મન્દરં મનુજવ્યાઘ્ર નીલં ચાપિ મહાગિરિમ્। પશ્યામિ ચ મહારાજ મેરુ કનકપર્વતમ્
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં મંદર પર્વત અને મહાન નીલ પર્વત જોયા; અને, હે મહારાજા, હું મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત પણ જોયો.
મહેન્દ્રં ચૈવ પશ્યામિ વિન્ધ્યં ચ ગિરિમુત્તમમ્। મલયં ચાપિ પશ્યામિ પારિયાત્રં ચ પર્વતમ્
હું મહેન્દ્ર અને ઉત્તમ વિંધ્ય પર્વત, તેમજ મલય અને પારિયાત્ર પર્વત પણ જોયા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો યાવન્તઃ પૃથિવીધરાઃ। તસ્યોદરે મયા દૃષ્ટાઃ સર્વે રત્નવિભૂષિતાઃ
આ બધા અને ધરતીને ધારણ કરનારા અનેક પર્વતો, જે રત્નોથી શોભાયમાન છે, મેં એના પેટમાં જોયા.
સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્વરાહાંશ્ચ પશ્યામિ મનુજાધિપ। પૃથિવ્યાં યાનિ ચાન્યાનિ સત્ત્વાનિ જગતીપતે। તાનિ સર્વાણ્યહં તત્ર પશ્યન્પર્યચરં તદા
હે મનુષ્યોના રાજા, મેં સિંહ, વાઘ, વરાહ અને ધરતી પર રહેનારા બીજા બધા જીવ પણ જોયા; એ બધું જોઈને હું ત્યાં ફરતો રહ્યો.
કુક્ષૌ તસ્ નરવ્યાઘ્ર પ્રવિષ્ટઃ સંચરન્દિશઃ। શક્રાદીંશ્ચાપિ પશ્યામિ કૃત્સ્નાન્દેવગણાનહમ્
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું જ્યારે તેના પેટમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે સર્વ દિશાઓમાં ફરતો રહ્યો; અને હું ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને પણ ત્યાં જોઈ શક્યો.
સાધ્યાન્રુદ્રાંસ્તથાઽઽદિત્યાન્ગુહ્યકાન્પિતરસ્તથા। સર્પાન્નાગાન્સુપર્ણાંશ્ચ વસૂનપ્યશ્વિનાવપિ
હું સાધ્ય, રુદ્ર, આદિત્ય, ગુહ્યક, પિતૃઓ, સાપ, નાગ, સુપર્ણ, વસુ અને અશ્વિનીકુમારોને પણ જોઈ રહ્યો છું.
ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષાનૃષીંશ્ચૈવ મહીપતે। દૈત્યદાનવસઙ્ઘાંશ્ચ નાગાંશ્ચ મનુજાધિપ
હે રાજા, હું ગાંધીર્વો, અપ્સરાઓ, યક્ષો અને ઋષિઓને પણ જોઈ રહ્યો છું; તેમજ દૈત્ય-દાનવોના સમૂહો અને નાગોને પણ, હે મનુષ્યાધિપતિ.
સિંહિકાતનયાંશ્ચાપિ યે ચાન્યે સુરશત્રવઃ। યચ્ચ કિંચિન્મયા લોકે દૃષ્ટં સ્થાવરજઙ્ગમમ્
હું સિંહિકાના પુત્રો અને બીજા દેવશત્રુઓને પણ જોઈ રહ્યો છું; અને જગતમાં જે કંઈ સ્થાવર કે જંગમ છે, તે બધું પણ મેં જોયું છે.
સર્વં પશ્યામ્યહં રાજંસ્તસ્ય કુક્ષૌ મહાત્મનઃ। ત્વરમાણઃ ફલાહારઃ કૃત્સ્નં જગદિદં વિભો
હે રાજન, તે મહાત્માના પેટમાં હું આ આખું જગત જોઈ રહ્યો છું; જે ફળ ખાવા ઉતાવળે છે અને સમગ્ર જગતને પોતાના અંદર ધારણ કરે છે, હે મહાબળવાન.
અન્તઃશરીરે તસ્યાહં વર્ષાણામધિકં શતમ્। ન ચ પશ્યામિ યસ્યાહં દેહસ્યાન્તં કદાચન
તેના શરીરમાં હું સો વર્ષથી પણ વધુ સમય રહ્યો, છતાં ક્યારેય તેના શરીરનો અંત જોઈ શક્યો નહીં.
સતતં ધાવમાનશ્ચ ચિન્તયાનો વિશાંપતે। `ભ્રમંસ્તત્ર મહીપાલ યદા વર્ષગણાન્બહૂન્'। આસાદયામિ નૈવાન્તં તસ્ય રાજન્મહાત્મનઃ
હે રાજા, સતત દોડતો અને વિચારતો રહ્યો, અનેક વર્ષો સુધી ત્યાં ભટકતો રહ્યો, છતાં એ મહાત્માનો અંત ક્યારેય પહોંચી શક્યો નહીં.
તતસ્તમેવ શરણં ગતોસ્મિ વિધિવત્તદા। વરેણ્યં વરદં દેવં મનસા કર્મણૈવ ચ
પછી મેં યોગ્ય રીતે મનથી અને કર્મથી, એ વરદાતા અને વરપાત્ર દેવમાં જ આશરો લીધો.
તતોઽહં સહસા રાજન્વાયુવેગેન નિઃસૃતઃ। મહાત્મનો મુખાત્તસ્ય વિવૃતાત્પુરુષોત્તમ
પછી, હે રાજા, અચાનક પવનના ઝોકથી, એ મહાત્માના ખુલ્લા મોઢામાંથી હું બહાર ફેંકાઈ ગયો.
તતસ્તસ્યૈવ શાખાયાં ન્યગ્રોધસ્ય વિશાંપતે। આસ્તે મનુજશાર્દૂલ કૃત્સ્નમાદાય વૈ જગત્
પછી, હે રાજાધિરાજ, એ જ વટવૃક્ષની ડાળ પર, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તે આખું જગત પોતાના અંદર લઈ બેઠો છે.
તે નૈવ બાલવેષેણ શ્રીવત્સકૃતલક્ષણમ્। આસીનં તં નરવ્યાઘ્ર પશ્યામ્યમિતતેજસમ્
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું તેને ત્યાં બેઠેલા જોયા, બાળરૂપમાં નહોતાં, પણ શ્રીવત્સ અને અન્ય ચિહ્નોથી યુક્ત, અને અનંત તેજથી પ્રકાશિત.
તતો મામબ્રવીદ્બાલઃ સ પ્રીતઃ પ્રહસન્નિવ। શ્રીવત્સધારી દ્યુતિમાન્પીતવાસા મહાદ્યુતિઃ
પછી એ દીપ્તિમાન બાળ, શ્રીવત્સ ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્રોમાં, મહાતેજસ્વી, આનંદથી સ્મિત કરતાં મને બોલ્યા.
અપીદાનીં શરીરેઽસ્મિન્મામકે મુનિસત્તમ। ઉષિતસ્ત્વં પરિશ્રાન્તો માર્કણ્ડેય બ્રવીહિ મે
'હે મહામુનિ, શું તું હવે મારા આ શરીરમાં રહીને થાકી ગયો છે? કહો માર્કંડેયા.'
મુહૂર્તાદથ મે દૃષ્ટિઃ પ્રાદુર્ભૂતા પુનર્નવા। માયાનિર્મુક્તમાત્મનમપશ્યં લબ્ધચેતસમ્
થોડી વારમાં મારી દૃષ્ટિ ફરીથી સ્પષ્ટ અને નવી બની; મેં તેને માયાથી મુક્ત અને પૂર્ણ ચેતનાવાન જોયો.
તસ્ય તામ્રતલૌ તાત ચરણૌ સુપ્રતિષ્ઠિતૌ। સુજાતૌ મૃદુરક્તાભિરઙ્ગુલીભિર્વિરાજિતૌ
હે પુત્ર, તેના પગ તાંબાના જેવા, સુંદર અને મજબૂત, નરમ અને લાલચટ્ટાં આંગળીઓથી શોભતા હતા.
પ્રયત્નેન મયા મૂર્ધ્ના ગૃહીત્વા હ્યભિવનદિતૌ। દૃષ્ટ્વાઽપરિમિતં તસ્ પ્રભાવમમિતૌજસઃ
મેં શ્રદ્ધાપૂર્વક મથાથી તેના પગ પકડીને વળગી પડ્યો અને એ અમિત તેજસ્વીના અપરિમિત પ્રભાવને જોયો.
વિનયેનાઞ્જલિં કૃત્વાપ્રયત્નેનોપગમ્ય હ। દૃષ્ટો મયા સ ભૂતાત્મા દેવઃ કમલલોચનઃ
વિનમ્રતાથી હાથ જોડીને, ધ્યાનપૂર્વક આગળ વધ્યો; અને કમળ જેવા નેત્રો ધરાવતાં, સર્વજીવના આત્મા એવા દેવને મેં જોયા.
તમહં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા નમસ્કૃત્યેદમબ્રવમ્। જ્ઞાતુમિચ્છામિ દેવ ત્વાં માયાં ચૈતાં તવોત્તમામ્
હું પ્રાંજલ થઈ, નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'હે દેવ, હું તમને અને તમારી આ શ્રેષ્ઠ માયાને જાણવા ઈચ્છું છું.'
આસ્યેનાનુપ્રવિષ્ટોઽહં શરીરે ભગવંસ્તવ। દૃષ્ટવાનખિલાઁલ્લોકાન્સમસ્તાન્જઠરે હિ તે
હે ભગવન, હું તમારા મોઢા મારફતે શરીરમાં પ્રવેશી, તમારા પેટમાં આખું જગત જોઈ લીધું.
તવ દેવ શરીરસ્થા દેવદાનવરાક્ષસાઃ। યક્ષગન્ધર્વનાગાશ્ચ જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્
હે દેવ, તમારા શરીરમાં દેવો, અસુરો, રાક્ષસો, યક્ષો, ગંધર્વો, નાગો અને જગતમાં જે સ્થાવર અને જંગમ છે, એ બધું વસે છે.
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ મે દેવ સ્મૃતિર્ન પરિહીયતે। દ્રુતમન્તઃશરીરે તે સતતં પરિવર્તિનઃ
હે દેવ, તમારી કૃપાથી મારી સ્મૃતિ કદી ખોવાય નથી; તમારા સતત ફરતા શરીરમાં મેં બધું ઝડપથી જોઈ લીધું છે.
નિર્ગતોઽહમકામસ્તુ ઇચ્છયા તે મહાપ્રભો। યતિષ્યે પુણ્ડરીકાક્ષ જ્ઞાતું ત્વાઽહમનિન્દિતં
હે મહાપ્રભુ, તમારી ઈચ્છાથી, હું ઇચ્છા ન હોવા છતાં બહાર આવ્યો છું; હે કમળનેત્ર, હું તમને નિર્દોષ રૂપે ઓળખવા પ્રયત્ન કરીશ.
ઇહ ભૂત્વા શિશુઃ સાક્ષાત્કિં ભવાનવતિષ્ઠતે। પીત્વા જગદિદં સર્વમેતદાખ્યાતુમર્હસિ
અહીં સ્વયં બાળક બનીને, આખું જગત પી ગયા પછી, તમે કેમ એમ જ રહી ગયા છો? આ બધું તમે સમજાવવું જોઈએ.
કિમર્થં ચ જગત્સર્વં શરીરસ્થં તવાનઘ। કિયન્તં ચ ત્વયા કાલમિહ સ્થેયમરિંદમ
હે નિર્દોષ, આખું જગત તમારા શરીરમાં કેમ છે? હે શત્રુવિજેતા, તમે અહીં કેટલો સમય રહેશો?
એતદિચ્છામિ દેવેશ શ્રોતું બ્રાહ્મણકામ્યયા। ત્વત્તઃ કમલપત્રાક્ષં વિસ્તરેણ યથાતથમ્। મહદ્ધ્યેતદચિન્ત્યં ચ યદહં દૃષ્ટવાન્પ્રભો
હે દેવેતાોના સ્વામી, બ્રાહ્મણ તરીકે જ્ઞાનની ઇચ્છાથી હું આ બધું વિગતે અને સાચું તમારી પાસેથી સાંભળવા માંગું છું; કેમ કે, હે પ્રભુ, મેં જે જોયું તે ખરેખર મહાન અને કલ્પના બહારનું છે.
ઇત્યુક્તઃ સ મયા શ્રીમાન્દેવદેવો મહાદ્યુતિઃ। સાન્ત્વયન્મામિદં વાક્યમુવાચ વદતાંવરઃ
હું આમ કહ્યું ત્યારે, તેજસ્વી દેવોના દેવ અને શ્રેષ્ઠ વક્તા શ્રીમંત ભગવાને મને શાંત પાડીને આ વચન કહ્યાં.