નૌશ્ચ કારયિતવ્યા તે દૃઢા યુક્તવટારકા। તત્ર સપ્તર્ષિભિઃ સાર્ધમારુહેથા મહામુને
તમે મજબૂત દોરડાંથી બંધાયેલ એક મજબૂત નાવ બનાવો, અને એમાં સાત ઋષિઓ સાથે, હે મહાન મુનિ, તમે બેસી જાવ.
બીજાનિ ચૈવ સર્વાણિ યથોક્તાનિ મયા પુરા। તસ્યામારોહયેર્નાવિ સુસંગુપ્તાનિ ભાગશઃ
અને મેં પહેલાં જે રીતે કહેલું છે એ પ્રમાણે બધાં બીજોને સારી રીતે ભાગે-ભાગે અને સુરક્ષિત રીતે એ નાવમાં મૂકો.
નૌસ્થશ્ચ માં પ્રતીક્ષેથાસ્તતો મુનિજનપ્રિય। આગમિષ્યામ્યહં શૃઙ્ગી વિજ્ઞેયસ્તેન તાપસ
નાવમાં બેસીને તમે મારી રાહ જુઓ, હે મુનિપ્રિય; હું શૃંગ ધરાવતો આવીશ, અને એ રીતે તમે મને ઓળખી લેશો, હે તપસ્વી.
એવમેતત્ત્વયા કાર્યમાપૃષ્ટોસિ વ્રજામ્યહમ્। તા ન શક્યા મહત્યો વૈ આપસ્તર્તું મયા વિના। નાતિશઙ્ક્યમિદં ચાપિ વચનં મે ત્વયા વિભો
આમ જ તમારે કરવું છે; હવે તમે પૂછ્યું છે એટલે હું જાઉં છું. મારી વિના આ વિશાળ પાણી પાર કરી શકાય નહીં. મારા શબ્દોમાં તમે કોઈ શંકા રાખશો નહીં, હે પ્રભુ.
એવં કરિષ્ય ઇતિ તં સ મત્સ્યં પ્રત્યભાષત। જગ્મતુશ્ચ યથાકામમનુજ્ઞાપ્ય પરસ્પરમ્
"હું એમ જ કરીશ," એમ મનુએ એ માછલીને જવાબ આપ્યો; અને પછી એકબીજાને અનુમતિ આપી, બંને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલ્યા ગયા.
તતો મનુર્મહારાજ યથોક્તં મત્સ્યકેન હ। બીજાન્યાદાય સર્વાણિ સાગરં પુપ્લુવે તદા। નૌકયા શુભયાવીર મહોર્મિણમરિંદમ
પછી મનુએ, હે મહારાજ, માછલીએ જે રીતે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે બધાં બીજ એકઠાં કર્યા અને સુંદર નાવમાં ચડીને, મહા તરંગો વચ્ચે, સમુદ્રમાં ઉતરી ગયા.
ચિન્તયામાસ ચ મનુસ્તં મત્સ્યં પૃથિવીપતે। સચ તચ્ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા મત્સ્યઃ પરપુરંજય। શૃઙ્ગી તત્રાજગાગાશુ તદા ભરતસત્તમ
મનુએ એ માછલીનું ધ્યાન કર્યું, હે પૃથ્વીના રાજા; અને એ માછલીએ મનુના મનની વાત જાણી, તરત જ શૃંગ ધરાવતો ત્યાં આવી પહોંચ્યો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
તં દૃષ્ટ્વા મનુજવ્યાઘ્ર મનુર્મત્સ્યં જલાર્ણવે। શૃઙ્ગિણં તં યથોક્તેન રૂપેણાદ્રિમિવોચ્છ્રિતમ્
પાણીમાં એ માછલીને જોઈને, મનુએ, મનુષ્યોમાં વાઘ સમા, તેને શૃંગવાળી અને જે રીતે કહેવામાં આવી હતી એ જ રૂપે, પહાડ જેવો ઊંચો જોયો.
વટારકમયં પાશમથ મત્સ્યસ્ય મૂર્ધનિ। મનુર્મનુજશાર્દૂલ તસ્ શૃઙ્ગે ન્યવેશયત્
પછી મનુએ, મનુષ્યોમાં સિંહ સમા, મજબૂત દોરડાંથી બનાવેલી વાટ માછલીના શૃંગ પર બાંધી.
સંયતસ્તેન પાશેન મત્સ્યઃ પરપુરંજય। વેગેન મહતા નાવં પ્રાકર્ષલ્લવણામ્ભસિ
એ દોરડાથી બંધાયેલ માછલી, શહેરો વિજય કરનારી, ભારે જોરથી એ નાવને ખારા પાણીમાં ખેંચી ગઈ.
સ તતાર તયા નાવા સમુદ્રં મનુજેશ્વર। નૃત્યમાનમિવોર્મીભિર્ગર્જમાનમિવામ્ભસા
એ નાવમાં બેસીને, હે મનુષ્યોના રાજા, મનુએ સમુદ્ર પાર કર્યો, જ્યારે તરંગો નાચતા અને પાણી ગર્જન કરતા હતાં.
ક્ષોભ્યમાણા મહાવાતૈઃ સા નૌસ્તસ્મિન્મહોદધૌ। ઘૂર્ણતે ચપલેવ સ્રી મત્તા પરપુરંજય
મહા પવનોથી એ વિશાળ સમુદ્રમાં નાવ ઉછળતી અને ઢોળતી હતી, જાણે કોઈ ઉશ્કેરાયેલી, મસ્ત સ્ત્રી હોય, હે શહેરવિજયી.
નૈવ ભૂમિર્ન ચ દિશઃ પ્રદિશો વા ચકાશિરે। સર્વં સલિલમેવાસીત્ખં દ્યૌશ્ચ નરપુઙ્ગવ
ક્યાંય જમીન, દિશાઓ કે ઉપદિશાઓ દેખાતી નહોતી; બધું જ પાણી હતું અને આકાશ માત્ર, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.
એવંભૂતે તદા લોકે સંકુલે ભરતર્ષભ। અદૃશ્યન્ત સપ્તર્ષયો મનુર્મત્સ્યસ્તથૈવ ચ
એવો જમાવડો અને ગભરાટ ભરેલો વિશ્વ હતો, હે ભરતવંશી, જેમાં સાત ઋષિઓ, મનુ અને માછલી દેખાતા નહોતા.
એવં બહૂન્વર્ષગણાંસ્તાં નાવં સોઽથ મત્સ્યકઃ। ચકર્ષાતન્દ્રિતો રાજંસ્તસ્મિન્સલિલસંચયે
એ રીતે ઘણા વર્ષો સુધી, હે રાજા, એ માછલીએ થાક્યા વિના એ નાવને પાણીના વિશાળ સમૂહમાં ખેંચી.
તતો હિમવતઃ શૃઙ્ગં યત્પરં ભરતર્ષભ। તત્રાકર્ષત્તતો નાવં સ મત્સ્યઃ કુરુનન્દન
પછી, હે ભરતવંશી, એ માછલીએ નાવને હિમાલયના સર્વોચ્ચ શૃંગ પર ખેંચી.
અથાબ્રવીત્તદા મત્સ્યસ્તાનૃષીન્પ્રહસઞ્શનૈઃ। અસ્મિન્હિમવતઃ શૃઙ્ગે નાવં બધ્નીત માચિરમ્
પછી એ માછલીએ હળવેથી હસીને ઋષિઓને કહ્યું: 'આ હિમાલયના શૃંગ પર તરત જ નાવ બાંધી દો.'
સા બદ્ધા તત્ર તૈસ્તૂર્ણમૃષિભિર્ભરતર્ષભ। નૌર્મત્સ્યસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શૃઙ્ગે હિમવતસ્તદા
પછી, હે ભરતવંશી, ઋષિઓએ માછલીના વચન સાંભળી તરત જ નાવને હિમાલયના શૃંગ પર બાંધી દીધી.
તચ્ચ નૌબન્ધનં નામ શૃઙ્ગં હિમવતઃ પરમ્। ખ્યાતમદ્યાપિ કૌન્તેય તદ્વિદ્ધિ ભરતર્ષભ
હિમાલયનું જે શિખર નવબંધન નામે ઓળખાય છે, હે કુંતીપુત્ર, એ આજે પણ એ જ નામથી પ્રસિદ્ધ છે—આ વાત જાણ, હે ભરતવંશી.
અથાબ્રવીદનિમિષસ્તાનૃષીન્સહિતસ્તદા। અહં પ્રજાપતિર્બ્રહ્મા મત્પરં નાધિગમ્યતે। મત્સ્યરૂપેણ યૂયં ચ મયાઽસ્માન્મોક્ષિતા ભયાત્
ત્યારે નિદ્રાવિહિન બ્રહ્માએ એ ઋષિઓને કહ્યું: 'હું પ્રજાપતિ બ્રહ્મા છું; મારી પરમ સ્થિતિ કોઈને પ્રાપ્ત થતી નથી. માછલીના રૂપે મેં તમારે બધાને આ ભયમાંથી બચાવ્યા છો.'
મનુના ચ પ્રજાઃ સર્વાઃ સદેવાસુરમાનુપાઃ। સ્રષ્ટવ્યાઃ સર્વલોકાશ્ચયચ્ચેઙ્ગં યચ્ચા નેઙ્ગતિ
અને મનુ દ્વારા બધા જીવ—દેવ, અસુર, માનવ અને બીજા બધાં—સર્જવામાં આવશે, તેમજ બધા લોક, જે ચાલે છે અને જે અચળ છે, તે પણ.
તપસા ચાપિ તીવ્રેણ પ્રતિભાઽસ્ય ભવિષ્યતિ। મત્પ્રસાદાત્પ્રજાસર્ગે ન ચ મોહં ગમિષ્યતિ। ઇત્યુક્ત્વા વચનં મત્સ્યઃ ક્ષણેનાદર્શનં ગતઃ
મનુ તીવ્ર તપ દ્વારા જ્ઞાન પામશે; મારી કૃપાથી પ્રજાસર્જન સમયે તે મોહમાં નહીં પડે.' એવું કહીને માછલી ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
સ્રષ્ટુકામઃ પ્રજાશ્ચાપિ મનુર્વૈવસ્વતઃ સ્વયમ્। પ્રમૂઢોઽભૂત્પ્રજાસર્ગે તપસ્તેપે મહત્તતઃ
પ્રજાઓ સર્જવાની ઈચ્છા રાખી, વિવસ્વતપુત્ર મનુ પોતે પ્રજાસર્જન સમયે મુંઝાઈ ગયા અને પછી મહાન તપ કર્યા.
તપસા મહતા યુક્તઃ સોઽથ સ્રષ્ટું પ્રચક્રમે। સર્વાઃ પ્રજા મનુઃ સાક્ષાદ્યથાવદ્ભરતર્ષભ
મહાન તપથી યુક્ત થઈ મનુએ પછી સર્વ પ્રજાઓને યોગ્ય રીતે સીધા સર્જવાનું આરંભ્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
ઇત્યેતન્માત્સ્યકં નામ પુરાણં પરિકીર્તિતમ્। આખ્યાનમિદમાખ્યાતં સર્વપાપહરં મયા
આ રીતે માછલીનું પુરાણ નામે જે કથા છે, તે અહીં વર્ણવાઈ; આ કથા, જે મેં કહેલી, સર્વ પાપો દૂર કરે છે.
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં મનોશ્ચરિતમાદિતઃ। સ સુખી સર્વપૂર્ણાર્થઃ સર્વલોકમિયાન્નરઃ
જે મનુષ્ય આ મનુની કથા આરંભથી રોજ સાંભળે છે, તે સર્વ સુખ અને સર્વ પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરે છે અને બધા લોકોએ પહોંચે છે.
તતઃ સ પુનરેવાથ માર્કણ્ડેયં તપસ્વિનમ્। પપ્રચ્છ વિનયોપેતો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ફરી એકવાર વિનમ્રતાપૂર્વક તપસ્વી માર્કંડેયજીને પ્રશ્ન કર્યો.
નૈકે યુગસહસ્રાન્તાસ્ત્વયા દૃષ્ટા મહામુને। ન ચાપીહ સમઃ કશ્ચિદાયુષ્માન્દૃશ્યતે તવ
હે મહામુની, તમે અનેક યુગોના અંત જોયા છે; અહીં કોઈ પણ તમારી જેટલી આયુષ્ય ધરાવતો દેખાતો નથી.
વર્જયિત્વા મહાત્માનં બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્। ન તેઽસ્તિ સદૃશઃ કશ્ચિદાયુષા બ્રહ્મસત્તમ
મહાત્મા બ્રહ્મા સિવાય, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તમારી સમાન આયુષ્ય ધરાવતો બીજો કોઈ નથી.
અથાઽન્તરિક્ષે લોકેઽસ્મિન્દેવદાનવવર્જિતે। ત્વમેવ પ્રલયે વિપ્ર બ્રહ્માણમુપતિષ્ઠસે
અને જ્યારે આ લોકમાં દેવો અને દાનવો નથી, ત્યારે, હે વિદ્વાન, પ્રલય સમયે તમે એકલા બ્રહ્માજીનું સેવન કરો છો.