હિમવાંશ્ચ સુદુર્ગોઽયં યક્ષરાક્ષસસંકુલઃ। માં સમુદ્વીક્ષમાણાસ્તે પ્રયતિષ્યન્તિ વિહ્વલાઃ
આ હિમાલય બહુ જ દુર્ગમ છે, યક્ષો અને રાક્ષસોથી ભરેલો છે; મારી હાલત જોઈને, મારા ભાઈઓ ચિંતિત થઈને પ્રયત્ન કરશે.
વિનષ્ટમથ માં શ્રુત્વા ભવિષ્યન્તિ નિરુદ્યમાઃ। ધર્મશીલા મયા તે હિ બાધ્યન્તે રાજ્યગૃદ્ધિના
જ્યારે તેઓ સાંભળશે કે હું નષ્ટ થયો છું, ત્યારે તેઓ નિરાશ થઈ જશે; કારણ કે મારા માટે, એ ધર્મનિષ્ઠ ભાઈઓ રાજ્યની ઈચ્છાથી પીડાય છે.
અથવા નાર્જુનો ધીમાન્વિષાદમુપયાસ્યતિ। સર્વાસ્ત્રવિદનાધૃષ્યો દેવગન્ધર્વરાક્ષસૈઃ
અથવા, ધીરસ્વરૂપ અર્જુન, જે સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ છે અને દેવો, ગંધર્વો, રાક્ષસો પણ જેને હરાવી શકતા નથી, એ કદાચ વિષાદમાં નહીં પડે.
સમર્થઃ સ મહાબાહુરેકાઙ્ના સુમહાબલઃ। દેવરાજમપિ સ્થાનાત્પ્રચ્યાવયિતુમઞ્જસા
એ મહાબાહુ, એકલો હોવા છતાં, એટલો શક્તિશાળી છે કે દેવરાજને પણ આસન પરથી સહેલાઈથી હટાવી શકે છે.
કિં પુનર્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ પુત્રં દુર્દ્યૂતદેવિનમ્। વિદ્વિષ્ટં સર્વલોકસ્ય દમ્ભમોહપરાયણમ્
તો પછી ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર, જે દુષ્કૃત્ય અને જુગારનો આદી છે, આખી દુનિયા જેનાથી દુશ્મનાઈ રાખે છે અને જે છેતરપિંડી અને મોહમાં તલીન છે, તેનું શું કહેવું?
માતરં ચૈવ શોચામિ કૃપણાં પુત્રગૃદ્ધિનીમ્। યાઽસ્માકં નિત્યમાશાસ્તે મહત્ત્વમધિકં પરૈઃ
અને હું અમારી માતા માટે પણ દુઃખી છું, જે દયનીય છે અને પુત્રોની આશામાં રહે છે; જે હંમેશા ઈચ્છે છે કે અમારું મહત્ત્વ બીજાઓ કરતાં વધારે થાય.
તસ્યાઃ કથં ત્વનાથાયા મદ્વિનાશાદ્ભુજઙ્ગમ્। સફલાસ્તે ભવિષ્યન્તિ મયિ સર્વે મનોરથાઃ
હે ભુજંગ, હવે જ્યારે મારી વિનાશથી એ અનાથ થઈ ગઈ છે, ત્યારે તેના બધા મનોભાવો મારી ઉપર કેવી રીતે પૂર્ણ થશે?
નકુલઃ સહદેવશ્ચ યમૌ ચ ગુરુવર્તિનૌ। મદ્વાહુબલસંગુપ્તૌ નિત્યં પુરુષમાનિનૌ
નકુલ અને સહદેવ, એ બંને જમલા, જે હંમેશા વડીલોની રીત પર ચાલે છે અને પોતાને પુરુષાર્થમાં ગૌરવ અનુભવે છે, તેઓ મારા બાહુબળથી સુરક્ષિત છે.
ભવિષ્યતો નિરુત્સાહૌ ભ્રષ્ટવીર્યપરાક્રમૌ। મદ્વિનાશાત્પરિદ્યૂનાવિતિ મે વર્તતે મતિઃ
મારા વિનાની આશા ગુમાવી, શક્તિ અને હિંમત ખોવીને, તેઓ ખૂબ જ દુઃખી થઈ જશે—મને એવું જ લાગે છે.
એવંવિધં બહુ તદા વિલલાપ વૃકોદરઃ। ભુજઙ્ગભોગસંરુદ્ધો નાશકચ્ચ વિચેષ્ટિતુમ્
એવી અનેક રીતે વૃતોદરે દુઃખ વ્યક્ત કર્યું, પણ સાપના ચાપટામાં બંધાઈને તે હલનચલન પણ કરી શકતો નહોતો.
યુધિષ્ઠિરસ્તુ કૌન્તેયો બભૂવાસ્વસ્તચેતનઃ। અનિષ્ટદર્શનાન્ઘોરાનુત્પાતાન્પરિચિન્તયન્
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરનું મન ખૂબ ગભરાઈ ગયું, કારણ કે તે ભયાનક અપશકુન અને ભયજનક સંકેતો વિશે વિચારતો હતો.
દારુણં હ્યશિવં નાદં શિવા દક્ષિણતઃ સ્થિતા। દીપ્તાયાં દિશિ વિત્રસ્તા રૌતિ તસ્યાશ્રમસ્ય હ
દક્ષિણ તરફથી ભયાનક અને અશુભ અવાજ આવ્યો, જ્યાં તેમના આશ્રમ પાસે જ્વલંત દિશામાં એક ડરાયેલો ગીધ રડતો હતો.
એકપક્ષાક્ષિચરણા વર્તિકા ઘોરદર્શના। રક્તં વમન્તી દદૃશે પ્રત્યાદિત્યમભાસુરા
એક ભયાનક, એક પાંખ, એક આંખ અને એક પગવાળી વટકડી, લોહી ઉગળતી, સૂર્ય તરફ તેજસ્વી દેખાઈ.
પ્રવવૌ ચાનિલો રૂક્ષશ્ચણ્ડઃ સર્કરકર્ષણઃ। અપસવ્યાનિ સર્વાણિ મૃગપક્ષિરુતાનિ ચ
એક કઠોર અને જોરદાર પવન વળી, જે કંકર ખેંચતો હતો; બધા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓની અવાજો ડાબી તરફથી આવતી હતી.
પૃષ્ઠતો વાયસઃ કૃષ્ણો યાહિયાહીતિ વાશતિ। મુહુર્મુહુઃ સ્ફુરતિ ચ દક્ષિણોઽસ્ય ભુજસ્તથા
પાછળથી એક કાળો કાગડો વારંવાર 'જાઓ, જાઓ' એમ બોલતો હતો અને તેની જમણી હાથ વારંવાર ફફડતી હતી.
હૃદયં ચરણશ્ચાપિ વામોઽસ્ય પરિતપ્યતિ। સવ્યસ્યાક્ષ્ણઓ વિકારશ્ચાપ્યનિષ્ટઃ સમપદ્યત
તેનું હૃદય અને ડાબું પગ દુખાવાથી સળગતું હતું, અને ડાબા આંખમાં પણ અશુભ ફેરફાર દેખાયો.
ધર્મરાજોપિ મેધાવી શઙ્કમાનો મહદ્ભયમ્। દ્રૌપદીં પરિપપ્રચ્છ ક્વ ભીમ ઇતિ ભારત
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, જેણે મોટું ભય શંક્યું, તેણે દ્રૌપદીને પૂછ્યું: 'ભીમ ક્યાં છે?'
શંસ તસ્મૈ પાઞ્ચાલી ચિરયાતં વૃકોદરમ્। સ પ્રતસ્થે મહાબાહુર્ધૌમ્યેન સહિતો નૃપઃ
પાંચાલી એ કહ્યું કે વૃતોદર ઘણો સમયથી ગયો છે; પછી બળવાન રાજા ધૌમ્ય સાથે નીકળી પડ્યો.
દ્રૌપદ્યા રક્ષણં કાર્યમિત્યુવાચ ધનંજયમ્। નકુલં સહદેવં ચ વ્યાદિદેશ દ્વિજાન્પ્રતિ
યુધિષ્ઠિરે ધનંજયને દ્રૌપદીની રક્ષા કરવા કહ્યું અને નકુલ તથા સહદેવને બ્રાહ્મણોની સેવા માટે કહ્યું.
સ તસ્ય પદમુન્નીય તસ્માદેવાશ્રમાત્પ્રભુઃ। મૃગયામાસ કૌન્તેયો ભીમસેનં મહાવને
પછી, એ આશ્રમમાંથી ભીમના પગલાંઓ જોઈને, કુંતીપુત્ર મહાવનમાં ભીમસેનને શોધવા ગયો.
સ પ્રાચીં દિશમાસ્થાય મહતો ગજયૂથપાન્। દદર્શ પૃથિવીં ચિહ્નૈર્ભીમસ્ય પરિચિહ્નિતામ્
પૂર્વ દિશામાં જતા, તેણે મોટા હાથીઓના ઝુંડ અને જમીન પર ભીમના નિશાન જોઈ.
તતો મૃગસહસ્રાણિ મૃગેનદ્રાણાં શતાનિ ચ। પતિતાનિ વને દૃષ્ટ્વા માર્ગં તસ્યાવિશન્નૃપઃ
ત્યાં તેણે હજારો હરણ અને સૈંકડો જંગલી પ્રાણીઓ પડેલા જોયા; પછી રાજાએ એ માર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.
ધાવતસ્તસ્ય વીરસ્ મૃગાર્થં વાતરંહસઃ। ઊરુવાતવિનિર્ભગ્નાન્દ્રુમાન્વ્યાવર્જિતાન્પથિઃ
વીર ભીમ હરણ પાછળ ઝડપથી દોડતો હતો, અને તેના જાંઘથી તૂટી ગયેલા વૃક્ષો રસ્તા પરથી દૂર થયેલા હતા.
સ ગત્વા તૈસ્તદા ચિહ્નૈર્દદર્શ ગિરિગહ્વરે। [રૂક્ષમારુતભૂયિષ્ઠે નિષ્પત્રદ્રુમસંકુલે
એ નિશાનને અનુસરી, તે પર્વતની ગુફા સુધી ગયો, જ્યાં કઠોર પવન ફૂંકાતો અને પાંદડાવિહિન વૃક્ષો ભરેલા હતા.
ઈરિણે નિર્જલે દેશે કણ્ટકિદ્રુમસંકુલે। અશ્મસ્થાણુક્ષુપાકીર્ણે સુદુર્ગે વિષમોત્કટે।] ગૃહીતં ભુજગેન્દ્રેણ નિશ્ચેષ્ટમનુજં તદા
એક પાણી વિહિન, કાંટાવાળા, પથ્થરો અને જોખમથી ભરેલા વેરાન પ્રદેશમાં, તેણે પોતાના નાના ભાઈને સાપના ચાપટામાં બંધાયેલો અને નિષ્ક્રિય જોયો.
યુધિષ્ઠિરસ્તમાસાદ્ય સર્પભોગેન વેષ્ટિતમ્। દયિતં ભ્રાતરં ધીમાનિદં વચનમબ્રવીત્
યુધિષ્ઠિરે પોતાના પ્રિય ભાઈને સાપના ચાપટામાં બંધાયેલો જોઈને, સમજદારીથી આ શબ્દો કહ્યા.
કુન્તીમાતઃ કથમિમામાપદં ત્વમવાપ્તવાન્। કશ્ચાયં પર્વતાભોગપ્રતિમઃ પન્નગોત્તમઃ
કુંતીપુત્ર, તને આવી મુશ્કેલી કેવી રીતે આવી પડી? અને આ પહાડ જેવી મોટી સાપ કોણ છે?
સ ધર્મરાજમાલક્ષ્ય ભ્રાતા ભ્રતરમગ્રજમ્। કથયામાસ તત્સર્વં ગ્રહણાદિવિચેષ્ટિતમ્
ધર્મરાજને જોઈને નાના ભાઈએ મોટા ભાઈને પકડાયેલા પછીની બધી ઘટનાઓ કહી સંભળાવી.
[અયમાર્ય મહાસત્વો ભક્ષાર્થં માં ગૃહીતવાન્। નહુષો નામ રાજર્ષિઃ પ્રાણવાનિવ સંસ્થિતઃ
આ મહાન આત્માએ મને ખાવા માટે પકડી લીધો છે; તેનું નામ નહુષ છે, જે રાજર્ષિ હતો અને અહીં જીવતો હોય તેમ ઊભો છે.
મુચ્યતામયમાયુષ્મન્ભ્રાતા મેઽમિતવિક્રમઃ। વયમાહારમન્યં તે દાસ્યામઃ ક્ષુન્નિવારણમ્
આયુષ્યવાન, મારા ભાઈને છોડો, તેની શક્તિ અપરંપાર છે; અમે તને બીજું ખોરાક આપીશું, જેથી તારો ભૂખ શમાય.