અસ્મિન્કલિયુગે ત્વસ્તિ પુનઃ કૌતૂહલં મમ। સમાકુલેષુ ધર્મેષુ કિંનુ શેષં ભવિષ્યતિ
આ કળિયુગમાં મને હજી વધુ જિજ્ઞાસા છે; જ્યારે ધર્મ ગૂંચવાઈ જાય, ત્યારે શું બાકી રહેશે?
કિંવીર્યા માનવાસ્તત્રકિમાહારવિહારિણઃ। કિમાયુષઃ કિંવસના ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે
ત્યાં મનુષ્યોમાં કેટલી શક્તિ રહેશે, શું ખાશે અને કેવી રીતે જીવશે, તેમનું આયુષ્ય અને વસ્ત્ર કેવું હશે, યુગના અંતે?
કાં ચ કાષ્ઠાં સમાસાદ્ય પુનઃ સંપત્સ્યતે કૃતમ્। વિસ્તરેણ મુને બ્રૂહિ વિચિત્રાણીહ ભાષસે
કયા સમયગાળા પછી ફરીથી કૃતયુગ આવશે? હે મુનિ, તમે અદ્ભુત વાતો કહો છો, તેથી વિગતે કહો.
ઇત્યુક્તઃ સ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પુનરેવાભ્યભાષત। રમયન્વૃષ્ણિશાર્દૂલં પાણ્ડવાંસ્ચ મહાનૃષિઃ
આ રીતે પૂછ્યા પછી, એ મહાન ઋષિએ ફરીથી વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ અને પાંડવોને આનંદ આપતા બોલ્યા.
શૃણુ રાજન્મયા દૃષ્ટં યત્પુરા શ્રુતમેવ ચ। અનુભૂતં ચ રાજેનદ્રદેવદેવપ્રસાદજમ્
રાજા, સાંભળો, મેં જે જોયું છે, જે સાંભળ્યું છે અને જે અનુભવ્યું છે, એ બધું દેવો અને દેવોના રાજાના આશીર્વાદથી થયું છે.
ભવિષ્યં સર્વલોકસ્ય વૃત્તાન્તં ભરતર્ષભ। કલુષં કાલમાસાદ્ય કથ્યમાનં નિબોધ મે
હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, સમગ્ર જગતના ભવિષ્યના ઘટનાઓ વિશે, જ્યારે દુષ્કાળ આવે ત્યારે શું બનશે તે હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
કૃતે ચતુષ્પાત્સકલો નિર્વ્યાજોપ્રાધિવર્જિતઃ। વૃષઃ પ્રતિષ્ઠિતો ધર્મો મનુષ્યે ભરતર્ષભ
હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, સત્યયુગમાં ધર્મ મનુષ્યોમાં ચારે પગે મજબૂત ઊભો હતો, તેમાં કોઈ દગો કે પાપ નહોતું.
અધર્મપાદવિદ્ધસ્તુ ત્રિભિરંશૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ। ત્રેતાયાં દ્વાપરેઽર્ધેન વ્યામિશ્રો ધર્મ ઉચ્યતે
પણ ત્રેતાયુગમાં અધર્મે ધર્મના એક પગને ઘાયલ કર્યો, એટલે ધર્મ ત્રણ ભાગે ઊભો રહ્યો; દ્વાપરયુગમાં બે ભાગે, અને અધર્મ સાથે મિશ્રિત થયો, એવું કહેવાય છે.
ત્રિભિરંશૈરધર્મસ્તુ લોકાનાક્રમ્ય તિષ્ઠતિ। તામસં યુગમાસાદ્ય તદા ભરતસત્તમ
હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, જ્યારે તામસ યુગ આવે છે ત્યારે અધર્મ ત્રણ ભાગે ફેલાઈ જાય છે અને સમગ્ર જગતમાં વ્યાપી જાય છે.
ચતુર્થાંશેન ધર્મસ્તુ મનુષ્યાનુપતિષ્ઠતિ। આયુર્વીર્યં મનો બુદ્ધિર્બલં તેજશ્ચ પાણ્ડવ
પાંડવ, ધર્મ માત્ર ચોથા ભાગે મનુષ્યોમાં રહે છે; તેમનું આયુષ્ય, તાકાત, મન, બુદ્ધિ, બળ અને તેજ બધું ઘટી જાય છે.
મનુષ્યાણઆમનુયુગં હ્રપ્તન્તીતિ નિબોધ મે। બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ યુધિષ્ઠિર
હે યુધિષ્ઠિર, જાણ કે યુગ બદલાય છે ત્યારે મનુષ્યોમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર બધાની સ્થિતિ ધીરે ધીરે ઘટી જાય છે.
વ્યાજૈર્ધર્મં ચરિષ્યન્તિ ધર્મવૈતંસિકા નરાઃ। સત્યં સંક્ષેપ્સ્યતે લોકે નરૈઃ પણ્ડિતમાનિભિઃ
ધર્મના દેખાડા કરનારા લોકો ધર્મને દગાથી આચરે છે; અને જે પોતાને વિદ્વાન કહે છે, તેઓ સત્યને દુનિયામાં ઓછું કરી નાખે છે.
સત્યહાન્યા તતસ્તેષામાયુરલ્પં ભવિષ્યતિ। આયુષઃ પ્રક્ષયાદ્વિદ્યાં ન શક્ષ્યન્ત્યુપશિક્ષિતુમ્
જ્યારે સત્ય નાશ પામે છે, ત્યારે લોકોનું આયુષ્ય ઘટી જાય છે; અને આયુષ્ય ઓછું હોવાથી તેઓ યોગ્ય રીતે વિદ્યા શીખી શકતા નથી.
વિદ્યાહીનાનવિજ્ઞાનાલ્લોભોપ્યભિભવિષ્યતિ। લોભમોહપરા મૂઢાઃ કામાસક્તાશ્ માનવાઃ
જ્યારે વિદ્યા અને સમજણ ઓછી થઈ જાય છે, ત્યારે લોભ તેમને વશ કરી લે છે; લોકો લોભ અને મોહમાં ફસાઈ, કામના પાછળ દોડતા મૂર્ખ બની જાય છે.
વૈરબદ્ધા ભવિષ્યન્તિ પરસ્પરવધૈષિણઃ। બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સંકીર્યન્તે પરસ્પરમ્
લોકો એકબીજાથી દુશ્મનાઈ રાખીને એકબીજાની હત્યા ઈચ્છશે; બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય એકબીજામાં મિશ્રાઈ જશે.
શૂદ્રતુલ્યા ભવિષ્યન્તિ તપઃસત્યવિવર્જિતાઃ। અન્ત્યા મધ્યા ભવિષ્યન્તિ મધ્યાશ્ચાન્ત્યા ન સંશયઃ
તપ અને સત્યથી વિહોણા લોકો શૂદ્ર જેવા થઈ જશે; નીચા લોકો મધ્યમ બની જશે અને મધ્યમ લોકો નીચા, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઈદૃશો ભવિતા લોકો યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે। વસ્ત્રાણાં પ્રવરા શાણી ધાન્યાનાં કોરદૂપકઃ
યુગના અંતે દુનિયા આવી જ થઈ જશે; સૌથી સારું વસ્ત્ર શણનું હશે અને શ્રેષ્ઠ અનાજ જૌ હશે.
ભાર્યામિત્રાશ્ચ પુરુષા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે। મત્સ્યામિષેણ જીવન્તો દુહન્તશ્ચાપ્યજૈડકમ્
યુગના અંતે પુરુષો પોતાની પત્નીઓને દુશ્મન સમજીને જીવશે; માછલી અને માંસ ખાઈને, બકરાં અને ધેંસીનું દૂધ પીશે.
ગોષુ નષ્ટાસુ પુરુષા યેઽપિ નિત્યં ધૃતવ્રતાઃ। તેઽપિલોભસમાયુક્તા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે
જ્યારે ગાયો નાશ પામશે, ત્યારે સતત વ્રત રાખનારા પણ યુગના અંતે લોભમાં ફસાઈ જશે.
અન્યોન્યં પરિમુષ્ણન્તો હિંસયન્તશ્ચ માનવાઃ। અજપા નાસ્તિકાઃ સ્તેના ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે
યુગના અંતે લોકો એકબીજાને લૂંટશે અને દુઃખ આપશે; તેઓ નાસ્તિક, ચોર અને બકરાં રાખનારા બની જશે.
સરિત્તીરેષુ કુદ્દાલૈર્વાપયિષ્યનતિ ચૌપધીઃ। તાશ્ચાપ્યલ્પફલાસ્તેષાં ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે
નદીનાં કાંઠે, ખુરપીથી ખેતરોમાં પાણી આપશે પણ છેતરપિંડીથી, છતાં પણ યુગના અંતે તેમને બહુ ઓછું ફળ મળશે.
શ્રાદ્ધે દૈવે ચ પુરુષા યેઽપિ નિત્યં ધૃવ્રતાઃ। તેઽપિલોભસમાયુક્તા ભોક્ષ્યન્તીહ પરસ્પરમ્
યુગના અંતે શ્રાદ્ધ અને દેવપૂજામાં સતત વ્રત રાખનારા પણ લોભમાં ફસાઈ, એકબીજાના ભાગેનો ભોજન ખાઈ જશે.
પિતા પુત્રસ્ ભોક્તા ચ પિતુઃ પુત્રસ્તથૈવ ચ। અતિક્રાન્તાનિ ભોજ્યાનિ ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે
પિતા પુત્રનું અન્ન ખાશે અને પુત્ર પણ પિતાનું અન્ન ખાશે; જે ખોરાક અગાઉ ભોગવાયો છે, તે યુગના અંતે ફરી મળશે.
ન વ્રતાનિ ચરિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણા વેદનિન્દકાઃ। ન યક્ષ્યન્તિ ન હોષ્યન્તિ હેતુવાદવિમોહિતાઃ। નિમ્નેષ્વીહાં કરિષ્યનતિ હેતુવાદવિમોહિતાઃ
જે બ્રાહ્મણો વેદની નિંદા કરશે, તેઓ કોઈ વ્રત નહીં પાળે; કારણના વાદમાં ફસાઈ, તેઓ યજ્ઞ કે હોળી નહીં કરે અને નીચા કાર્યો કરશે.
નિમ્ને કૃષિં કરિષ્યન્તિ યોક્ષ્યન્તિ ધુરિ ધેનુક્રાઃ। એકહાયનવત્સાંશ્ચ વાહયિષ્યન્તિ માનવાઃ
લોકો નીચી જગ્યાએ ખેતી કરશે, અને ગાયોને હળમાં જોતશે; એક વર્ષના વાછરાંઓને પણ ભાર વહન કરાવશે.
પુત્રઃ પિતૃવધં કૃત્વા પિતા પુત્રવધં તથા। `સ્ત્રિયોઽપિ પતિપુત્રાદીન્વધિષ્યનતિ યુગક્ષયે'। નિરુદ્વેગો બૃહદ્બાદી ન નિન્દામુપલપ્સ્યતે
પુત્ર પિતાનો વધ કરશે અને પિતા પુત્રનો પણ; યુગના અંતે સ્ત્રીઓ પણ પતિ, પુત્ર અને અન્યનો વધ કરશે; નિર્લજ્જ, મોટાભાઈ બોલનારા લોકોને કોઈ દોષ આપશે નહીં.
મ્લેચ્છભૂતં જગત્સર્વં નિષ્ક્રિયં દાનવર્જિતમ્। ભવિષ્યતિ નિરાનન્દમનુત્સવમથો તથા
આ આખું જગત વિદેશી જેવું, કર્મવિહિન અને સજ્જનો વિના બની જશે; આનંદ અને ઉત્સવો વગરનું રહેશે.
પ્રાયશઃ કૃપણાનાં હિ તથા બન્ધુમતામપિ। વિધવાનાં ચ વિત્તાનિ હરિષ્યન્તીહ માનવાઃ
લોકો ગરીબો, સગાવાળા અને વિધવાઓનું પણ ધન છીનવી લેશે.
સ્વલ્પવીર્યબલાઃ સ્વાધા લોભમોહપરાયણાઃ। તત્કથાદાનસંતુષ્ટ શિષ્ટાનામપિ બાન્ધવાઃ
થોડી તાકાત અને બળવાળા, લોભ અને મોહમાં ડૂબેલા, સારા લોકોના સગાઓ પણ ફક્ત વાર્તા સાંભળી સંતોષી જશે.
પરિગ્રહંકરિષ્યતિ માયાચારપરિગ્રહાઃ। સંઘાતયન્તઃ તય રાજાનઃ પાપબુદ્ધયઃ
મોઢા પર એક અને અંદરે બીજું વર્તન રાખનારા, દૂષિત મનવાળા રાજાઓ એકબીજાની સાથે જોડાણ કરીને સંપત્તિ હડપ કરશે.