નિવાર્યાથ તતઃ પાર્થં સર્વે દેવા યથાગતમ્। જગ્મુરન્યે ચ યે તત્ર રસમાજગ્મુર્નરર્ષભ
પછી, પાર્થેને સમજાવીને બધા દેવતાઓ અને ત્યાં આવેલા બીજા બધા પણ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ચાલ્યા ગયા, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
તેષુ સર્વેષુ કૌરવ્ય પ્રતિયાતેષુ પાણ્ડવાઃ। તસ્મિનનેવ વને હૃષ્ટાસ્ત ઊષુઃ સહ કૃષ્ણયા
જ્યારે બધા કૌરવો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા, ત્યારે પાંડવો આનંદપૂર્વક એ જ વનમાં કૃષ્ણા સાથે રહી ગયા.
તસ્મિન્કૃતાસ્ત્રે રથિનાં પ્રવીરે। પ્રત્યાગતે ભવનાદ્વૃત્રહન્તુઃ। અતઃ પરં કિમકુર્વન્ત પાર્થાઃ સમેત્ય શૂરેણ ધનંજયેન
વૃત્રના સંહારક ઇન્દ્ર પોતાના લોકે પાછા ગયા પછી, પરાક્રમી ધનંજય સાથે મળીને પૃથાપુત્રોએ પછી શું કર્યું?
વનેષુ તેષ્વેવ તુ તે નરેન્દ્રાઃ સહાર્જુનેનેન્દ્રસમેન વીરાઃ। તસ્મિંશ્ચ શૈલપ્રવરે સુરમ્યે ધનેશ્વરાક્રીડગતા વિજહ્રુઃ
એ જ વનમાં, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી રાજાઓએ અર્જુન સાથે અને ધનના દેવના પ્રદેશમાં, તે સુંદર પર્વત પર આનંદ કર્યો.
વેશ્માનિ તાન્યપ્રતિમાનિ પશ્યન્ ક્રીડાશ્ચ નાનાદ્રુમસન્નિબદ્ધાઃ। ચચાર ધન્વી બહુધા નરેન્દ્રઃ સોઽસ્ત્રેષુ યત્તઃ સતતં કિરીટી
એ અનન્ય મહેલો અને અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી રમણીઓ જોઈને, ધનુર્ધર રાજા, હંમેશા અસ્ત્રોમાં નિપુણ, અનેક રીતે ફરતો રહ્યો.
અવાપ્ય વાસં નરદેવપુત્રાઃ પ્રસાદજં વૈશ્રવણસ્ય રાજ્ઞઃ। ન પ્રાણિનાં તે સ્પૃહયન્તિ રાજ- ઞ્શિવશ્ કાલઃ સ બભૂવ તેષામ્
રાજા વૈશ્વરાણની કૃપાથી મળેલી વસતીમાં રહીને, પૃથાપુત્રોએ ક્યારેય કોઈ જીવની વસ્તુની ઇચ્છા કરી નહીં; એ સમય તેમના માટે ખૂબ શુભ રહ્યો, રાજા.
સમેત્ય પાર્થેન યથૈકરાત્ર- મૂષુઃ સમાસ્તત્રતથા ચતસ્રઃ। પૂર્વાશ્ચ ષટ્ તા દશ પાણ્ડવાનાં શિવા બભૂવુર્વસતાં વનેષુ
પાર્થે સાથે ફરીથી મળીને, તેઓએ ત્યાં ચાર રાતો એ જ રીતે વિતાવી, અને અગાઉની છ તથા આ દસ રાતો પાંડવો માટે વનમાં સુખદાઈ રહી.
તતોઽબ્રવીદ્વાયુસુતસ્તરસ્વી જિષ્ણુશ્ચ રાજાનમુપોપવિશ્ય। યમૌ ચ વીરૌ સુરરાજકલ્પા- વેકાન્તમાસ્થાય હિતં પ્રિયં ચ
પછી, વાયુપુત્ર અને જિષ્ણુ, રાજા સાથે બેઠા, અને યમપુત્રો પણ, દેવરાજ સમાન, એકાંતમાં જઈને હિત અને પ્રિય વાતો બોલ્યા.
તવ પ્રતિજ્ઞાં કુરુરાજ સત્યાં ચિકીર્ષમાણાસ્ત્વદનુપ્રિયં ચ। તતો ન ગચ્છામ વનાન્યપાસ્ય સુયોધનં સાનુચરં નિહન્તુમ્
હે કુરુરાજા, તારી પ્રતિજ્ઞા સાચી રહે અને તને આનંદ મળે એ માટે, અમે આ વન છોડીને સુયોધન અને તેના સાથીઓને મારવા નથી જતા.
એકાદશં વર્ષમિદં વસામઃ સુયોધનેનાત્તસુખાઃ સુખાર્હાઃ। તં વઞ્ચયિત્વાઽધમબુદ્ધિશીલ- મજ્ઞાતવાસં સુખમાપ્નુયામ
અમે હવે અગિયાર વર્ષ વિતાવી દીધાં છે, સુયોધનના કારણે સુખથી વંચિત રહીને પણ સુખના લાયક છીએ; હવે એ દુષ્ટમનને છેતરવી અને અજ્ઞાતવાસનું વર્ષ આનંદથી પૂરૂં કરીએ.
તવાજ્ઞયા પાર્થિવ નિર્વિશઙ્કા વિહાય માનં વિચરામો વનાનિ। સમીપવાસેન વિલોભિતાસ્તે જ્ઞાસ્યન્તિ નાસ્માનપકૃષ્ટદેશાન્
તમારા આદેશથી, રાજન, અમે નિર્ભય થઈને આપણા માનને છોડીને જંગલોમાં ફરીએ છીએ. જે લોકો અમારા નજીક આવવાથી મોહિત થાય છે, તેઓ જાણશે કે અમે દૂર ક્યાંય ગયા નથી.
સંવત્સરં તત્ર વિહૃત્ય ગૂઢં નરાધમં તં સુખમુદ્ધરેમ। નિર્યાત્ય વૈરં સફલં સપુષ્પં તસ્મૈ નરેન્દ્રાધમપૂરુષાય
અમે ત્યાં એક વર્ષ ગુપ્ત રીતે વિતાવીને, આનંદથી એ દુષ્ટ માણસને પકડી લઈશું. પછી બહાર આવીને, આપણા શત્રુ પર વિજય મેળવી, આપણી દુશ્મનાવટ સફળ બનાવીશું, એ નિકૃષ્ટ રાજાને.
સુયોધનાયાનુચરૈર્વૃતાય તતો મહીં પ્રાપ્નુહિ ધર્મરાજ। સ્વર્ગોપમં દેશમિમં ચરદ્ભિઃ શક્યો વિહન્તું નરદેવ શોકઃ
સુયોધનના સાથીઓથી ઘેરાયેલા હોવા છતાં, ધર્મરાજ, પછી તમે પૃથ્વી પર ફરીથી અધિકાર મેળવો. આ સ્વર્ગ સમાન દેશમાં ફરતા લોકો માટે, રાજન, દુઃખ દૂર કરવું શક્ય છે.
કીર્તિસ્તુ તે ભારત પુણ્યગન્ધા નશ્યેદ્ધિ લોકેષુ ચરાચરેષુ। તત્પ્રાપ્ય રાજ્યંકુરુપુઙ્ગવાનાં શક્યં મહત્પ્રાપ્તુમથ ક્રિયાશ્ચ
હે ભારત, પુણ્યની સુગંધથી ભરેલી તમારી કીર્તિ, ચાલતા-અચલતા બધા લોકોમાંથી અદૃશ્ય થઈ જશે. કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજ્યને પ્રાપ્ત કરીને, પછી મહાન કાર્ય અને વિધિઓ શક્ય બને છે.
ઇદં તુ શક્યં સતતં નરેન્દ્ર પ્રાપ્તું ત્વયા યલ્લભસે કુબેરાત્। કુરુષ્વ બુદ્ધિં દ્વિષતાં વધાય કૃતાગસાં ભારત નિગ્રહે ચ
રાજન, જે તમે કુબેર પાસેથી મેળવ્યું છે, એ હંમેશા પ્રાપ્ત કરી શકો છો. હે ભારત, દુશ્મનોના વિનાશ અને પાપ કરનારાઓના દમન માટે મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કરો.
તેજસ્તવોગ્રં ન સહેત રાજન્ સમેત્ય સાક્ષાદપિ વજ્રપાણિઃ। ન હિ વ્યથાં જાતુ કરિષ્યતસ્તૌ સમેત્ય દેવૈરપિ ધર્મરાજ
રાજા, તમારું તીવ્ર તેજ તો, જો વજ્રધારી પણ સામે આવે તો સહન કરી શકે નહીં. ધર્મરાજ, એ લોકો ક્યારેય તમને દુઃખ આપશે નહીં, ભલે દેવતાઓ પણ એકઠા થાય.
તવાર્થસિદ્ધ્યર્થમપિ પ્રવૃત્તૌ સુપર્ણકેતુશ્ચ શિનેશ્ચ નપ્તા। યથૈવ કૃષ્ણોઽપ્રતિમો બલેન તથૈવ રાજન્સ શિનિપ્રવીરઃ
તમારા કાર્યની સિદ્ધિ માટે સુપર્ણકેતુ અને શિનીનો પૌત્ર પણ જોડાયા છે. જેમ કૃષ્ણ બળમાં અપ્રતિમ છે, તેમ એ શિનીકુળનો વીર પણ છે, રાજન.
તવાર્થસિદ્ધ્યર્થમભિપ્રપન્નો યથૈવ કૃષ્ણઃ સહ યાદવૈસ્તૈઃ। તથૈવ ચેમૌ નરદેવવર્ય યમૌ ચ વીરૌ કૃતિનૌ પ્રયોગે
તમારા હિત માટે, જેમ કૃષ્ણ યાદવો સાથે આવ્યા છે, તેમ આ બંને યમદ્વય પણ, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, વીર અને કુશળ બનીને કાર્યમાં જોડાયા છે.
ત્વદર્થયોગપ્રભવપ્રધાનાઃ શમં કરિષ્યામ પરાન્સમેત્ય
તમારા હિત માટે શક્તિ અને મુખ્યતા ધરાવતા અમે, દુશ્મનોનો સામનો કરીને શાંતિ સ્થાપિત કરીશું.
તતસ્તદાજ્ઞાય મતં મહાત્મા તેષાં ચ ધર્મસ્ય સુતો વરિષ્ઠઃ। પ્રદક્ષિણં સ્થાનમુપેત્ય રાજા પર્યાક્રમદ્વૈશ્રવણસ્ય રાજ્ઞઃ
પછી એ ઉપદેશ સમજીને, મહાત્મા ધર્મપુત્ર, જે સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે, રાજા વૈશ્વરાણના નિવાસસ્થાનની પરિક્રમા કરીને શ્રદ્ધાપૂર્વક ત્યાં પહોંચ્યા.
સંપ્રાર્થયામાસ નગેન્દ્રવર્યમ્ ।।]
પછી તેણે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પર્વતરાજનો આશીર્વાદ માગ્યો.
સમાપ્તકર્મા સહિતઃ સુહૃદ્ભિ- ર્જિત્વા સપત્નાન્પ્રતિલભ્ય રાજ્યમ્। શૈલેન્દ્ર ભૂયસ્તપસે જિતાત્મા દ્રષ્ટા તવાસ્મીતિ મતિં ચકાર
મિત્રો સાથે મળીને, બધા કાર્ય પૂર્ણ કરીને, દુશ્મનોને હરાવીને રાજ્ય પાછું મેળવી, પર્વતરાજે તપ દ્વારા આત્મસંયમ પામીને, 'હું તને જોઈશ' એવી પ્રતિજ્ઞા લીધી.
વૃતશ્ચ સર્વૈરનુજૈર્દ્વિજૈશ્ચ તેનૈવ માર્ગેણ પુનર્નિવૃત્તઃ। ઉવાહ ચૈનાન્ગણશસ્તથૈવ ઘટોત્કચઃ પર્વતનિર્ઝરેષુ
બધા ભાઈઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે ઘેરાયેલા, એ જ માર્ગે પાછા ફર્યા. ઘટોત્કચ પણ એમને પર્વતના ઝરણાઓમાંથી પસાર કરાવતો ગયો.
તાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રીતમના મહર્ષિઃ પિતેવ પુત્રાનનુશિષ્ય સર્વાન્। સ લોમશો દિવમેવોર્જિતશ્રી- ર્જગામ તેષાં વિજયં તદોક્ત્વા
મહર્ષિએ આનંદથી, પિતા જેવો પુત્રોને ઉપદેશ આપે તેમ, બધાને શીખવ્યા. લોમશ, સ્વર્ગ જેવો તેજ ધરાવતા, તેમનો વિજય કહીને ત્યાંથી વિદાય થયા.
તેનાર્ષ્ટિષેણેન તથાનુશિષ્ટા- સ્તીર્તાનિ રમ્યાણિ તપોવનાનિ। મહાન્તિ ચાન્યાનિ સરાંસિ પાર્થાઃ કસંપશ્યમાનાઃ પ્રયયુર્નરાગ્ર્યાઃ
એ ઋષિના ઉપદેશથી, પાંડોવોએ સુંદર તપોવનો અને અન્ય વિશાળ સરોવર પાર કર્યા, અને અનેક મનોહર સ્થળો નિહાળી, એ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠોએ યાત્રા ચાલુ રાખી.
નગોત્તમં પ્રસ્રવણૈરુપેતં દિશાં ગજૈઃ કિન્નરપક્ષિભિશ્ચ। સુખં નિવાસં જહતાં હિ તેષાં ન પ્રીતિરાસીદ્ભરતર્ષભાણામ્
તેઓ ઝરણાઓથી શોભતા શ્રેષ્ઠ પર્વત પર પહોંચ્યા, જ્યાં દિશાદિકના હાથીઓ, કિનર અને પક્ષીઓ વસતા હતા. એ સુખદ વાસસ્થાન હોવા છતાં, ભારતપુત્રોને આનંદ ન થયો.
તતસ્તુ તેષાં પુનરેવ હર્ષઃ કૈલાસમાલોક્ય મહાન્બભૂવ। કુબેરકાન્તં ભરતર્ષભાણાં મહીધરં વારિધરપ્રકાશમ્
પછી, જ્યારે તેમણે વૈભવી કૈલાસ પર્વત જોયો, જે કુબેરને પ્રિય છે અને મેઘ સમાન તેજ ધરાવે છે, ત્યારે ભારતપુત્રોમાં આનંદ ફરીથી વધ્યો.
સમુચ્છ્રયાન્પર્વતસંનિરોધાન્ ગોષ્ઠાન્હરીણાં ગિરિગહ્વરાણિ। બહુપ્રકારાણિ સમીક્ષ્યવીરાઃ સ્થલાનિ નિમ્નાનિ ચ તત્ર તત્ર
એ વીરોએ ઊંચા પર્વતો, પર્વતની અવરોધક શૃંખલાઓ, વાંદરાઓના જૂથો અને પર્વતની ગુફાઓ, તેમજ અનેક પ્રકારના સમતલ અને નીચાણવાળા સ્થળો અહીં-અહીં જોયા.
તથૈવ ચાન્યાનિ મહાવનાનિ મૃગદ્વિજાનેકપસેવિતાનિ। આલોકયન્તોઽભિયયુઃ પ્રતીતા- સ્તે ધન્વિનાઃ ખઙ્ગધરા નરાગ્ર્યાઃ
એવી જ રીતે, અનેક જંગલોમાં, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ અને ઋષિઓ વસતા હતા, તેઓ આનંદથી જોઈને આગળ વધ્યા. એ ધનુષ અને તલવાર ધારણ કરનાર શ્રેષ્ઠ પુરુષો હતા.
વનાનિ રમ્યાણિ નદીઃ સરાંસિ ગુહા ગિરીણાં ગિરિગહ્વરાણિ એતે નિવાસાઃ સતતં બભૂવુ- ર્નિશામુખં પ્રાપ્ય નરર્ષભાણામ્
સુંદર જંગલો, નદીઓ, સરોવરો, પર્વતોની ગુફાઓ અને ખીણો – આ બધાં પાંડવો માટે દરરોજ રાત્રિ પૂરી થાય ત્યારે નિવાસસ્થાન બનતા.