યદા દ્રોણો વિવિધાનસ્ત્રમાર્ગા- ન્નિદર્શયન્સમરે ચિત્રયોધી। ન પાણ્ડવાઞ્શ્રેષ્ઠતરાન્નિહન્તિ તદા નાશંસે વિજયાયં સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણે યુદ્ધમાં અનેક શસ્ત્રકલા બતાવી, છતાં પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠને માર્યા નહીં, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં ચાસ્મદીયાન્મહારથા- ન્વ્યવસ્થિતાનર્જુનસ્યાન્તકાય। સંશપ્તકાન્નિહતાનર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અમારા મહારથીઓ, અર્જુનને સંહારવા તૈનાત હતા, પણ સંશપ્તકો અર્જુન દ્વારા માર્યા ગયા, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં વ્યૂહમભેદ્યમન્યૈ- ર્ભારદ્વાજેનાત્તશસ્ત્રેણ ગુપ્તમ્। ભિત્ત્વા સૌભદ્રં વીરમેકં પ્રવિષ્ટં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ભારદ્વાજે શસ્ત્રધારી બની અણભેદ્ય વ્યૂહને રક્ષ્યો હતો, છતાં એકલા સુભદ્રાપુત્રે તેને ભેદી નાખ્યો, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽભિમન્યું પરિવાર્ય બાલં સર્વે હત્ત્વા હૃષ્ટરૂપા બભૂવુઃ। મહારથાઃ પાર્થમશક્નુવન્ત- સ્તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે બધા મહારથીઓએ યુવાન અભિમન્યુને ઘેરીને મારી નાખ્યો અને ખુશ થયા, છતાં પાર્થને હરાવી શક્યા નહીં, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષમભિમન્યું નિહત્ય હર્ષાન્મૂઢાન્ક્રોશતો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્। ક્રોધાદુક્તં સૈન્ધવે ચાર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અભિમન્યુને મારીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો મૂર્ખાઈથી આનંદમાં ચીસો પાડતા હતા અને અર્જુને ક્રોધથી સિંધુરાજને કહ્યું, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં સૈન્ધવાર્થે પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાતાં તદ્વધાયાર્જુનેન। સત્યાં તીર્ણાં શત્રુમધ્યે ચ તેન તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અર્જુને સિંધુરાજને મારવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી અને દુશ્મન વચ્ચે એ પૂર્ણ કરી, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં શ્રાન્તહયે ધનંજયે મુક્ત્વા હયાન્પાયયિત્વોપવૃત્તાન્। પુનર્યુક્ત્વા વાસુદેવં પ્રયાતં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ધનંજયે પોતાના થાકેલા ઘોડાઓને અણહૂક્યા, તેમને પાણી પીવડાવ્યું, આરામ આપ્યો અને પછી ફરીથી વાસુદેવ સાથે રથમાં જોડી ને યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો, ત્યારે સંજય, મને જીતની કોઈ આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં વાહનેષ્વક્ષમેષુ રથોપસ્થે તિષ્ઠતા પાણ્ડવેન। સર્વાન્યોધાન્વારિતાનર્જુનેન તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે પાંડવ પોતાના રથમાં ઊભો હતો, ઘોડા અને રથના ચકાં થાકેલા હતા, છતાં પણ એકલો જ અર્જુને બધા યોદ્ધાઓને રોકી રાખ્યા, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં નાગબલૈઃ સુદુઃસહં દ્રોણાનીકં યુયુધાનં પ્રમથ્ય। યાતં વાર્ષ્ણેયં યત્ર તૌ કૃષ્ણપાર્થૌ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે યુયુધાનએ પોતાના ભયાનક હાથીસેનાથી દ્રોણની અપરાજેય વ્યૂહને તોડી નાખ્યો અને પછી બંને કૃષ્ણ-પાર્થ પણ ત્યાં પહોંચી ગયા, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં કર્ણમાસાદ્ય મુક્તં વધાદ્ભીમં કુત્સયિત્વા વચોભિઃ। ધનુષ્કોટ્યાઽઽતુદ્ય કર્ણેન વીરં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે કર્ણે ભીમને કટુ વચનો કહીને ધનુષની ટોચથી ઘાયલ કર્યો અને પછી પણ ભીમને મૃત્યુથી મુક્ત કરી દીધો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદા દ્રોણઃ કૃતવર્મા કૃપશ્ચ કર્ણો દ્રૌણિર્મદ્રરાજશ્ચ શૂરઃ। અમર્ષયન્સૈન્ધવં વધ્યમાનં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણ, કૃતવર્મા, કૃપ, કર્ણ, દ્રોણપુત્ર અને મદ્રરાજ જેવા શૂરવીરો પણ સૈંધવ રાજાના વધને સહન કરી શક્યા નહીં, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દેવરાજેન દત્તાં દિવ્યાં શક્તિં વ્યંસિતાં માધવેન। ઘટોત્કચે રાક્ષસે ઘોરરૂપે તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દેવરાજે જે દિવ્ય શક્તિ આપી હતી, તે માધવે ઘોર રાક્ષસ ઘટોત્કચ પર વેડફી નાખી, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં કર્ણઘટોત્કચાભ્યાં યુદ્ધે મુક્તાં સૂતપુત્રેણ શક્તિમ્। યયા વધ્યઃ સમરે સવ્યસાચી તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે કર્ણ અને ઘટોત્કચના યુદ્ધમાં સુતપુત્રે એ શક્તિ છોડીને વાપરી, જેના દ્વારા સવ્યસાચીનો વધ થઈ શક્યો હોત, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રોણમાચાર્યમેકં ધૃષ્ટદ્યુમ્નેનાભ્યતિક્રમ્ય ધર્મમ્। રથોપસ્થે પ્રાયગતં વિશસ્તં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણાચાર્ય એકલા હતા, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ધર્મને લાંઘી તેમને રથમાં પાડી મારી નાખ્યા, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રૌણિના દ્વૈરથસ્થં માદ્રીસુતં નકુલં લોકમધ્યે। સમં યુદ્ધે મણ્ડલેભ્યશ્ચરન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણપુત્રએ માદ્રીપુત્ર નકુલને એકલાં રથયુદ્ધમાં ઘેરી લીધો અને બંને વ્યૂહોમાં કુશળતાપૂર્વક લડી રહ્યા હતા, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદા દ્રોણે નિહતે દ્રોણપુત્રો નારાયણં દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વન્। નૈષામન્તં ગતવાન્પાણ્ડવાનાં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણના મૃત્યુ પછી દ્રોણપુત્રે દિવ્ય નારાયણાસ્ત્ર ચલાવ્યું છતાં પણ પાંડવોનો અંત લાવી શક્યો નહીં, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં ભીમસેનેન પીતં રક્તં ભ્રાતુર્યુધિ દુઃશાસનસ્ય। નિવારિતં નાન્યતમેન ભીમં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ભીમસેને યુદ્ધભૂમિ પર પોતાના ભાઈ દુશાસનનું લોહી પીધું અને કોઈ પણ ભીમને રોકી શક્યો નહીં, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં કર્ણમત્યન્તશૂરં હતં પાર્થેનાહવેષ્વપ્રધૃષ્યમ્। તસ્મિન્ભ્રાતૃણાં વિગ્રહે દેવગુહ્યે તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અતિશય શૂરવીર અને યુદ્ધમાં અપરાજય કર્ણને પાર્થએ ભાઈઓ વચ્ચેના ગુપ્ત યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રં ચ શૂરં દુઃશાસનં કૃતવર્માણમુગ્રમ્। યુધિષ્ટિરં ધર્મરાજં જયન્તં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણપુત્ર, શૂરવીર દુશાસન અને ભયાનક કૃતવર્મા, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર દ્વારા પરાજિત થયા, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં નિહતં મદ્રરાજં રણે શૂરં ધર્મરાજેન સૂત। સદા સઙ્ગ્રામે સ્પ્રધતે યસ્તુ કૃષ્ણં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે મદ્રરાજ, જે હંમેશા યુદ્ધમાં કૃષ્ણનો પ્રતિસ્પર્ધી રહ્યો હતો, તેને ધર્મરાજે યુદ્ધભૂમિ પર મારી નાખ્યો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં કલહદ્યૂતમૂલં માયાબલં સૌબલં પાણ્ડવેન। હતં સઙ્ગ્રામે સહદેવેન પાપં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે કલહ અને જુગારના મૂળ, માયાવાળું સૌબલ, શકુની, સહદેવના હાથે યુદ્ધમાં મારો ગયો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં શ્રાન્તમેકં શયાનં હ્રદં ગત્વા સ્તમ્ભયિત્વા તદમ્ભઃ। દુર્યોધનં વિરથં ભગ્નશક્તિં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દુર્યોધન એકલો અને થાકેલો, હ્રદમાં ગયો, પાણીને સ્થિર કરી દીધું અને રથ તથા શસ્ત્ર વિના રહી ગયો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં પાણ્ડવાંસ્તિષ્ઠમાનાન્ ગત્વા હ્રદે વાસુદેવેન સાર્ધમ્। અમર્ષણં ધર્ષયતઃ સુતં મે તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે મારા પુત્રએ સહન ન કરી શકી, હ્રદ પાસે વાસુદેવ સાથે ઊભેલા પાંડવો પર હુમલો કર્યો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં વિવિધાંશ્ચિત્રમાર્ગાન્ ગદાયુદ્ધે મણ્ડલશશ્ચરન્તમ્। મિથ્યા હતં વાસુદેવસ્ય બુદ્ધ્યા તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ગદાયુદ્ધમાં મારા પુત્રએ અનેક અદ્ભુત વળાંકોમાં ફરતા ફરતા, કૃષ્ણની યુક્તિથી, ખોટા પ્રહારમાં માર્યો ગયો, ત્યારે સંજય, મને જીતની આશા નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રાદિભિસ્તૈ- ર્હતાન્પઞ્ચાલાન્દ્રૌપદેયાંશ્ચ સુપ્તાન્। કૃતં બીભત્સમયશસ્યં ચ કર્મ તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણપુત્ર અને બીજા લોકોએ પંચાલો અને દ્રૌપદીના પુત્રોને ઊંઘમાં મારી નાખ્યા, અને ભીમસેને ભયાનક અને પ્રસિદ્ધ કાર્ય કર્યું, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં ભીમસેનાનુયાતે- નાશ્વત્થામ્ના પરમાસ્ત્રં પ્રયુક્તમ્। ક્રુદ્ધેનૈષીકમવધીદ્યેન ગર્ભં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે ભીમસેનના પીછા કરતા અશ્વત્થામાએ ગુસ્સામાં પરમાસ્ત્ર છોડ્યું અને ગર્ભસ્થ બાળકનો નાશ કર્યો, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં બ્રહ્મશિરોઽર્જુનેન સ્વસ્તીત્યુક્ત્વાઽસ્ત્રમસ્ત્રેણ શાન્તમ્। અશ્વત્થામ્ના મણિરત્નં ચ દત્તં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે અર્જુને શાંતિના શબ્દો ઉચ્ચારીને બ્રહ્મશિરાસ્ત્રને બીજાં અસ્ત્રથી શાંત કર્યું અને અશ્વત્થામાએ પોતાનું કિંમતી મણિ આપી દીધું, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
યદાઽશ્રૌષં દ્રોણપુત્રેણ ગર્ભે વૈરાટ્યા વૈ પાત્યમાને મહાસ્ત્રૈઃ। સંજીવયામીતિ હરેઃ પ્રતિજ્ઞાં તદા નાશંસે વિજયાય સંજય
જ્યારે મેં સાંભળ્યું કે દ્રોણપુત્રે મહા અસ્ત્રોથી ઉત્તરા ના ગર્ભમાં રહેલા બાળકને નાશ કરવા ઈચ્છ્યું અને હરિએ તેને જીવિત રાખવાનો વચન આપ્યો, ત્યારે, સંજય, મને વિજયની આશા રહી નહોતી.
દ્વૈપાયનઃ કેશવો દ્રોણપુત્રં પરસ્પેરણાભિશાપૈઃ શશાપ। બુદ્ધ્વા ચાહં બુદ્ધિહીનોઽદ્ય સૂત સંતપ્યે વૈ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ હીનઃ
દ્વૈપાયન અને કેશવે દ્રોણપુત્રને પરસ્પર શાપ આપ્યા; અને હવે, સુત, આ જાણીને, હું બુદ્ધિ વિહોણો, પુત્ર અને પૌત્ર વિના દુઃખી છું.
શોચ્યા ગાન્ધારી પુત્રપૌત્રૈર્વિહીના તથા વધ્વા પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિશ્ચ। કૃતં કાર્યં દુષ્કરં પાણ્ડવેયૈઃ પ્રાપ્તં રાજ્યમસપત્નં પુનસ્તૈઃ
ગાંધારી પુત્ર અને પૌત્ર વિના શોકપાત્ર છે, તેમ જ વહુઓ પિતા અને ભાઈઓ વિના છે; પાંડવો એ અતિ કઠિન કાર્ય પૂર્ણ કર્યું અને ફરીથી બિનસ્પર્ધા રાજય મેળવ્યું.