એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ રાજા સબલવાહનઃ। કુવલાશ્વો નરપતિરન્વિતો બલશાલિનામ્
એ જ સમયે, બુદ્ધિશાળી રાજા કુવલાશ્વ પોતાની સેના અને રથો સાથે, શક્તિશાળી લોકો સાથે નીકળી પડ્યા.
સહસ્રૈરેકવિંશત્યા પુત્રાણામરિમર્દનઃ। પ્રાયાદુદઙ્કસહિતો ધુન્ધોસ્તસ્ય વધાય વૈ
શત્રુઓને હરાવનાર રાજાએ એકવીસ હજાર પુત્રો અને ઉદંક સાથે મળીને ધુંધુના સંહાર માટે પ્રસ્થાન કર્યું.
તમાવિશત્તતો વિષ્ણુર્ભગવાંસ્તેજસા પ્રભુઃ। ઉદઙ્કસ્ નિયોગેન લોકાનાં હિતકામ્યયા
પછી ભગવાન વિષ્ણુ, તેજથી ભરેલા, ઉદંકના આદેશથી, લોકકલ્યાણની ઇચ્છાથી, રાજામાં પ્રવેશ્યા.
તસ્મિન્પ્રયાતે દુર્ધર્ષે દિવિ શબ્દો મહાનભૂત્। એષ શ્રીમાન્નૃપસુતો ધુન્ધુમારો ભવિષ્યતિ
જ્યારે તે અજેય રાજા નીકળી પડ્યો, ત્યારે આકાશમાં મહાન ધ્વનિ થયો: 'આ મહાન રાજકુમાર ધુંધુનો વિનાશક બનશે.'
દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈસ્તં દેવાઃ સમન્તાત્પર્યવાકિરન્। દેવદુન્દુભયશ્ચાપિ નેદુઃ સ્વયમનીરિતાઃ
દેવતાઓએ ચારે બાજુથી દૈવી ફૂલો વરસાવ્યા અને આપમેળે દેવદુંદુભિઓ વાગવા લાગી.
શીતશ્ચ વાયુઃ પ્રવવૌ પ્રયાણે તસ્ય ધીમતઃ। વિપાંસુલાં મહીં કુર્વન્વવર્ષ ચ સુરેશ્વરઃ। `પ્રદક્ષિણાશ્ચાપ્યભવન્વન્યાસ્તં સમૃગદ્વિજાઃ
તે બુદ્ધિશાળી રાજાના પ્રસ્થાન સમયે ઠંડો પવન ફૂંકાયો, ધરતી ધૂળરહિત બની, દેવરાજે વરસાદ વરસાવ્યો. જંગલી પશુઓ અને પક્ષીઓએ તેની પરિક્રમા કરી.
અન્તરિક્ષે વિમાનાનિ દેવતાનાં યુધિષ્ઠિર। તત્રૈવ સમદૃશ્યન્ત ધુન્ધુર્યત્ર મહાસુરઃ
યુધિષ્ઠિર, જ્યાં ધુંધુ મહાસુર હતો, ત્યાં જ આકાશમાં દેવતાઓના વિમાનો દેખાયા.
કુવલાશ્વસ્ય ધુન્યોશ્ચ યુદ્ધકૌતૂહલાન્વિતાઃ। દેવગન્ધર્વસહિતાઃ સમવૈક્ષન્મહર્ષયઃ
કુવલાશ્વ અને ધુંધુ વચ્ચેના યુદ્ધને જોવાની ઉત્સુકતા સાથે મહર્ષિઓએ દેવો અને ગંધર્વો સાથે એકત્રિત થઈને નિહાળ્યું.
નારાયણેન કૌરવ્ય તેજસાઽઽપ્યાયિતસ્તદા। સ ગતો નૃપતિઃ ક્ષિપ્રં પુત્રૈસ્તૈઃ સર્વતો દિશમ્
કૌરવ, નારાયણના તેજથી ભરાયેલા રાજાએ પોતાના પુત્રો સાથે ઝડપથી સર્વ દિશામાં ગતિ કરી.
અર્ણવં સ્વાનયામાસ કુવલાશ્વો મહીપતિઃ। `હિતાર્તં સર્વલોકાનામુદઙ્કસ્ય વશે સ્થિતઃ
કુવલાશ્વે સર્વલોકોના હિત માટે અને ઉદંકના માર્ગદર્શન હેઠળ પોતાની સેના લઈને સમુદ્ર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
કુવલાશ્વસ્ પુત્રૈશ્ચ તસ્મિન્વૈ વાલુકાર્ણવે। સપ્તભિર્દિવસૈઃ સ્વાત્વા દૃષ્ટો ધુન્ધુર્મહાબલઃ
તે રેતાળ સમુદ્રમાં, કુવલાશ્વ અને તેના પુત્રોએ સાત દિવસ ખોદ્યા પછી, મહાબળવાન ધુંધુને જોયો.
આસીદ્ધોરં વપુસ્તસ્ય વાલુકાન્તર્હિતં મહત્। દીપ્યમાનં યથા સૂર્યસ્તેજસા ભરતર્ષભ
તેનું ભયાનક અને વિશાળ રૂપ, રેતીમાં છુપાયેલું, સૂર્યની જેમ તેજસ્વી લાગતું હતું, હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ.
તતો ધુન્ધુર્મહારાજ દિશમાવૃત્ય પશ્ચિમામ્। સુપ્તોઽભૂદ્રાજશાર્દૂલ કાલાનલસમદ્યુતિઃ
પછી, મહારાજ, ધુંધુએ પશ્ચિમ દિશામાં મોઢું ફેરવીને સૂઈ ગયો, તેની કાંતિ પ્રલયના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હતી.
કુવલાશ્વસ્ય પુત્રૈસ્તુ સર્વતઃ પરિવારિતઃ। અભિદ્રુતઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગદાભિર્મુસલૈરપિ
કુવલાશ્વના પુત્રોએ તેને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો અને તીક્ષ્ણ બાણો, ગદા અને મસાલાઓથી હુમલો કર્યો.
પ્ટસૈઃ પરિધૈઃ પ્રાસૈઃ ખઙ્ગૈશ્ વિમલૈઃ શિતૈઃ। સવધ્યમાનઃ સંક્રુદ્ધઃ સમુત્તસ્થૌ મહાબલઃ
પટાસ, અગ્નિશળા, ભાલા અને તીક્ષ્ણ, ચળકતા તલવારોથી ઘાયલ થતાં, તે મહાબલી રાક્ષસ ગુસ્સે થઈને ઊભો થયો.
ક્રુદ્ધશ્ચાભક્ષયત્તેષાં શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। આસ્યાદ્વમન્પાવકં સ સંવર્તકસમં તદા
ગૂસ્સે થઈ, તેણે તેમના વિવિધ શસ્ત્રો ગળી લીધા અને પછી તેના મોઢામાંથી પ્રલય સમાન અગ્નિ ઉગાળી.
તાન્સર્વાન્નૃપતેઃ પુત્રાનદહત્સ્વેન તેજસા। મુખજેનાગ્નિના ક્રુદ્ધો લોકાનુદ્વર્તયન્નિવ
મહારાજના બધા પુત્રોને તેણે પોતાના તેજથી, મોઢામાંથી નીકળતા અગ્નિથી ગુસ્સે થઈ બળી નાખ્યા, જાણે આખા લોકને ઉથલાવી નાખે છે એમ.
ક્ષણેન રાજશાર્દૂલ પુરેવ કપિલઃ પ્રભુઃ। સગરસ્યાત્મજાન્ક્રુદ્ધસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જેમ કપિલે શહેરમાં ગુસ્સે થઈને સાગરના પુત્રોને બળી નાખ્યા હતા, એમ જ એક પળમાં એ અદ્ભુત ઘટના બની.
તેષુ ક્રોધાગ્નિદગ્ધેષુ તદા ભરતસત્તમ। તં પ્રબુદ્ધં મહાત્માનં કુમ્ભકર્ણમિવાપરમ્। આસસાદ મહાતેજાઃ કુવલાશ્વો મહીપતિઃ
જ્યારે એ પુત્રો ગુસ્સાના અગ્નિમાં બળી ગયા, ત્યારે, ભારત શ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી કુવલાશ્વ, જાણે જાગેલો બીજો કુંભકર્ણ હોય એમ, તેની સામે ગયો.
તસ્ય વારિમહારાજ સુસ્રાવ બહુ દેહતઃ। તત્તદાપીયતેતેજો રાજ્ઞા વારિમયં નૃપ
મહારાજ, તેના શરીરમાંથી ઘણું પાણી વહાવા લાગ્યું અને રાજાએ તે પાણીમાં પોતાનું તેજ પી જઈને તેને પી જતું કર્યું.
યોગી યોગેન સૃષ્ટં સ સમયિત્વા ચ વારિણા। બ્રહ્માસ્ત્રેણ તતો રાજા દૈત્યંક્રૂરપરાક્રમમ્। દદાહ ભરતશ્રેષ્ઠ સર્વલોકભવાય વૈ
યોગી રાજાએ યોગબળથી પાણી ઉત્પન્ન કરી તેને શાંત કર્યો અને પછી, ભલભલાના ભલાને દહન કરનાર બ્રહ્માસ્ત્રથી, તે ભયાનક દૈત્યને સર્વલોકના કલ્યાણ માટે ભસ્મ કરી નાખ્યો.
સોઽસ્ત્રેણ દગ્ધ્વા રાજર્ષિઃ કુવલાશ્વો મહાસુરમ્। સુરશત્રુમમિત્રઘ્નસ્ત્રૈલોક્યેશ ઇવાપરઃ
એ શસ્ત્રથી મહાસુરને દહન કર્યા પછી, રાજર્ષિ કુવલાશ્વ, દુશ્મનોના વિનાશક અને દેવશત્રુઓના પણ શત્રુ, જાણે ત્રિલોકના સ્વામી બની ગયો.
ધુન્ધોર્વધાત્તદા રાજા કુવલાશ્વો મહામનાઃ। ધુન્ધુમાર ઇતિખ્યાતો નામ્ના સમભવત્તતઃ
ધુંધુના વધ પછી, ઉદારહૃદય રાજા કુવલાશ્વ પછીથી 'ધુંધુમાર' નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
પ્રીતૈશ્ચ ત્રેદશૈઃ સર્વૈર્મહર્ષિમસિતૈસ્તદા। પરં વૃણીષ્વત્યુક્તઃ સ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતસ્તદા। અતીવ મુદિતો રાજન્નિદંવચનમબ્રવીત્
પછી, બધા પ્રસન્ન દેવતાઓ અને મહર્ષિઓએ તેને કહ્યું: 'શ્રેષ્ઠ વર માંગ', ત્યારે તે હાથ જોડીને, નમ્રતાથી અને અત્યંત આનંદથી બોલ્યો.
દદ્યાં વિત્તં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ શત્રૂણાં ચાપિ દુર્જયઃ। સખ્યં ચ વિષ્ણુના મે સ્યાદ્ભૂતેષ્વદ્રોહ એવ ચ। ધર્મે રતિશ્ સતતં સ્વર્ગે વાસસ્તથાઽક્ષયઃ
હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ધન આપી શકું, દુશ્મનોને અપરાજિત રહી શકું, વિષ્ણુ સાથે મારો મિત્રભાવ રહે, સર્વ જીવો પ્રત્યે મારો કોઈ દ્વેષ ન રહે, હંમેશા ધર્મમાં રુચિ રહે અને સ્વર્ગમાં ચિરકાળ વાસ મળે—એવો વર મળે.
તથાઽસ્ત્વિતિ તતો દેવૈઃ પ્રીતૈરુક્તઃ સ પાર્થિવઃ। ઋષિભિશ્ચ સગન્ધર્વૈરુદઙ્કેન ચ ધીમતા
પછી પ્રસન્ન દેવતાઓએ, ઋષિઓ, ગંધર્વો અને બુદ્ધિશાળી ઉદંક સાથે, રાજાને કહ્યું: 'તેમ જ થાવા દઈએ'.
સંભાષ્ય ચૈનં વિવિધૈરાશીર્વાદૈસ્તતો નૃષમ્। દેવા મહર્ષયશ્ચાપિ સ્વાનિ સ્તાનાનિ ભેજિરે
પછી તેમને અનેક આશીર્વાદ આપી, દેવતાઓ અને મહર્ષિઓ પોતાના પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
તસ્ય પુત્રાસ્ત્રયઃ શિષ્ટા યુધિષ્ઠિર તદાઽભવન્। દૃઢાશ્વઃ કપિલાશ્વશ્ચ ભદ્રાશ્વશ્ચૈવ ભારત
યુધિષ્ઠિર, ત્યારે તેના ત્રણ પુત્રો બચ્યા: દૃઢાશ્વ, કપિલાશ્વ અને ભદ્રાશ્વ, હે ભારત.
તેભ્યઃ પરમ્પરા રાજન્નિક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્। [વંશસ્ય સુમહાભાગ રાજ્ઞામમિતતેજસામ્]
હે રાજા, એમાંથી મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓની મહાન વંશ પરંપરા ચાલી, જે રાજાઓ અતિ તેજસ્વી અને પુણ્યશાળી હતા.
એવંસં નિહતસ્તેન કુવલાશ્વેન સત્તમ। ધુન્ધુર્નામ મહાદૈત્યો મધુકૈટભયોઃ સુતઃ
આ રીતે, હે ઉત્તમ, મધુ અને કૈટભના પુત્ર એવા મહાદૈત્ય ધુંધુને કુવલાશ્વે સંહાર્યો.