એતચ્છ્રુત્વા તુ રાજેનદ્રસંપ્રહૃષ્ટસ્તમૂચિવાન્। નિવર્તય રથં શીઘ્રં પશ્ય ચૈતાન્નિપાતિતાન્
આ સાંભળીને રાજા ઇન્દ્ર આનંદિત થઈને કહ્યું: રથને જલદી પાછું ફેરવી અને જોઈ આવજે, એ બધા પડી ગયા છે.
એવમુક્તો રથં તત્ર માતલિઃ પર્યવર્તયત્
આવી આજ્ઞા મળતાં માતલીએ રથને ત્યાં જ પાછું ફેરવી દીધો.
તતો મત્વા રણે ભગ્નં દાનવાઃ પ્રતિહર્ષિતાઃ। વિચુક્રુશુર્મહારાજ સ્વરેણ મહતા મુહુઃ
પછી યુદ્ધમાં પોતાને હારેલા માની દાનવો ખૂબ જ દુઃખી થઈને, મહારાજ, વારંવાર ઊંચા અવાજે રડવા લાગ્યા.
અભગ્નઃ કૈશ્ચિદપ્યેષ પાણ્ડવો રણમૂર્ધનિ। અસ્માભિઃ સમરે ભગ્ન ઇત્યેવં સંઘશસ્તદા
કેટલાએ કહ્યું: આ પાંડવ તો યુદ્ધના મથાડે હાર્યો નથી, પણ અમે જ યુદ્ધમાં તૂટી પડ્યા છીએ—એ સમયે એ રીતે બધાએ કહ્યું.
તતોહં દેવદેવાય રુદ્રાયાવ્યક્તમૂર્તયે। પ્રયતઃ પ્રણતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય મહાત્મને'। યત્તદ્રૌદ્રમિતિ ખ્યાતં સર્વામિત્રવિનાશનમ્
પછી હું ભક્તિપૂર્વક દેવોના દેવ, અવ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવનારા રુદ્રને વંદન કરીને, એ મહાત્માને નમન કરીને, એ ભયાનક શસ્ત્રને યાદ કર્યો, જે બધા દુશ્મનોનો નાશક છે.
યત્તદ્રૌદ્રમિતિ ખ્યાતં સર્વામિત્રવિનાશનમ્। `મહત્પાશુપતં દિવ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્
એ જ ભયાનક શસ્ત્ર, જે સર્વ દુશ્મનોને નાશ કરે છે, એ મહાન, દિવ્ય, અને બધા લોકોએ પૂજેલું પાશુપત શસ્ત્ર છે.
તતોઽપશ્યં ત્રિશિરસં પુરુષં નવલોચનમ્। ત્રિમુખં ષઙ્ભુજં દીપ્તમર્કજ્વલનમૂર્ધજમ્। લેલિહાનૈર્મહાનાગૈઃ કૃતચિહ્નમમિત્રહન્
પછી મેં ત્રણ માથાવાળો, નવ આંખોવાળો, ત્રણ ચહેરાવાળો, છ હાથવાળો, તેજસ્વી, સૂર્ય જેવી ઝળહળતા વાળવાળો, મહાન સાપોથી શોભિત, દુશ્મનોને મારનાર પુરુષ જોયો.
વિભીસ્તતસ્તદસ્ત્રં તુ ઘોરં રૌદ્રં સનાતનમ્। દૃષ્ટ્વા ગાણ્ડીવસંયોગમાનીય ભરતર્ષભ
પછી એ ભયાનક, રૌદ્ર અને શાશ્વત શસ્ત્ર જોઈને, હે ભરતવંશી, મેં એ ગાંડીવ ધનુષ્ય સાથે જોડ્યું.
નમસ્કૃત્વા ત્રિનેત્રાય શર્વાયામિતતેજસે। મુક્તવાન્દાનવેન્દ્રાણાં પરાભાવાય ભારત
ત્રણે આંખવાળા, અનંત તેજવાળા શર્વને વંદન કરીને, મેં એ દાનવોના રાજાની હાર માટે એ શસ્ત્ર છોડ્યું, હે ભારત.
મુક્તમાત્રે તતસ્તસ્મિન્રૂપાણ્યાસન્સહસ્રશઃ। મૃગાણામથ સિંહાનાં વ્યાગ્રાણાં ચ વિશાંપતે
જેમજ એ શસ્ત્ર છોડાયું, એમજ હજારો રૂપો દેખાવા લાગ્યા—હરણ, સિંહ અને વાઘ જેવા, હે રાજા.
ઋક્ષાણાં મહિષાણાં ચ પન્નગાનાં તથા ગવામ્। શરભાણાં ગજાનાં ચ વાનરાણાં ચ સઙ્ઘશઃ। ઋષભાણાં વરાહાણાં માર્જારાણાં તથૈવ ચ
ભાલુ, મહિષ, સાપ, ગાય, શરભ, હાથી, વાંદરા, વાછરડા, વરાઘ અને બિલાડીના પણ ટોળા દેખાયા.
સાલાવૃકાણાં પ્રેતાનાં ભુરુણ્ડાનાં ચ સર્વશઃ। ગૃધ્રાણાં ગરુડાનાં ચ ચમરાણાં તથૈવ ચ
સાળિયાં, ભૂત, ભુરુંડ, ગૃધ્ર, ગરુડ અને ચમર જેવા પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
દેવાનાં ચ ઋષીણાં રચ ગન્ધર્વાણાં ચ સર્વશઃ। પિશાચાનાં સયક્ષાણાં તથૈવ ચ સુરદ્વિષામ્
દેવો, ઋષિઓ, બધા ગંધર્વો, પિશાચો, યક્ષો અને દેવોના દુશ્મનોના પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
ગુહ્યકાનાં ચ સંગ્રામે નૈર્ઋતાનાં તથૈવ ચ। ઝષાણાં ગજવક્રાણામુલૂકાનાં તથૈવ ચ
યુદ્ધમાં ગુહ્યક, નૈરૃત, માછલી, ગજવક્ર અને ઘુવડ જેવા પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
મીનવાજિસરૂપાણાં નાનાશસ્ત્રાસિપાણિનામ્। તથૈવ યાતુધાનાનાં ગદામુદ્ગરધારિણામ્
માછલી અને ઘોડા જેવા રૂપો, વિવિધ શસ્ત્રો અને તલવારો ધરાવતા, અને ગદા-મુદગાર પકડી રાખતા યાતુધાન પણ દેખાયા.
એતૈસ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિર્નાનારૂપધરૈસ્તદા। સર્વમાસીજ્જગદ્વ્યાપ્તં તસ્મિન્નસ્ત્રે વિસર્જિતે
અને આવા અનેક વિવિધ રૂપ ધારણ કરનારા બીજાઓ સાથે, એ શસ્ત્ર છોડાતા આખું જગત જ ભરાઈ ગયું.
ત્રિશિરોભિશ્ચતુર્દંષ્ટ્રૈશ્ચતુરાસ્યૈશ્ચતુર્ભુજૈઃ। અનેકરૂપસંયુક્તૈર્માંસમેદોવસાસ્તિભિઃ
ત્રણ માથાવાળા, ચાર દાંતવાળા, ચાર ચહેરાવાળા, ચાર હાથવાળા, અનેક રૂપ ધરાવનારા, માંસ, મજ્જા, ચરબી અને હાડકાંથી બનેલા પણ દેખાયા.
અભીક્ષ્ણં વધ્યમાનાસ્તે દાનવા યે સમાગતાઃ। અર્કજ્વલનતેજોભિર્વજ્રાશનિસમપ્રભૈઃ
એ ભેગા થયેલા દાનવો વારંવાર મારાતા, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કિરણોથી, વીજળી અને વજ્ર જેવી તેજસ્વિતાથી.
અદ્રિસારમયૈશ્ચાન્યૈર્બાણૈરપિ નિબર્હણૈઃ। ન્યહનં દાનવાન્સર્વાન્મુહૂર્તેનૈવ ભારત
પર્વત જેટલી કઠોર તીરો વડે, જે વિનાશ માટે બનાવેલા હતા, મેં એક જ પળમાં બધા દાનવોને સંહાર્યા, હે ભારત.
ગાણ્ડીવાસ્ત્રપ્રણુન્નાંસ્તાન્ગતાસૂન્નભસશ્ચ્યુતાન્। દૃષ્ટ્વાઽહં પ્રાણમં ભૂયસ્ત્રિપુરઘ્નાય વેધસે
ગાંડીવના પ્રહારથી, જે દેહો નિર્જીવ થઈ આકાશમાંથી નીચે પડ્યા, એ જોઈને મેં ફરીથી ત્રિપુરાના વિધાતા ભગવાનને વંદન કર્યું.
તથા રૌદ્રાસ્ત્રનિષ્પિષ્ટાન્દિવ્યાભરણભૂષિતાન્। નિશામ્ય પરમં હર્ષમગમદ્દેવસારથિઃ
જ્યાં દેવતાઓના રથચાલકએ, દૈવી આભૂષણોથી શોભતા, પણ રૌદ્રાસ્ત્રથી ચકનાચૂર થયેલા દાનવોને જોઈ, અત્યંત આનંદ અનુભવ્યો.
તદસહ્યં કૃતં કર્મ દેવૈરપિ દુરાસદમ્। દૃષ્ટ્વા માં પૂજયામાસ માતલિઃ શક્રસારથિઃ
આવું કાર્ય, જેને દેવતાઓ પણ સહન કરી શકે નહીં અને કરવું અઘરું છે, એ જોઈને શક્રના રથચાલક માતલીએ મને સન્માન આપ્યો.
ઉચાચ વચનં ચેદંપ્રીયમાણઃ કૃતાઞ્જલિઃ। `હતાંસ્તાન્દાનવાન્દૃષ્ટ્વા મયા સઙ્ખ્યે સહસ્રશઃ
હાથ જોડીને અને આનંદથી ભરાઈ, તેણે કહ્યું: 'યુદ્ધમાં તું હજારો દાનવોને મારી નાખ્યા છે—'
સુરાસુરૈરસહ્યં હિ કર્મ યત્સાધિતં ત્વયા। ન હ્યેતત્સંયુગે કર્તુમપિ શક્તઃ સુરેશ્વરઃ। `ધ્રુવં ધનઞ્જય પ્રીતસ્ત્વયિ શક્રઃ પુરાર્દન
'આવો વિજય, જે દેવો અને અસુરો માટે પણ અશક્ય છે, તું હાંસલ કર્યો છે. દેવોના રાજા પણ યુદ્ધમાં આવું કરી શકતા નથી. નિશ્ચયે, હે ધનંજય, પુરારો ઈન્દ્ર તારી પર પ્રસન્ન છે.'
સુરાસુરૈરવધ્યં હિ પુરમેતત્ખગં મહત્। ત્વયા વિમથિતં વીર સ્વવીર્યતપસો બલાત્
'આ મહાન શહેર, જે પક્ષી જેવું હતું અને દેવો-અસુરો માટે અજય હતું, તું પોતાની શક્તિ અને તપથી તોડી નાંખ્યું છે, હે વીર.'
વિદ્વસ્તે ખપુરે તસ્મિન્દાનવેષુ હતેષુ ચ। વિનદન્ત્યઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા નિષ્પેતુર્નગરાદ્બહિઃ
જ્યારે એ આકાશી શહેર નાશ પામ્યું અને દાનવો માર્યા ગયા, ત્યારે શહેરમાંથી બધી સ્ત્રીઓ રડતી અને વિલાપ કરતી બહાર આવી.
પ્રકીર્ણકેશ્યો વ્યથિતાઃ કુરર્ય ઇવ દુઃખિતાઃ। પેતુઃ પુત્રાન્પિતૃન્ભ્રાતૄઞ્શોચમાના મહીતલે
વાળ વિખેરાયેલા, દુઃખથી વ્યાકુળ, અને શોકમાં ડૂબેલી માદી પક્ષીઓ જેવી, એ સ્ત્રીઓ પોતાના પુત્રો, પિતાઓ અને ભાઈઓને રડતી જમીન પર પડી ગઈ.
રુદત્યો દીનકણ્ઠ્યસ્તુ નિનદન્ત્યો હતેશ્વરાઃ। ઉરાંસિ પાણિભિર્ઘ્નન્ત્યો વિસ્રસ્તસ્રગ્વિભૂષણાઃ
નબળી અવાજે રડતી, પોતાના પતિઓ માટે વિલાપ કરતી, છાતી પર હાથ મારતી, અને માથા પરથી હાર-આભૂષણ ખસી ગયેલી હતી.
તચ્છોકયુક્તમશ્રીકં દુઃખદૈન્યસમાહતમ્। ન બભૌ દાનવપુરં હતત્વિટ્કં હતેશ્વરમ્
શોકથી ભરેલું, તેજ વિનાનું, દુઃખ અને દૈન્યથી ઘેરાયેલું એ દાનવોનું શહેર, પોતાના રાજાઓના મૃત્યુ પછી, હવે ચમકતું રહ્યું નહોતું.
ગન્ધર્વનગરાકારં હૃતનાગમિવ હ્રદમ્। શુષ્કવૃક્ષમિવારણ્યમદૃશ્યમભવત્પુરમ્
ગંધર્વોના શહેર જેવું, પણ હવે નાગ વિનાનું તળાવ કે સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષોનું જંગલ જેવું, એ શહેર હવે દેખાતું જ નહોતું.