નદીં તામ્રાં ચ વેણાં ચ પુણ્યતોયાં શુભાવહામ્। સુવેણાં કૃષ્ણવેણાં ચ ઇરામાં ચ મહાનદીમ્
હું તામ્રા અને વેણા જેવી પવિત્ર અને શુભ નદીઓ જોઈ; સુવેણા, કૃષ્ણવેણા અને મહાનદ ઈરામા પણ જોઈ.
વિતસ્તાં ચ મહારાજ કાવેરીં ચ મહાનદીમ્। `તુઙ્ગભદ્રાં કૃષ્ણવેણીં કમલાં ચ મહાનદીમ્'। શોણં ચ પુરુષવ્યાઘ્ર વિશલ્યાં કિંપુનામપિ
હું વિતસ્તા અને મહાનદ કાવેરી, તુંગભદ્રા, કૃષ્ણવેણી, કમલા જેવી મહાનદીઓ, શોણા, વિશલ્યા અને કિમ્પુના પણ જોઈ.
એતાશ્ચાન્યાશ્ચ નદ્યોઽહં પૃથિવ્યાં યા નરોત્તમ। પરિક્રામન્પ્રપશ્યામિ તસ્ય કુક્ષૌ મહાત્મનઃ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, હું ત્યાં ફરતો હતો ત્યારે, એ મહાન આત્માના પેટમાં ધરતી પરની બધી નદીઓ અને બીજી ઘણી નદીઓ પણ જોઈ.
તતઃ સમુદ્રં પશ્મામિ યાદોગણનિષેવિતમ્। રત્નાકરમમિત્રઘ્ન પયસોનિધિમુત્તમમ્
પછી મેં સમુદ્ર પણ જોયો, જ્યાં અનેક જળચર જીવ રહે છે, જે રત્નોથી ભરેલો અને પાણીનો મહાસાગર છે.
તતઃ પશ્યામિ ગગનં ચન્દ્રસૂર્યવિરાજિતમ્। જાજ્વલ્યમાનં તેજોભિઃ પાવકાર્કસમપ્રભમ્
પછી મેં આકાશ જોયું, જ્યાં ચાંદ્ર અને સૂર્ય શોભે છે, જે તેજથી ઝળહળતું અને અગ્નિ-સૂર્ય જેવું પ્રકાશમાન હતું.
પશ્યામિ ચ મહીં રાજન્કાનનૈરુપશોભિતામ્। `સપર્વતવનદ્વીપાં નિમ્નગાશતસંકુલામ્
હે રાજા, મેં ધરતી જોઈ, જે વનો, પર્વતો અને દ્વીપોથી શોભાયમાન હતી અને અનેક નદીઓથી ભરપૂર હતી.
યજન્તે હિ તતો રાજન્બ્રાહ્મણા બહુભિર્મખૈઃ। ક્ષત્રિયાશ્ પ્રવર્તન્તે સર્વવર્ણાનુરઞ્જનૈઃ
ત્યાં, હે રાજા, બ્રાહ્મણો અનેક યજ્ઞો કરે છે અને ક્ષત્રિયો બધા વર્ણોને આનંદ આપે એવા કાર્યો કરે છે.
વૈશ્યાઃ કૃષિં યથાન્યાયં કારયન્તિ નરાધિપ। શુશ્રૂષાયાં ચ નિરતા દ્વિજાનાં વૃષલાસ્તથા
વૈશ્ય લોકો નિયમ પ્રમાણે ખેતી કરે છે, હે મનુષ્યોના રાજા, અને શૂદ્રો દ્વિજોની સેવા કરવા માટે તત્પર રહે છે.
તતઃ પરિપતન્રાજંસ્તસ્ય કુક્ષૌ મહાત્મનઃ। હિમવન્તં ચ પશ્યામિ હેમકૂટં ચ પર્વતમ્
પછી, હે રાજા, હું એ મહાન આત્માના પેટમાં ફરતો હતો ત્યારે હિમાલય અને સુવર્ણ શિખરવાળો હેમકૂટ પર્વત જોયો.
નિષધં ચાપિ પશ્યામિ શ્વેતં ચ રજતાન્વિતમ્। પશ્યામિ ચ મહીપાલ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્
હું નિષધ અને ચાંદીથી ઝગમગતો શ્વેત પર્વત પણ જોયો; અને, હે ધરતીના રક્ષક, ગંધમાદન પર્વત પણ જોયો.
મન્દરં મનુજવ્યાઘ્ર નીલં ચાપિ મહાગિરિમ્। પશ્યામિ ચ મહારાજ મેરુ કનકપર્વતમ્
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં મંદર પર્વત અને મહાન નીલ પર્વત જોયા; અને, હે મહારાજા, હું મેરુ નામનો સુવર્ણ પર્વત પણ જોયો.
મહેન્દ્રં ચૈવ પશ્યામિ વિન્ધ્યં ચ ગિરિમુત્તમમ્। મલયં ચાપિ પશ્યામિ પારિયાત્રં ચ પર્વતમ્
હું મહેન્દ્ર અને ઉત્તમ વિંધ્ય પર્વત, તેમજ મલય અને પારિયાત્ર પર્વત પણ જોયા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો યાવન્તઃ પૃથિવીધરાઃ। તસ્યોદરે મયા દૃષ્ટાઃ સર્વે રત્નવિભૂષિતાઃ
આ બધા અને ધરતીને ધારણ કરનારા અનેક પર્વતો, જે રત્નોથી શોભાયમાન છે, મેં એના પેટમાં જોયા.
સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્વરાહાંશ્ચ પશ્યામિ મનુજાધિપ। પૃથિવ્યાં યાનિ ચાન્યાનિ સત્ત્વાનિ જગતીપતે। તાનિ સર્વાણ્યહં તત્ર પશ્યન્પર્યચરં તદા
હે મનુષ્યોના રાજા, મેં સિંહ, વાઘ, વરાહ અને ધરતી પર રહેનારા બીજા બધા જીવ પણ જોયા; એ બધું જોઈને હું ત્યાં ફરતો રહ્યો.
કુક્ષૌ તસ્ નરવ્યાઘ્ર પ્રવિષ્ટઃ સંચરન્દિશઃ। શક્રાદીંશ્ચાપિ પશ્યામિ કૃત્સ્નાન્દેવગણાનહમ્
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું જ્યારે તેના પેટમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે સર્વ દિશાઓમાં ફરતો રહ્યો; અને હું ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને પણ ત્યાં જોઈ શક્યો.
સાધ્યાન્રુદ્રાંસ્તથાઽઽદિત્યાન્ગુહ્યકાન્પિતરસ્તથા। સર્પાન્નાગાન્સુપર્ણાંશ્ચ વસૂનપ્યશ્વિનાવપિ
હું સાધ્ય, રુદ્ર, આદિત્ય, ગુહ્યક, પિતૃઓ, સાપ, નાગ, સુપર્ણ, વસુ અને અશ્વિનીકુમારોને પણ જોઈ રહ્યો છું.
ગન્ધર્વાપ્સરસો યક્ષાનૃષીંશ્ચૈવ મહીપતે। દૈત્યદાનવસઙ્ઘાંશ્ચ નાગાંશ્ચ મનુજાધિપ
હે રાજા, હું ગાંધીર્વો, અપ્સરાઓ, યક્ષો અને ઋષિઓને પણ જોઈ રહ્યો છું; તેમજ દૈત્ય-દાનવોના સમૂહો અને નાગોને પણ, હે મનુષ્યાધિપતિ.
સિંહિકાતનયાંશ્ચાપિ યે ચાન્યે સુરશત્રવઃ। યચ્ચ કિંચિન્મયા લોકે દૃષ્ટં સ્થાવરજઙ્ગમમ્
હું સિંહિકાના પુત્રો અને બીજા દેવશત્રુઓને પણ જોઈ રહ્યો છું; અને જગતમાં જે કંઈ સ્થાવર કે જંગમ છે, તે બધું પણ મેં જોયું છે.
સર્વં પશ્યામ્યહં રાજંસ્તસ્ય કુક્ષૌ મહાત્મનઃ। ત્વરમાણઃ ફલાહારઃ કૃત્સ્નં જગદિદં વિભો
હે રાજન, તે મહાત્માના પેટમાં હું આ આખું જગત જોઈ રહ્યો છું; જે ફળ ખાવા ઉતાવળે છે અને સમગ્ર જગતને પોતાના અંદર ધારણ કરે છે, હે મહાબળવાન.
અન્તઃશરીરે તસ્યાહં વર્ષાણામધિકં શતમ્। ન ચ પશ્યામિ યસ્યાહં દેહસ્યાન્તં કદાચન
તેના શરીરમાં હું સો વર્ષથી પણ વધુ સમય રહ્યો, છતાં ક્યારેય તેના શરીરનો અંત જોઈ શક્યો નહીં.
સતતં ધાવમાનશ્ચ ચિન્તયાનો વિશાંપતે। `ભ્રમંસ્તત્ર મહીપાલ યદા વર્ષગણાન્બહૂન્'। આસાદયામિ નૈવાન્તં તસ્ય રાજન્મહાત્મનઃ
હે રાજા, સતત દોડતો અને વિચારતો રહ્યો, અનેક વર્ષો સુધી ત્યાં ભટકતો રહ્યો, છતાં એ મહાત્માનો અંત ક્યારેય પહોંચી શક્યો નહીં.
તતસ્તમેવ શરણં ગતોસ્મિ વિધિવત્તદા। વરેણ્યં વરદં દેવં મનસા કર્મણૈવ ચ
પછી મેં યોગ્ય રીતે મનથી અને કર્મથી, એ વરદાતા અને વરપાત્ર દેવમાં જ આશરો લીધો.
તતોઽહં સહસા રાજન્વાયુવેગેન નિઃસૃતઃ। મહાત્મનો મુખાત્તસ્ય વિવૃતાત્પુરુષોત્તમ
પછી, હે રાજા, અચાનક પવનના ઝોકથી, એ મહાત્માના ખુલ્લા મોઢામાંથી હું બહાર ફેંકાઈ ગયો.
તતસ્તસ્યૈવ શાખાયાં ન્યગ્રોધસ્ય વિશાંપતે। આસ્તે મનુજશાર્દૂલ કૃત્સ્નમાદાય વૈ જગત્
પછી, હે રાજાધિરાજ, એ જ વટવૃક્ષની ડાળ પર, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તે આખું જગત પોતાના અંદર લઈ બેઠો છે.
તે નૈવ બાલવેષેણ શ્રીવત્સકૃતલક્ષણમ્। આસીનં તં નરવ્યાઘ્ર પશ્યામ્યમિતતેજસમ્
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું તેને ત્યાં બેઠેલા જોયા, બાળરૂપમાં નહોતાં, પણ શ્રીવત્સ અને અન્ય ચિહ્નોથી યુક્ત, અને અનંત તેજથી પ્રકાશિત.
તતો મામબ્રવીદ્બાલઃ સ પ્રીતઃ પ્રહસન્નિવ। શ્રીવત્સધારી દ્યુતિમાન્પીતવાસા મહાદ્યુતિઃ
પછી એ દીપ્તિમાન બાળ, શ્રીવત્સ ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્રોમાં, મહાતેજસ્વી, આનંદથી સ્મિત કરતાં મને બોલ્યા.
અપીદાનીં શરીરેઽસ્મિન્મામકે મુનિસત્તમ। ઉષિતસ્ત્વં પરિશ્રાન્તો માર્કણ્ડેય બ્રવીહિ મે
'હે મહામુનિ, શું તું હવે મારા આ શરીરમાં રહીને થાકી ગયો છે? કહો માર્કંડેયા.'
મુહૂર્તાદથ મે દૃષ્ટિઃ પ્રાદુર્ભૂતા પુનર્નવા। માયાનિર્મુક્તમાત્મનમપશ્યં લબ્ધચેતસમ્
થોડી વારમાં મારી દૃષ્ટિ ફરીથી સ્પષ્ટ અને નવી બની; મેં તેને માયાથી મુક્ત અને પૂર્ણ ચેતનાવાન જોયો.
તસ્ય તામ્રતલૌ તાત ચરણૌ સુપ્રતિષ્ઠિતૌ। સુજાતૌ મૃદુરક્તાભિરઙ્ગુલીભિર્વિરાજિતૌ
હે પુત્ર, તેના પગ તાંબાના જેવા, સુંદર અને મજબૂત, નરમ અને લાલચટ્ટાં આંગળીઓથી શોભતા હતા.
પ્રયત્નેન મયા મૂર્ધ્ના ગૃહીત્વા હ્યભિવનદિતૌ। દૃષ્ટ્વાઽપરિમિતં તસ્ પ્રભાવમમિતૌજસઃ
મેં શ્રદ્ધાપૂર્વક મથાથી તેના પગ પકડીને વળગી પડ્યો અને એ અમિત તેજસ્વીના અપરિમિત પ્રભાવને જોયો.