તતો ભીમસ્ય શબ્દેન ભીતાઃ સર્પા ગુહાશયાઃ। અતિક્રાન્તાસ્તુ વેગેન જગામાનુસૃતઃ શનૈઃ। તતોઽમરવરપ્રખ્યો ભીમસેનો મહાબલઃ
પછી ભીમસેનના અવાજથી ડરીને, ગુફામાં રહેતા સાપો ઝડપથી બહાર નીકળી ગયા; અને અમર દેવતાને પણ લજાવતો ભીમસેન ધીમે ધીમે તેમના પાછળ ગયો.
સ દદર્શ મહાકાયં ભુજઙ્ગં રોમહર્ષણમ્। ગિરિદુર્ગે સમાપન્નં કાયેનાવૃત્ય કન્દરમ્
એણે એક વિશાળ શરીરવાળું, રોમ ઊભાં કરી દેતું સાપ જોયું, જે પોતાના શરીરે પર્વતની પાથરી પર પડેલું હતું અને ગુફાના દરવાજાને ઢાંકી દીધો હતો.
પર્વતાભોગવર્ષ્માણં ભોગૈશ્ચન્દ્રાર્કમણ્ડલૈઃ। ચિત્રાઙ્ગમઙ્ગજૈશ્ચિત્રૈર્હરિદ્રાસદૃશચ્છવિમ્
એ સાપનું રૂપ પર્વતની ઢાળ જેવું હતું, એની વળાંકો પર ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવા ચિત્રો હતા, અંગો પર સુંદર આકારો હતા અને રંગ હળદર જેવો પીળો હતો.
ગુહાકારેણ વક્રેણ ચતુર્દંષ્ટ્રેણ રાજતા। દીપ્તાક્ષેણાતિતામ્રેણ લિહાનં સૃક્વિણી મુહુઃ
એનું શરીર વાંકું અને ગુફા જેવું હતું, ચાર ચાંદી જેવા દાંત, તેજસ્વી લાલ આંખો અને વારંવાર પોતાના હોઠ ચાટતું હતું.
ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં કાલાન્તકયમોપમમ્। નિઃશ્વાસક્ષ્વેડનાદેન ભર્ત્સયન્તમિવ સ્થિતમ્
એ સાપ બધાં જીવજંતુઓ માટે ભયજનક હતું, સમયના અંતે વિનાશક જેવું લાગતું, અને એના ફૂંકારા અને ગર્જનાથી બધાને ધમકી આપતું લાગતું.
સ ભીમં સહસાઽભ્યેત્ય પૃદાકુઃ ક્ષુધિતો ભૃશમ્। જગ્રાહાજગરો ગ્રાહો ભુજયોરુભયોર્બલાત્
જ્યારે ભીમસેન નજીક ગયો, ત્યારે એ ભૂખ્યો સાપ અચાનક બંને બળવાન વળાંકો વડે તેને જોરથી પકડી લીધો.
તેન સંસ્પૃષ્ટગાત્રસ્ય ભીમસેનસ્ય વૈ તદા। સંજ્ઞા મુમોહ સહસા વરદાનેન તસ્ય હિ
જ્યારે એ સાપે ભીમસેનના શરીરને સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે તરત જ એના વરદાનની શક્તિથી ભીમસેનના ઇન્દ્રિયો ભમાઈ ગયા.
દશનાગસહસ્રાણિ ધારયન્તિ હિ યદ્બલમ્। ઇદ્રલં ભીમસેનસ્ય ભુજયોરસમં પરૈઃ
ભીમસેનના હાથમાં તેવો બળ હતું જે દસ હજાર હાથીઓમાં હોય છે, અને એ બળ બીજાઓ કરતાં અનન્ય હતું.
સ તેજસ્વી તથા તેન ભુજગેન વશીકૃતઃ। વિમ્ફુરઞ્શનકૈર્ભીમો ન શશાક વિચેષ્ટિતુમ્
છતાં પણ, એ તેજસ્વી ભીમસેન એ સાપના વશમાં આવી ગયો અને ઘણું પ્રયત્ન કરીને પણ હલનચલન કરી શક્યો નહીં.
નાગાયુતસમપ્રાણઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ। ગૃહીતો વ્યજહાત્સત્વં વરદાનવિમોહિતઃ
દસ હજાર હાથી જેટલી શક્તિ, સિંહ જેવી છાતી અને મહાન બાહુઓ ધરાવતો ભીમસેન, એ સાપના વરદાનથી ભમાઈ ગયો અને તેની તાકાત ગુમાવી બેઠો.
સ હિ પ્રયત્નમકરોત્તીવ્રમાત્મવિમોક્ષણે। ન ચૈનમશકદ્વીરઃ કથંચિત્પ્રતિબાધિતુમ્
એણે પોતાને છુટાવવાનો પૂરો પ્રયાસ કર્યો, પણ એ વિરુદ્ધ કંઈ પણ કરી શક્યો નહીં.
સ ભીમસેનસ્તેજસ્વી તદા સર્પવશં ગતઃ। ચિન્તયામાસ સર્પસ્ય વીર્યમત્યદ્ભુતં મહત્
પછી તેજસ્વી ભીમસેન, જે હવે સાપના વશમાં હતો, એણે એ સાપની અદ્ભુત અને વિશાળ શક્તિ વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
ઉવાચ ચ મહાસર્પં કામયાબ્રૂહિ પન્નગ। કસ્ત્વં ભો ભુજગશ્રેષ્ઠ કિં મયા ચ કરિષ્યસિ
તે મહાસર્પને પૂછ્યું, 'તમારી ઇચ્છા શું છે? કહો, પન્નગ, તમે કોણ છો, ભુજગશ્રેષ્ઠ, અને તમે મારી સાથે શું કરશો?'
પાણ્ડવો ભીમસેનોઽહં ધર્મરાજાદનન્તરઃ। નાગાયુતસમપ્રાણસ્ત્વયા નીતઃ કથં વશમ્
હું પાંડુપુત્ર ભીમસેન છું, ધર્મરાજા પછીનો; મારી પાસે દસ હજાર હાથીઓ જેટલી શક્તિ છે, તો પણ તમે મને કેવી રીતે વશ કરી લીધા?
સિંહાઃ કેસરિણો વ્યાઘ્રા મહિષા વારણાસ્તથા। સમાગતાશ્ચ બહુશો નિહતાશ્ચ મયા યુધિ
સિંહ, વાઘ, ચિત્તા, મહિષ અને હાથી—ઘણા પ્રાણીઓ એકસાથે આવ્યા હતા, અને મેં તેમને યુદ્ધમાં માર્યા છે.
રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ પન્નગાશ્ચ મહાબલાઃ। ભુજવેગમશક્તા મે સોઢું પન્નગસત્તમ
રાક્ષસો, પિશાચો અને શક્તિશાળી સર્પો પણ, પન્નગશ્રેષ્ઠ, મારા હાથની તાકાત સહન કરી શક્યા નથી.
કિંનુ વિદ્યાબલં કિંનુ વરદાનમથો તવ। ઉદ્યોગમપિ કુર્વાણો વશગોસ્મિ કૃતસ્ત્વયા
તમારી પાસે કઈ વિદ્યા છે, કેવો બલ છે, કેવો વરદાન મળ્યું છે, કે તમે કઈ રીતે પ્રયત્ન કર્યો છે, કે હું પ્રયત્ન છતાં પણ તમારા વશમાં આવી ગયો છું?
અનુત્યો વિક્રમો નૄણામિતિ મે ધીયતે મતિઃ। યથેદં મે ત્વયા નાગ બલં પ્રતિહતં મહત્
હવે મને લાગે છે કે મનુષ્યોની શક્તિ બહુ જ ઓછી છે, કેમ કે મારી મોટી તાકાત તમે રોકી દીધી છે, પન્નગ.
ઇત્યેવંવાદિનં વીરં ભીમમક્લિષ્ટકારિણમ્। ભોગેન મહતા ગૃહ્ય સમન્તાત્પર્યવેષ્ટયત્
ભીમ, જે અખંડિત કાર્યો કરનાર વીર છે, એમ બોલતા, સર્પે તેને પોતાના મોટા ભોગથી四દિશામાં ઘેરી લીધો.
નિગૃહ્યૈનં મહાબાહું તતઃ સ ભુજગસ્તદા। વિમુચ્યાસ્ય ભુજૌ પીનાવિદં વચનમબ્રવીત્
મહાબાહુ ભીમને દબાવીને, પછી સર્પે તેના મજબૂત હાથ છોડી, આ શબ્દો કહ્યું.
દિષ્ટસ્ત્વં ક્ષુધિતસ્યાદ્ય દેવૈર્ભક્ષો મહાભુજ। દિષ્ટ્યા કાલસ્ય મહતઃ પ્રિયાઃ પ્રાણા હિ દેહિનાં
મહાબાહુ, આજે તું દેવોની ઈચ્છાથી ભૂખ્યા માટે ભોજન બન્યો છે; ભાગ્યથી જ જીવ માટે જીવન ખૂબ જ પ્રિય હોય છે.
યથા ત્વિદં મયા પ્રાપ્તં ભુજઙ્ગત્વમરિંદમ। તદવશ્યં ત્વયા મત્તઃ શ્રોતવ્યં શૃણુ યન્મમ
જેમ હું આ સર્પની સ્થિતિમાં આવ્યો છું, શત્રુઓને જીતનાર, એ કેવી રીતે થયું તે તારે મારી પાસેથી જરૂર સાંભળવું જોઈએ; મારા શબ્દો સાંભળ.
ઇમામવસ્થાં સંપ્રાપ્તો હ્યહં કોપાન્મહર્ષિણા। શાપસ્યાન્તં પરિપ્રેપ્સુઃ સર્વસ્ કથયામિ તત્
મહાન ઋષિના ક્રોધથી હું આ સ્થિતિમાં આવ્યો છું; શાપનો અંત આવવા ઇચ્છું છું, તેથી બધું કહું છું.
નહુષો નામ રાજર્ષિર્વ્યક્તં તે શ્રોત્રમાગતઃ। તવૈવ પૂર્વઃ પૂર્વેષામાયોર્વંશધરઃ સુતઃ
નહુષ નામના રાજર્ષિ વિશે તું ચોક્કસ સાંભળ્યું હશે; તે તારા પૂર્વજ હતા, આ યૌર્વંશના પુત્ર.
સોહં શાપાદગસ્ત્યસ્ય બ્રાહ્મણાનવમત્ય ચ। ઇમામવસ્થામાપન્નઃ પશ્ય દૈવમિદં મમ
હું અગસ્ત્યના શાપથી અને બ્રાહ્મણોનું અપમાન કરીને, આ સ્થિતિમાં આવ્યો છું; જુઓ, મારા માટે આ બધું ભાગ્યે થયું છે.
ત્વાં ચેદવધ્યમાયાન્તમતીવ પ્રિયદર્શનમ્। અહમદ્યોપયોક્ષ્યામિ વિધાનં પશ્ય યાદૃશમ્
જો તું, જે અવિનાશી અને ખૂબ જ સુંદર દેખાવ ધરાવે છે, મારા પાસે આવ્યો છે, તો આજે હું તને ભક્ષીશ; જુઓ, ભાગ્ય શું કરે છે.
ન હિ મે મુચ્યતે કશ્ચિત્કથંચિત્પ્રગ્રહં ગતઃ। ગચજોવા મહિષો વાઽપિ ષષ્ઠે કાલે નરોત્તમ
મારા પકડી લીધેલા કોઈ પણ, માણસ કે મહિષ—even છ મહિના પછી પણ—કોઈ રીતે છૂટતો નથી, મનુષ્યશ્રેષ્ઠ.
નાસિ કેવલસર્પેણ તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતા। ગૃહીતઃ કૌરવશ્રેષ્ઠ વરદાનમિદં મમ
તમે સામાન્ય સર્પ દ્વારા પકડાયેલા નથી, જે પશુઓમાં રહે છે; કૌરવશ્રેષ્ઠ, મને આ વરદાન મળ્યું છે.
પતતા હિ વિમાનાગ્રાન્મયા શક્રાસનાદ્દ્રુતમ્। કુરુ શાપાન્તમિત્યુક્તો ભગવાન્મુનિસત્તમઃ
જ્યારે હું ઇન્દ્રના વિમાનમાંથી ઝડપથી પડી રહ્યો હતો, ત્યારે મહાન મુનિએ મને કહ્યું, 'શાપનો અંત પૂર્ણ કરો.'
યસ્ત્વયા વેષ્ટિતો રાજન્મોહમેતિ મહાબલઃ'। મોક્ષસ્તે ભવિતા રાજન્કસ્માચ્ચિત્કાલપર્યયાત્
જે કોઈ તારા દ્વારા ઘેરાય છે, રાજન—even તે બહુ શક્તિશાળી હોય—મૂઢ બની જાય છે; તેની મુક્તિ, રાજન, કોઈ નિર્ધારિત સમયે આવશે.