તસ્મિન્ગિરૌ પ્રસ્રવણોપપન્ન- હિમોત્તરીયારુણપાણ્ડુસાનૌ। વિશાખયૂપં સમુપેત્ય ચક્રુ- સ્તદા નિવાસં પુરુષપ્રવીરાઃ
એ પર્વત પર, જ્યાં ઝરણાં વહેતા હતા અને ઢોળાણો હિમ જેવા સફેદ, લાલ અને પીળા દેખાતા હતા, તેઓ વિશાખયૂપ પાસે આવ્યા અને એ મહાન પુરુષોએ ત્યાં નિવાસ કર્યો.
વરાહનાનામૃગપક્ષિજુષ્ટં મહાવનં ચૈત્રરથપ્રકાશમ્। શિવેન યાત્વા મૃગયાપ્રધાનાઃ સંવત્સરં તત્રવને વિજહ્રુઃ
જ્યાં વનમાં વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓની ગૂંજી રહી હતી, ચૈત્રરથ જેવું તેજસ્વી હતું, ત્યાં શિવજીની કૃપાથી, શિકારકલા જાણનારા પાંડવો એક વર્ષ આનંદથી રહ્યા.
તત્રાસસાદાતિબલં ભુજઙ્ગં ક્ષુધાર્દિતં મૃત્યુમિવોગ્રરૂપમ્। વૃકોદરઃ પર્વતકન્દરાયાં વિષાદમોહવ્યથિતાન્તરાત્મા
ત્યાં, પર્વતની ગુફામાં, ભયંકર ભૂખ્યા અને ભયાનક સાપનો સામનો વૃકોદરે કર્યો. તેના મનમાં દુઃખ, મૂર્છા અને પીડા છવાઈ ગઈ.
દ્વીપોઽભવદ્યત્ર વૃકોદરસ્ય યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ। અમોક્ષયદ્યસ્તમનન્તતેજા ગ્રાહેણ સંવેષ્ટિતસર્વગાત્રમ્
ત્યાં, અનંત શક્તિ ધરાવતાં સાપે વૃકોદરનાં બધા અંગો પકડી રાખ્યા હતા અને છોડતો ન હતો, ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે વૃકોદર માટે આશ્રય બન્યો.
તે દ્વાદશં વર્ષમથોપયાન્તં વને વિહુર્તું કુરવઃ પ્રતીતાઃ। તસ્માદ્વનાચ્ચૈત્રરથપ્રકાશા- ચ્છ્રિયા જ્વલન્તસ્તપસા ચ યુક્તાઃ
એ રીતે, જ્યારે વનવાસનું બારમું વર્ષ નજીક આવ્યું, ત્યારે તેજસ્વી અને તપસ્યામાં તત્પર કૌરવો ચૈત્રરથ જેવું તેજ ધરાવતું એ વન છોડીને નીકળી પડ્યા.
તતશ્ચ યાત્વા મરુધન્વપાર્શ્વં સદા ધનુર્વેદરતિપ્રધાનાઃ। સરસ્વતીમેત્ય નિવાસકામાઃ સરસ્તતો દ્વૈતવનં પ્રતીયુઃ
પછી, રણકાંઠે પ્રવાસ કરતા, હંમેશા ધનુર્વેદમાં નિપુણ પાંડવો સરસ્વતી નદી પાસે આવ્યા, ત્યાં નિવાસ કરવાની ઇચ્છા રાખી, પછી દ્વૈતવન તરફ ગયા.
સમીક્ષ્ તાન્દ્વૈતવને નિવિષ્ટા- ન્નિવાસિનસ્તત્રતતોઽભિજગ્મુઃ। તપોદમાચારસમાધિયુક્તા- સ્તૃણોદપાત્રાવરણાશ્મકુટ્ટાઃ
દ્વૈતવનમાં વસતા સાધુઓને જોઈ, ત્યાં રહેતા તપસ્વીઓ, જેઓ તપ, નિયમ અને ધ્યાનમાં લીન હતા, ઘાસ, પાણીના પાત્રો, પાન અને પથ્થરથી જ જીવન ચલાવતા, તેઓ પાંડવો પાસે આવ્યાં.
પ્લક્ષાક્ષરૌહીતકવેતસાશ્ચ તથા બદર્યઃ ખદિરાઃ શિરીષાઃ। બિલ્વેઙ્ગુદાઃ પીલુશમીકરીરાઃ સરસ્વતીતીરરુહા બભૂવુઃ
ત્યાં અડદ, અક્ષ, રૌહીટક, વેતસ, બોર, ખેર, શિરીષ, બિલ્વ, ઇંગુદ, પીલુ, શમી અને કરીર જેવા વૃક્ષો સરસ્વતીના કાંઠે ઉગેલા હતા.
તાં યક્ષગન્ધર્વમહર્ષિકાન્તા- માવાસભૂતામિવ દેવતાનામ્। સરસ્વતીં પ્રીતિયુતાશ્ચરન્તઃ સુખં વિજહ્રુર્નરદેવપુત્રાઃ
યક્ષ, ગંધર્વ અને મહર્ષિઓને પ્રિય એવા, દેવતાઓના નિવાસ જેવા સરસ્વતી તટે, રાજકુમારો પ્રેમપૂર્વક ફરતા અને આનંદથી રહેતા હતા.
કથં નાગાયુતપ્રાણો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ। ભયમાહારયત્તીવ્રં તસ્માદજગરાન્મુને
હે મુનિ, જે ભીમસેનની શક્તિ દસ હજાર નાગો જેટલી છે અને જે ભયંકર પરાક્રમી છે, એ ભીમને એ અજગરથી એવો ભારે ભય કેમ લાગ્યો?
પૌલસ્ત્યં ધનદં યુદ્દે ય આહ્વયતિ દર્પિતઃ। નલિન્યાં કદનં કૃત્વા નિહન્તા યક્ષરક્ષસામ્
જે અહંકારથી પૌલસ્ત્ય અને ધનદાને યુદ્ધમાં લલકારતો, અને કમળસર પર યક્ષો-રાક્ષસોનો સંહાર કરતો હતો—
તં સંસસિ ભયાવિષ્ટમાપન્નમરિસૂદનમ્। એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું પરં કૌતૂહલં હિ મે
તમે એ શત્રુવિનાશક ભીમની વાત કરો છો, જેને ભયે ઘેરાઈ ગયો હતો; મને એ સાંભળવાની ઇચ્છા છે, કેમ કે મારું મન ભારે ઉત્સુક છે.
બહ્વાશ્ચર્યે વને તેષાં વસતામુગ્રધન્વિનામ્। પ્રાપ્તાનામાશ્રમં રાજન્રાજર્ષેર્વૃષપર્વણઃ
હે રાજા, જ્યારે એ મહાન ધનુર્ધારી પાંડવો વનમાં રહેતા હતા, ત્યારે તેઓ રાજર્ષિ વૃષપર્વનના આશ્રમમાં પહોંચ્યા ત્યારે અનેક આશ્ચર્યજનક ઘટનાઓ ઘટી.
યદૃચ્છયા ધનુષ્પાણિર્બદ્ધખઙ્ગો વૃકોદરઃ। દદર્શ તદ્વનં રમ્યં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્
ત્યારે, વિક્રમશાળી ભીમ, ધનુષ હાથમાં અને તલવાર સાથે, એ દેવ-ગંધર્વો દ્વારા પવિત્ર થયેલું સુંદર વન અચાનક જોઈ ગયું.
સ દદર્શ શુભાન્દેશાન્ગિરેર્હિમવતસ્તદા। દેવર્ષિસિદ્ધચરિતાનપ્સરોગણસેવિતાન્
ત્યારે તેણે હિમાલયના તે સુંદર પ્રદેશો જોયા, જ્યાં દેવર્ષિ, સિદ્ધો અને અપ્સરાઓનું વાસ હતું અને તેમના પુણ્યકર્મોથી પવિત્ર બન્યા હતા.
ચકોરૈરુપચક્રૈશચ્ પક્ષિભિર્જીવજીવકૈઃ। કોકિલૈર્ભૃઙ્ગરાજૈશ્ચ તત્ર તત્ર નિનાદિતાન્
ત્યાં ચકોર, ઉપચક્ર, જીવજીવ, કોયલ અને ભૃંગરાજ જેવા પક્ષીઓના મીઠા અવાજોથી આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું હતું.
નિત્યપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈર્હિમસંસ્પર્શકોમલૈઃ। ઉપેતાન્બહુલચ્છાયૈર્મનોનયનનન્દનૈઃ
તેણે એવા વૃક્ષો જોયા, જે હંમેશા ફૂલો અને ફળોથી ભરેલા, હિમના સ્પર્શથી નરમ, ઘનછાંયાવાળા અને મન-આંખને આનંદ આપતા હતા.
સ સંપશ્યન્ગિરિનદીર્વૈડૂર્યમણિસંનિભૈઃ। સલિલૈર્હિમસંકાશૈર્હંસકારણ્ડવાયુતૈઃ
તેણે પહાડની નદીઓ જોયી, જે વૈડૂર્યમણિ જેવી ઝળહળતી, હિમ જેવી ચમકતી અને હંસ-કારંડવોથી ભરપૂર હતી.
વનાનિ દેવદારૂણાં મેઘાનામિવ વાગુરાઃ। હરિચન્દનમિશ્રાણિ તુઙ્ગકાલીયકાન્યપિ
ત્યાં દેવદારના જંગલો હતા, જે મેઘોની જેમ ગોઠવાયેલા, સુગંધિત ચંદન અને ઊંચા કાળિયક વૃક્ષો સાથે મિશ્રિત હતા.
મૃગયાં પરિધાવન્સ સમેષુ મરુધન્વસુ। વિધ્યન્મૃગાઞ્શરૈઃ શુદ્ધૈશ્ચચાર સ મહાબલઃ
એ મહાબળવાન ભીમ, સમાન મેદાનો અને રેતાળ પ્રદેશોમાં દોડતો, શુદ્ધ બાણોથી મૃગોને મારતો અને શિકાર કરતો ફરતો હતો.
ભીમસેનસ્તુ વિખ્યાતો મહાન્તં દંષ્ટ્રિણં બલાત્। નિઘ્નન્નાગશતપ્રાણો વને તસ્મિન્મહાબલઃ
પ્રસિદ્ધ ભીમસેન, જેમાં સો હાથી જેટલું બળ હતું, એ વનમાં જંગલી દાંતીય પ્રાણીઓને પોતાની તાકાતથી મારતો હતો.
મૃગાણાં સવરાહાણાં મહિષાણાં મહાભુજઃ। વિનિઘ્નંસ્તત્રતત્રૈવ ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
ભયંકર પરાક્રમી અને વિશાળ બાહુઓ ધરાવતો ભીમ, ત્યાં વારંવાર જંગલી પ્રાણીઓ, વનદૂમડા અને મહિષોનો શિકાર કરતો હતો.
સ માતઙ્ગશતપ્રાણો મનુષ્યશતવારણઃ। સિંહશાર્દૂલવિક્રાન્તો વને તસ્મિન્મહાબલઃ
એ મહાબળવાન, જે સો હાથીઓ અને સો મનુષ્યોને ટક્કર આપી શકે, સિંહ અને વાઘ જેવી દાઢી ધરાવતો, એ વનમાં નિર્ભયપણે ફરતો હતો.
વૃક્ષાનુત્પાટયામાસ તરસા વૈ બભઞ્જ ચ। પૃથિવ્યાશ્ચ પ્રદેશાન્વૈ નાદયંસ્તુ વનાનિ ચ
તેણે તાકાતથી વૃક્ષો ઉખેડી નાખ્યા અને તોડી નાખ્યા; તેની શક્તિથી ધરતી અને જંગલ ગુંજી ઉઠ્યા.
પર્વતાગ્રાણિ વૈ મૃદ્ગન્નાદયાનશ્ચ વિજ્વરઃ। પ્રક્ષિપન્પાદપાંશ્ચાપિ નાદેનાપૂરયન્મહીમ્
તે ભીમસેને, જે કોઈ તકલીફ વિના હતો, પર્વતોના શિખરો તોડી નાખતો અને ઝાડોને ફેંકી દેતો, તેની ગર્જનાથી આખી ધરતી ધ્રુજી ઉઠતી.
વેગેન ન્યપતદ્ભીમો નિર્ભયશ્ચ પુનઃ પુનઃ। આસ્ફોટયન્ક્ષ્વેડયંશ્ચ તલતાલાંશ્ચ વાદયન્। ચિરસંબદ્ધદર્પસ્તુ ભીમસેનો વને તદા
ભીમસેન ઝડપથી, નિર્ભયપણે વારંવાર કૂદતો, પગ પાટતો, શીળા ફૂંકતો અને હાથ તાળી વગાડતો, લાંબા સમયથી અડગ ગર્વ સાથે જંગલમાં ફરતો હતો.
ગજેનદ્રાશ્ચ મહાસત્વા મૃગેન્દ્રાશ્ચ મહાબલાઃ। ભીમસેનસ્ય નાદેન વ્યમુઞ્ચન્ત ગુહા ભયાત્
ભીમસેનની ગર્જનાથી ડરીને, મોટા હાથીઓ અને શક્તિશાળી સિંહો પોતાની ગુફાઓમાંથી ભાગી નીકળ્યા.
ક્વચિત્પ્રધાવંસ્તિષ્ઠંશ્ચ ક્વચિચ્ચોપવિશંસ્તથા। મૃગપ્રેપ્સુર્મહારૌદ્રે વને ચરતિ નિર્ભયઃ
ક્યારેક દોડતો, ક્યારેક ઊભો રહેતો, તો ક્યારેક બેસી જતો, એ ભયાનક જંગલમાં ભીમસેન નિર્ભયપણે શિકારની શોધમાં ફરતો હતો.
સ તત્રમનુજવ્યાઘ્રો વને વનચરોપમઃ। પદ્ભ્યામભિસમાપેદે ભીમસેનો મહાબલઃ
ત્યાં, મનુષ્યોમાં વાઘ જેવો અને જંગલમાં રહેતા માણસ જેવો ભીમસેન, પોતાના પગે જંગલમાં આગળ વધ્યો.
સ પ્રવિષ્ટો મહારણ્યે નાદાન્નદતિ ચાદ્ભુતાન્। ત્રાસયન્સર્વભૂતાનિ મહાસત્વપરાક્રમઃ
ભીમસેન જ્યારે એ વિશાળ જંગલમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેણે અદ્ભુત અવાજો કર્યા અને પોતાની મહાન શક્તિથી બધાં જીવજંતુઓને ડરાવી દીધાં.