યુધિષ્ઠિરસ્તુ કૌન્તેયો બભૂવાસ્વસ્તચેતનઃ। અનિષ્ટદર્શનાન્ઘોરાનુત્પાતાન્પરિચિન્તયન્
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરનું મન ખૂબ ગભરાઈ ગયું, કારણ કે તે ભયાનક અપશકુન અને ભયજનક સંકેતો વિશે વિચારતો હતો.
દારુણં હ્યશિવં નાદં શિવા દક્ષિણતઃ સ્થિતા। દીપ્તાયાં દિશિ વિત્રસ્તા રૌતિ તસ્યાશ્રમસ્ય હ
દક્ષિણ તરફથી ભયાનક અને અશુભ અવાજ આવ્યો, જ્યાં તેમના આશ્રમ પાસે જ્વલંત દિશામાં એક ડરાયેલો ગીધ રડતો હતો.
એકપક્ષાક્ષિચરણા વર્તિકા ઘોરદર્શના। રક્તં વમન્તી દદૃશે પ્રત્યાદિત્યમભાસુરા
એક ભયાનક, એક પાંખ, એક આંખ અને એક પગવાળી વટકડી, લોહી ઉગળતી, સૂર્ય તરફ તેજસ્વી દેખાઈ.
પ્રવવૌ ચાનિલો રૂક્ષશ્ચણ્ડઃ સર્કરકર્ષણઃ। અપસવ્યાનિ સર્વાણિ મૃગપક્ષિરુતાનિ ચ
એક કઠોર અને જોરદાર પવન વળી, જે કંકર ખેંચતો હતો; બધા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓની અવાજો ડાબી તરફથી આવતી હતી.
પૃષ્ઠતો વાયસઃ કૃષ્ણો યાહિયાહીતિ વાશતિ। મુહુર્મુહુઃ સ્ફુરતિ ચ દક્ષિણોઽસ્ય ભુજસ્તથા
પાછળથી એક કાળો કાગડો વારંવાર 'જાઓ, જાઓ' એમ બોલતો હતો અને તેની જમણી હાથ વારંવાર ફફડતી હતી.
હૃદયં ચરણશ્ચાપિ વામોઽસ્ય પરિતપ્યતિ। સવ્યસ્યાક્ષ્ણઓ વિકારશ્ચાપ્યનિષ્ટઃ સમપદ્યત
તેનું હૃદય અને ડાબું પગ દુખાવાથી સળગતું હતું, અને ડાબા આંખમાં પણ અશુભ ફેરફાર દેખાયો.
ધર્મરાજોપિ મેધાવી શઙ્કમાનો મહદ્ભયમ્। દ્રૌપદીં પરિપપ્રચ્છ ક્વ ભીમ ઇતિ ભારત
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, જેણે મોટું ભય શંક્યું, તેણે દ્રૌપદીને પૂછ્યું: 'ભીમ ક્યાં છે?'
શંસ તસ્મૈ પાઞ્ચાલી ચિરયાતં વૃકોદરમ્। સ પ્રતસ્થે મહાબાહુર્ધૌમ્યેન સહિતો નૃપઃ
પાંચાલી એ કહ્યું કે વૃતોદર ઘણો સમયથી ગયો છે; પછી બળવાન રાજા ધૌમ્ય સાથે નીકળી પડ્યો.
દ્રૌપદ્યા રક્ષણં કાર્યમિત્યુવાચ ધનંજયમ્। નકુલં સહદેવં ચ વ્યાદિદેશ દ્વિજાન્પ્રતિ
યુધિષ્ઠિરે ધનંજયને દ્રૌપદીની રક્ષા કરવા કહ્યું અને નકુલ તથા સહદેવને બ્રાહ્મણોની સેવા માટે કહ્યું.
સ તસ્ય પદમુન્નીય તસ્માદેવાશ્રમાત્પ્રભુઃ। મૃગયામાસ કૌન્તેયો ભીમસેનં મહાવને
પછી, એ આશ્રમમાંથી ભીમના પગલાંઓ જોઈને, કુંતીપુત્ર મહાવનમાં ભીમસેનને શોધવા ગયો.
સ પ્રાચીં દિશમાસ્થાય મહતો ગજયૂથપાન્। દદર્શ પૃથિવીં ચિહ્નૈર્ભીમસ્ય પરિચિહ્નિતામ્
પૂર્વ દિશામાં જતા, તેણે મોટા હાથીઓના ઝુંડ અને જમીન પર ભીમના નિશાન જોઈ.
તતો મૃગસહસ્રાણિ મૃગેનદ્રાણાં શતાનિ ચ। પતિતાનિ વને દૃષ્ટ્વા માર્ગં તસ્યાવિશન્નૃપઃ
ત્યાં તેણે હજારો હરણ અને સૈંકડો જંગલી પ્રાણીઓ પડેલા જોયા; પછી રાજાએ એ માર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.
ધાવતસ્તસ્ય વીરસ્ મૃગાર્થં વાતરંહસઃ। ઊરુવાતવિનિર્ભગ્નાન્દ્રુમાન્વ્યાવર્જિતાન્પથિઃ
વીર ભીમ હરણ પાછળ ઝડપથી દોડતો હતો, અને તેના જાંઘથી તૂટી ગયેલા વૃક્ષો રસ્તા પરથી દૂર થયેલા હતા.
સ ગત્વા તૈસ્તદા ચિહ્નૈર્દદર્શ ગિરિગહ્વરે। [રૂક્ષમારુતભૂયિષ્ઠે નિષ્પત્રદ્રુમસંકુલે
એ નિશાનને અનુસરી, તે પર્વતની ગુફા સુધી ગયો, જ્યાં કઠોર પવન ફૂંકાતો અને પાંદડાવિહિન વૃક્ષો ભરેલા હતા.
ઈરિણે નિર્જલે દેશે કણ્ટકિદ્રુમસંકુલે। અશ્મસ્થાણુક્ષુપાકીર્ણે સુદુર્ગે વિષમોત્કટે।] ગૃહીતં ભુજગેન્દ્રેણ નિશ્ચેષ્ટમનુજં તદા
એક પાણી વિહિન, કાંટાવાળા, પથ્થરો અને જોખમથી ભરેલા વેરાન પ્રદેશમાં, તેણે પોતાના નાના ભાઈને સાપના ચાપટામાં બંધાયેલો અને નિષ્ક્રિય જોયો.
યુધિષ્ઠિરસ્તમાસાદ્ય સર્પભોગેન વેષ્ટિતમ્। દયિતં ભ્રાતરં ધીમાનિદં વચનમબ્રવીત્
યુધિષ્ઠિરે પોતાના પ્રિય ભાઈને સાપના ચાપટામાં બંધાયેલો જોઈને, સમજદારીથી આ શબ્દો કહ્યા.
કુન્તીમાતઃ કથમિમામાપદં ત્વમવાપ્તવાન્। કશ્ચાયં પર્વતાભોગપ્રતિમઃ પન્નગોત્તમઃ
કુંતીપુત્ર, તને આવી મુશ્કેલી કેવી રીતે આવી પડી? અને આ પહાડ જેવી મોટી સાપ કોણ છે?
સ ધર્મરાજમાલક્ષ્ય ભ્રાતા ભ્રતરમગ્રજમ્। કથયામાસ તત્સર્વં ગ્રહણાદિવિચેષ્ટિતમ્
ધર્મરાજને જોઈને નાના ભાઈએ મોટા ભાઈને પકડાયેલા પછીની બધી ઘટનાઓ કહી સંભળાવી.
[અયમાર્ય મહાસત્વો ભક્ષાર્થં માં ગૃહીતવાન્। નહુષો નામ રાજર્ષિઃ પ્રાણવાનિવ સંસ્થિતઃ
આ મહાન આત્માએ મને ખાવા માટે પકડી લીધો છે; તેનું નામ નહુષ છે, જે રાજર્ષિ હતો અને અહીં જીવતો હોય તેમ ઊભો છે.
મુચ્યતામયમાયુષ્મન્ભ્રાતા મેઽમિતવિક્રમઃ। વયમાહારમન્યં તે દાસ્યામઃ ક્ષુન્નિવારણમ્
આયુષ્યવાન, મારા ભાઈને છોડો, તેની શક્તિ અપરંપાર છે; અમે તને બીજું ખોરાક આપીશું, જેથી તારો ભૂખ શમાય.
મુચ્યતામયમાયુષ્મન્ભ્રાતા મેઽમિતવિક્રમઃ। ગમ્યતાં નેહ સ્થાતવ્યં શ્વો ભવાનપિ મે ભવેત્
આયુષ્યવાન, મારા ભાઈને છોડો, તેની શક્તિ અપરંપાર છે; અહીંથી જાવ, અહીં ઊભા ન રહો, નહીં તો કાલે તું પણ મારી પાસે આવી શકે છે.
વ્રતમેતન્મહાબાહો વિષયં મમ યો બ્રજેત્। સ મ ભક્ષો ભવેત્તાત ત્વં ચાપિ વિષયે મમ
મહાબાહુ, મારું વ્રત એવું છે કે, જે મારા વિસ્તારમાં આવે છે તે મારું ખોરાક બને છે; પ્રિય, તું પણ હવે મારા વિસ્તારમાં છે.
ચિરેણાદ્ય મયાઽઽહારઃ પ્રાપ્તોઽયમનુજસ્તવ। નાહમેનં વિમોક્ષ્યામિ ન ચાન્યમભિકાઙ્ક્ષયે ।।]
ઘણા સમય પછી આજે મને ખોરાક મળ્યો છે—તારો નાનો ભાઈ; હું એને છોડતો નથી અને બીજું કંઈ પણ ઈચ્છતો નથી.
દેવો વા યદિ વા દૈત્ય ઉરગો વા ભવાન્યદિ। સત્યં સર્પ વચો બ્રૂહિ પૃચ્છતિ ત્વાં યુધિષ્ઠિરઃ
તુ દેવ હોય કે દૈત્ય કે સાપ, સાચું બોલ, હે સાપ; યુધિષ્ઠિર તને પૂછે છે.
કિમર્થં ચ ત્વયા ગ્રસ્તો ભીમસેનો ભુજંગમ। કિમાહૃત્યવિદિત્વા વા પ્રીતિસ્તે સ્યાદ્ભુજંગમ। કિમાહારં પ્રયચ્છામિ કથં મુઞ્ચેદ્ભવાનિમમ્
ભુજંગ, તું ભીમસેનને શા માટે પકડી લીધો છે? શું તને એવું ખોરાક મળવાથી આનંદ થશે, જેનું સ્વરૂપ તને ખબર નથી? હું તને કયું ખોરાક આપું અને તું એને કેવી રીતે છોડે?
નહુષો નામ રાજાઽહમાસં પૂર્વસ્તવાનઘ। પ્રથિતઃ પઞ્ચમઃ સોમાદાયોઃ પુત્રો નરાધિપ
હું પહેલાં નહુષ નામે પ્રસિદ્ધ રાજા હતો, સોમના પાંચમા પુત્ર તરીકે માનવોમાં જાણીતો હતો.
ક્રતુભિસ્તપસા ચૈવસ્વાધ્યાયેન દમેન ચ। ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યમવ્યગ્રં પ્રાપ્તોઽહંવિકર્મેણ ચ
યજ્ઞ, તપ, અધ્યયન અને દમથી, તથા સારા કર્મોથી, મેં ત્રણેય લોકનું નિર્વિઘ્ન રાજ્ય મેળવ્યું હતું.
તદૈશ્વર્યં સમાસાદ્ય દર્પો મામગમત્તદા। સહસ્રં હિ દ્વિજાતીનામુવાહ શિવિકાં મમ
એવું ઐશ્વર્ય મળતાં મને અહંકાર આવ્યો; હજારો બ્રાહ્મણોએ મારી પાલકી ઉઠાવી હતી.
ઐશ્વર્યમદમત્તોઽહમવમત્ય તતો દ્વિજાન્। ઇમામગસ્ત્યેન દશામાનીત ઇતિમે સ્મૃતિઃ
ઐશ્વર્ય અને અહંકારથી હું બ્રાહ્મણોને અપમાન કર્યો; તેથી અગસ્ત્યએ મને આ હાલતમાં લાવ્યો—એવું મને યાદ છે.
ન તુ મામજહાત્પ્રજ્ઞા યાવદન્વેતિ પાણ્ડવઃ। તસ્યૈવાનુગ્રહાદ્રાજન્નગસ્ત્યસ્ય મહાત્મનઃ
પણ, પાંડવ, તું આવ્યા સુધી મારી બુદ્ધિ મને છોડી નથી; એ મહાત્મા અગસ્ત્યની કૃપાથી થયું છે.