શ્રુતિપ્રમાણો ધર્મઃ સ્યાદિતિ વૃદ્ધાનુશાસનમ્। બહુધા દૃશ્યતે ધર્મઃ સૂક્ષ્મ એવ દ્વિજોત્તમ
મૂર્ખો કહે છે કે ધર્મનું પ્રમાણ શ્રુતિ છે; ધર્મ અનેક રીતે દેખાય છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અને એ બહુ સૂક્ષ્મ છે.
ભગવાનપિ ધર્મજ્ઞઃ સ્વાદ્યાયનિરતઃ શુચિઃ। ન તુ તત્ત્વેન ભગવન્દર્મં વેત્સીતિ મે મતિઃ
ભગવાન પણ ધર્મને જાણે છે, સ્વાધ્યાયમાં તત્પર અને શુદ્ધ છે; છતાં પણ, હે ભગવન, મને લાગે છે કે તેઓ પણ ધર્મને સંપૂર્ણ રીતે જાણતા નથી.
યદિ વિપ્ર ન જાનીષે ધર્મં પરમકં દ્વિજ। ધર્મવ્યાધં તત પૃચ્છ ગત્વા તુ મિથિલાં પુરીમ્
જો, બ્રાહ્મણ, તને સર્વોચ્ચ ધર્મ સમજાતો ન હોય, તો તું મિથિલા શહેરમાં જઈને ધર્મમાં સ્થિર એવા વ્યાધ પાસે જઈને પૂછજે.
માતાપિતૃભ્યાં શુશ્રૂપુઃ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ। મિથિલાયાં વસેદ્વ્યાધઃ સ તે ધર્માન્પ્રવક્ષ્યતિ
મિથિલા શહેરમાં એક વ્યાધ રહે છે, જે માતા-પિતાની સેવા કરે છે, હંમેશા સાચું બોલે છે અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખે છે; એ તને ધર્મની વાત સમજાવશે.
તત્ર ગચ્છસ્વ ભદ્રં તે યથાકામં દ્વિજોત્તમ। `વ્યાધઃ પરમધર્માત્મા સ તે છેત્સ્યતિ સંશયમ્
એથી, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તું ત્યાં જા અને તને શુભતા મળે એવી શુભેચ્છા; એ વ્યાધ, જેનું મન સર્વોચ્ચ ધર્મમાં સ્થિર છે, તારા બધા સંશય દૂર કરશે.
અત્યુક્તમપિ મે સર્વં ક્ષન્તુમર્હસ્યનિન્દિત। સ્ત્રિયો હ્યવધ્યાઃ સર્વેષાં યે ધર્મમભિવિન્દતે
હું જો કઠોર શબ્દો બોલ્યો હોય તો પણ, નિર્દોષે, તું મને માફ કરજે; કેમ કે જે ધર્મને જાણે છે, તે કોઈ પણ સ્ત્રીને મારતો નથી.
પ્રીતોસ્મિ તવ ભદ્રં તે ગતઃ ક્રોધશ્ચ શોભને। ઉપાલમ્ભસ્ત્વયા પ્રોક્તો મમ નિશ્રેયસં પરમ્
હું તારી પર ખુશ છું, શુભે, તને શુભતા મળે; હવે મારું રોષ ટળી ગયું છે, તારા ઉલ્લેખથી મને સર્વોચ્ચ કલ્યાણ મળ્યું છે.
સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ ગમિષ્યામિ સાધયિષ્યામિ શોભને। `ધન્યા ત્વમસિ કલ્યાણિ યસ્યાઃ સ્યાદ્વૃત્તમીદૃશમ્
તને શુભકામનાઓ, હવે હું જઈશ અને આ કાર્ય પૂર્ણ કરીશ, સુંદરે; તું ખરેખર ધન્ય અને શુભ છે, જેના આટલા સારા આચરણ છે.
તયા વિસૃષ્ટો નિર્ગત્ય સ્વમેવ ભવનં યયૌ। વિનિન્દન્સ સ્વમાત્માનં કૌશિકો દ્વિજસત્તમઃ ।। વસ્ત્રિણો વસ્ત્રદા યાન્તિ અવસ્ત્રા યાન્ત્યવસ્ત્રદાઃ
તે સ્ત્રીએ મોકલ્યા પછી, કૌશિક નામના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પોતાને દોષ આપતો પોતાના ઘેર ગયો; જેમ કપડાવાળાઓ નિર્વસ્ત્રને કપડા આપે છે અને નિર્વસ્ત્ર કપડાવાળાઓ પાસે જાય છે.
ચિન્તયિત્વા તદાશ્ચર્યં સ્ત્રિયા પ્રોક્તમશેપતઃ। વિનિન્દન્સ દ્વિજોઽઽત્માનમાગસ્કૃત ઇવાબભૌ
તે સ્ત્રીએ જે આશ્ચર્યજનક વાતો કહી, તેનું મનમાં વિચાર કરીને, બ્રાહ્મણે પોતાને દોષ આપ્યો અને જાણે કોઈ ભૂલ કરી હોય એમ લાગ્યું.
ચિન્તયાનઃ સ ધર્મસ્ય સૂક્ષ્માં ગતિમથાબ્રવીત્। શ્રદ્દધાનેન વૈ ભાવ્યે ગચ્છામિ મિથિલામહમ્
તે ધર્મના સૂક્ષ્મ માર્ગ વિશે વિચારતો રહ્યો અને કહ્યું: 'હવે શ્રદ્ધાથી હું મિથિલા જઈશ.'
કૃતાત્મા ધર્મવિત્તસ્યાં વ્યાધો નિવસતે કિલ। તં ગચ્ચામ્યહમદ્યૈવ ધર્મં પ્રષ્ટું તપોધનમ્
કહેવાય છે કે એ શહેરમાં એક વ્યાધ રહે છે, જે ધર્મ જાણે છે અને પોતાને સંયમમાં રાખે છે; આજે હું એ તપસ્વી પાસે જઈને ધર્મ વિશે પૂછીશ.
ઇતિસંચિન્ત્ય મનસા શ્રદ્દધાનઃ સ્ત્રિયા વચઃ। બલાકાપ્રત્યયેનાસૌ ધર્મ્યૈશ્ચ વચનૈઃ શુભૈઃ
આ રીતે, એ સ્ત્રીના શબ્દો અને બળાકાની વિશ્વાસપાત્ર વાતો મનમાં રાખીને, તેણે મન ધર્મ તરફ લગાડ્યું.
સંપ્રતસ્થે સ મિથિલાં કૌતૂહલસમન્વિતઃ। અતિક્રામન્નરણ્યાનિ ગ્રામાંશ્ચ નગરાણિ ચ
પછી તે ઉત્સુકતાથી મિથિલા તરફ નીકળી પડ્યો અને રસ્તે જંગલો, ગામો અને શહેરો પાર કર્યા.
તતો જગામ મિથિલાં જનકેન સુરક્ષિતામ્। ધર્મસેતુસમાકીર્ણાં યજ્ઞોત્સવવતીં શુભામ્
પછી તે જનકરાજા દ્વારા સુરક્ષિત, ધર્મથી ભરપૂર અને યજ્ઞોત્સવો થી શોભાયમાન એવી મિથિલા પહોંચ્યો.
ગોપુરાટ્ટાલકવતીં હર્મ્યપ્રાકારશોભનામ્। પ્રવિશ્ય નગરીં રમ્યાં વિમાનૈર્બહુભિર્યુતામ્
તે સુંદર શહેરમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં દરવાજા, મિનારા, ભવ્ય મહેલો અને અનેક વિમાનો થી શોભા હતી.
પણ્યૈશ્ચ બહુભિર્યુક્તાં સુવિભક્તમહાપથામ્। અશ્વૈ રથૈસ્તથા નાગૈર્યોધૈશ્ચ બહુભિર્યુતામ્
શહેરમાં અનેક વસ્તુઓ વેચાતી, વિશાળ માર્ગો સજ્જ હતા અને ઘોડા, રથ, હાથી અને અનેક યોદ્ધાઓથી ભરેલું હતું.
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણાં નિત્યોત્સવસમાકુલામ્। સોઽપસ્યદ્બહુવૃત્તાન્તાં બ્રાહ્મણઃ સમતિક્રમન્
શહેર ખુશખુશાલ અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલું, હંમેશા ઉત્સવોમાં વ્યસ્ત હતું; બ્રાહ્મણે ત્યાંથી પસાર થતો અનેક ઘટનાઓ જોયા.
ધર્મવ્યાધમપૃચ્છચ્ચ સ ચાસ્ય કથિતો દ્વિજૈઃ। અપશ્યત્તત્રગત્વા તં સૂનામધ્યે વ્યવસ્થિતમ્
તે ધર્મવ્યાધ વિશે પૂછ્યું અને ત્યાંના બ્રાહ્મણોએ તેને જણાવી દીધું; ત્યાં જઈને તેણે વ્યાધને તેના પુત્રો વચ્ચે ઊભેલો જોયો.
માર્ગમાહિપમાંસાનિ વિક્રીણન્તં તપસ્વિનમ્। આકુલત્વાચ્ચ ક્રેતૃણામેકાન્તે સંસ્થિતો દ્વિજઃ
તે તપસ્વીને સાપ અને અન્ય પ્રાણીઓનું માંસ વેચતો જોયો; ખરીદનારાઓની ભીડ હોવાથી બ્રાહ્મણ એકાંતમાં ઊભો રહ્યો.
સ તુ જ્ઞાતા દ્વિજં પ્રાપ્તં સહસા સંભ્રમોત્થિતઃ। આજગામ યતો વિપ્રઃ સ્થિત એકાન્તઆસને
જ્યારે તેણે ઓળખ્યું કે બ્રાહ્મણ આવ્યા છે, ત્યારે તે તરત જ ઉત્સાહથી ઊભો થયો અને જ્યાં બ્રાહ્મણ એકાંતમાં બેઠા હતા ત્યાં પહોંચ્યો.
અભિવાદયે ત્વાં ભગવન્સ્વાગતં તે દ્વિજોત્તમ। અહં વ્યાધો હિ ભદ્રં તે કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્
તેણે નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'ભગવાન, આપનું સ્વાગત છે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ! હું શિકારી છું—તમારે શુભ થાય. હું શું કરી શકું? મને આદેશ આપો.'
એકપત્ન્યા યદુક્તોસિ ગચ્છ ત્વં મિથિલામિતિ। જાનામ્યેતદહં સર્વં યદર્થં ત્વમિહાગતઃ
તમારી પત્નીએ તમને મિથિલા જવા કહ્યું છે, એ બધું મને ખબર છે. તમે અહીં જે કામ માટે આવ્યા છો, એ પણ હું જાણું છું.
શ્રુત્વા ચ તસ્ય તદ્વાક્યં સ વિપ્રો ભૃશવિસ્મિતઃ। દ્વિતીયમિદમાશ્ચર્યમિત્યચિન્તયત દ્વિજઃ
આ વાક્ય સાંભળી બ્રાહ્મણ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા અને મનમાં વિચાર્યું: 'આ તો બીજું અજાયબ છે!'
અદેશસ્થં હિ તે સ્તાનમિતિ વ્યાઘોઽબ્રવીદ્દ્વિજમ્। ગૃહં ગચ્છાવ ભગવન્યદિ તે રોચતેઽનઘ
શિકારીએ બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'આ જગ્યા તમારા માટે યોગ્ય નથી. જો તમને ગમે તો, ચાલો મારા ઘરે જઈએ, પવિત્ર આત્મા.'
બાઢમિત્યેવ તં વિપ્રો હૃષ્ટો વચનમબ્રવીત્। અગ્રતસ્તુ દ્વિજં કૃત્વા સ જગામ ગૃહં પ્રતિ
બ્રાહ્મણે આનંદથી કહ્યું: 'બરાબર છે.' પછી શિકારીએ બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને પોતાના ઘરની દિશામાં ચાલ્યા.
પ્રવિશ્ય ચ ગૃહંરમ્યમાસનેનાભિપૂજિતઃ। `અર્ધ્યેણ ચ સ વૈ તેન વ્યાધેન દ્વિજસત્તમઃ
સુંદર ઘરમાં પ્રવેશીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને શિકારીએ આસન આપી સન્માન આપ્યો અને પગ ધોવા માટે પાણી પણ આપ્યું.
પાદ્યમાચમનીયં ચ પ્રતિગૃહ્ય દ્વિજોત્તમઃ। તતઃ સુખોપવિષ્સ્તં વ્યાધં વચનમબ્રવીત્
પગ ધોવા અને આચમન માટેનું પાણી સ્વીકારી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ આરામથી બેઠા અને પછી શિકારીને કહ્યું.
કર્મૈતદ્વૈ ન સદૃશં ભવતઃ પ્રતિભાતિ મે। અનુતપ્યે ભૃશં તાત તવ ઘોરેણ કર્મણા
'તમારું કામ તમને યોગ્ય લાગતું નથી. તારી ભયાનક todayથી મને ખૂબ દુઃખ થાય છે, મિત્ર.'
કુલોચિતમિદં કર્મ પિતૃપૈતામહં પરમ્। વર્તમાનસ્ય મે ધર્મે સ્વે મન્યું મા કૃથા દ્વિજ
'આ કામ અમારા કુટુંબનું છે, પિતાએ અને દાદાએ પણ કર્યું છે. હું મારા ધર્મમાં ચાલું છું, બ્રાહ્મણ, તમે મારા પર ગુસ્સો ન કરો.'