તે યુદ્ધે સંન્યવર્તન્ત સમુદ્રસ્ય યથોર્મયઃ। નેમે શક્યા માનુષેણ યુદ્ધેનેતિ પ્રચિન્ત્ય તત્
યુદ્ધમાં તેઓ દરિયાની લહેરો જેવી પાછી વળી ગયા; કારણ કે માનવ યુદ્ધથી તેમને હરાવવું શક્ય નથી એવું સમજ્યા.
તતોઽહમાનુપૂર્વ્યેણ દિવ્યાન્યસ્ત્રાણ્યયોજયમ્
પછી મેં એક પછી એક દિવ્ય શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કર્યો.
તતસ્તાનિ સહસ્રાણઇ રથિનાં ચિત્રયોધિનામ્। અસ્ત્રાણિ મમ દિવ્યાનિ પ્રત્યઘ્નઞ્છનકૈરિવ
પછી એ હજારો વિવિધ યુદ્ધકૌશલ્ય ધરાવતા રથયોદ્ધાઓએ મારા દિવ્ય શસ્ત્રોને સહેલાઈથી પરાવૃત્ત કર્યા.
રથમાર્ગાન્વિચિત્રાંસ્તે વિચરન્તો મહાબલાઃ। પ્રત્યદૃશ્યન્ત સંગ્રામે શતશોઽથ સહસ્રશઃ
એ મહાબળવાન યોદ્ધાઓ રથમાર્ગ પર વિવિધ રીતે ફરતા, યુદ્ધમાં સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં દેખાતા.
વિચિત્રમુકુટાપીડા વિચિત્રકવચધ્વજાઃ। વિચિત્રાભરણાશ્ચૈવ મમ પ્રીતિકરાઽભવન્
વિચિત્ર મુગટ, સુંદર કવચ-ધ્વજ અને અદભુત આભૂષણોથી સજ્જ એ યોદ્ધાઓ મને ખૂબ ગમ્યા.
અહં તુશરવર્ષૈસ્તાનસ્ત્રપ્રચુદિતૈ રણે। નાશક્રુવં પીડયિતું તે તુ માં પ્રત્યપીડયન્
હું યુદ્ધમાં શસ્ત્રોથી પ્રેરિત બાણવર્ષા કરીને પણ તેમને પીડાવી શક્યો નહીં; પણ તેમણે મને જ વધુ પીડા આપી.
તૈઃ પીડ્યમાનો બહુભિઃ કૃતાસ્ત્રૈઃ કુશલૈર્યુધિ। વ્યથિતોસ્મિ મહાયુદ્ધે ભયં ચાગાન્મહન્મમ
યુદ્ધમાં અનેક કુશળ શસ્ત્રધારીઓએ મને ઘેરી લીધો, તેથી હું ખૂબ દુઃખી થયો અને મારા મનમાં ભારે ભય ઊભો થયો.
તતોહં પરમાયત્તો માતલિં પરિપૃષ્ટવાન્
પછી, જ્યારે હું સંપૂર્ણ રીતે નિર્વલ હતો, ત્યારે મેં માતલીને પૂછ્યું.
કિમેતે મમ બાણૌઘૈર્દિવ્યાસ્ત્રપ્રતિમન્ત્રિતૈઃ। ન વધ્યન્તે મહાઘોરૈસ્તત્ત્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ
"મારા દિવ્ય મંત્રોથી સંયુક્ત એવા બાણવર્ષાથી પણ આ ભયાનક યોદ્ધાઓ કેમ મરતા નથી? હું પૂછું છું, સાચું કહો."
સ મામુવાચ પર્યાપ્તસ્ત્વમેષાં ભરતર્ષભ। તાનુદ્દિશ્યાથ મર્માણિ પ્રતિઘાતં તદાચર
તે સમયે તેણે કહ્યું: "હે ભારત શ્રેષ્ઠ, તું આ બધાને હરાવવા પૂરતો છે. હવે તેઓના મુખ્ય અંગો પર નિશાન લગાડ અને પ્રહાર કર."
એતચ્છ્રુત્વા તુ રાજેનદ્રસંપ્રહૃષ્ટસ્તમૂચિવાન્। નિવર્તય રથં શીઘ્રં પશ્ય ચૈતાન્નિપાતિતાન્
આ સાંભળીને રાજા ઇન્દ્ર આનંદિત થઈને કહ્યું: રથને જલદી પાછું ફેરવી અને જોઈ આવજે, એ બધા પડી ગયા છે.
એવમુક્તો રથં તત્ર માતલિઃ પર્યવર્તયત્
આવી આજ્ઞા મળતાં માતલીએ રથને ત્યાં જ પાછું ફેરવી દીધો.
તતો મત્વા રણે ભગ્નં દાનવાઃ પ્રતિહર્ષિતાઃ। વિચુક્રુશુર્મહારાજ સ્વરેણ મહતા મુહુઃ
પછી યુદ્ધમાં પોતાને હારેલા માની દાનવો ખૂબ જ દુઃખી થઈને, મહારાજ, વારંવાર ઊંચા અવાજે રડવા લાગ્યા.
અભગ્નઃ કૈશ્ચિદપ્યેષ પાણ્ડવો રણમૂર્ધનિ। અસ્માભિઃ સમરે ભગ્ન ઇત્યેવં સંઘશસ્તદા
કેટલાએ કહ્યું: આ પાંડવ તો યુદ્ધના મથાડે હાર્યો નથી, પણ અમે જ યુદ્ધમાં તૂટી પડ્યા છીએ—એ સમયે એ રીતે બધાએ કહ્યું.
તતોહં દેવદેવાય રુદ્રાયાવ્યક્તમૂર્તયે। પ્રયતઃ પ્રણતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય મહાત્મને'। યત્તદ્રૌદ્રમિતિ ખ્યાતં સર્વામિત્રવિનાશનમ્
પછી હું ભક્તિપૂર્વક દેવોના દેવ, અવ્યક્ત સ્વરૂપ ધરાવનારા રુદ્રને વંદન કરીને, એ મહાત્માને નમન કરીને, એ ભયાનક શસ્ત્રને યાદ કર્યો, જે બધા દુશ્મનોનો નાશક છે.
યત્તદ્રૌદ્રમિતિ ખ્યાતં સર્વામિત્રવિનાશનમ્। `મહત્પાશુપતં દિવ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્
એ જ ભયાનક શસ્ત્ર, જે સર્વ દુશ્મનોને નાશ કરે છે, એ મહાન, દિવ્ય, અને બધા લોકોએ પૂજેલું પાશુપત શસ્ત્ર છે.
તતોઽપશ્યં ત્રિશિરસં પુરુષં નવલોચનમ્। ત્રિમુખં ષઙ્ભુજં દીપ્તમર્કજ્વલનમૂર્ધજમ્। લેલિહાનૈર્મહાનાગૈઃ કૃતચિહ્નમમિત્રહન્
પછી મેં ત્રણ માથાવાળો, નવ આંખોવાળો, ત્રણ ચહેરાવાળો, છ હાથવાળો, તેજસ્વી, સૂર્ય જેવી ઝળહળતા વાળવાળો, મહાન સાપોથી શોભિત, દુશ્મનોને મારનાર પુરુષ જોયો.
વિભીસ્તતસ્તદસ્ત્રં તુ ઘોરં રૌદ્રં સનાતનમ્। દૃષ્ટ્વા ગાણ્ડીવસંયોગમાનીય ભરતર્ષભ
પછી એ ભયાનક, રૌદ્ર અને શાશ્વત શસ્ત્ર જોઈને, હે ભરતવંશી, મેં એ ગાંડીવ ધનુષ્ય સાથે જોડ્યું.
નમસ્કૃત્વા ત્રિનેત્રાય શર્વાયામિતતેજસે। મુક્તવાન્દાનવેન્દ્રાણાં પરાભાવાય ભારત
ત્રણે આંખવાળા, અનંત તેજવાળા શર્વને વંદન કરીને, મેં એ દાનવોના રાજાની હાર માટે એ શસ્ત્ર છોડ્યું, હે ભારત.
મુક્તમાત્રે તતસ્તસ્મિન્રૂપાણ્યાસન્સહસ્રશઃ। મૃગાણામથ સિંહાનાં વ્યાગ્રાણાં ચ વિશાંપતે
જેમજ એ શસ્ત્ર છોડાયું, એમજ હજારો રૂપો દેખાવા લાગ્યા—હરણ, સિંહ અને વાઘ જેવા, હે રાજા.
ઋક્ષાણાં મહિષાણાં ચ પન્નગાનાં તથા ગવામ્। શરભાણાં ગજાનાં ચ વાનરાણાં ચ સઙ્ઘશઃ। ઋષભાણાં વરાહાણાં માર્જારાણાં તથૈવ ચ
ભાલુ, મહિષ, સાપ, ગાય, શરભ, હાથી, વાંદરા, વાછરડા, વરાઘ અને બિલાડીના પણ ટોળા દેખાયા.
સાલાવૃકાણાં પ્રેતાનાં ભુરુણ્ડાનાં ચ સર્વશઃ। ગૃધ્રાણાં ગરુડાનાં ચ ચમરાણાં તથૈવ ચ
સાળિયાં, ભૂત, ભુરુંડ, ગૃધ્ર, ગરુડ અને ચમર જેવા પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
દેવાનાં ચ ઋષીણાં રચ ગન્ધર્વાણાં ચ સર્વશઃ। પિશાચાનાં સયક્ષાણાં તથૈવ ચ સુરદ્વિષામ્
દેવો, ઋષિઓ, બધા ગંધર્વો, પિશાચો, યક્ષો અને દેવોના દુશ્મનોના પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
ગુહ્યકાનાં ચ સંગ્રામે નૈર્ઋતાનાં તથૈવ ચ। ઝષાણાં ગજવક્રાણામુલૂકાનાં તથૈવ ચ
યુદ્ધમાં ગુહ્યક, નૈરૃત, માછલી, ગજવક્ર અને ઘુવડ જેવા પણ અનેક રૂપો દેખાયા.
મીનવાજિસરૂપાણાં નાનાશસ્ત્રાસિપાણિનામ્। તથૈવ યાતુધાનાનાં ગદામુદ્ગરધારિણામ્
માછલી અને ઘોડા જેવા રૂપો, વિવિધ શસ્ત્રો અને તલવારો ધરાવતા, અને ગદા-મુદગાર પકડી રાખતા યાતુધાન પણ દેખાયા.
એતૈસ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિર્નાનારૂપધરૈસ્તદા। સર્વમાસીજ્જગદ્વ્યાપ્તં તસ્મિન્નસ્ત્રે વિસર્જિતે
અને આવા અનેક વિવિધ રૂપ ધારણ કરનારા બીજાઓ સાથે, એ શસ્ત્ર છોડાતા આખું જગત જ ભરાઈ ગયું.
ત્રિશિરોભિશ્ચતુર્દંષ્ટ્રૈશ્ચતુરાસ્યૈશ્ચતુર્ભુજૈઃ। અનેકરૂપસંયુક્તૈર્માંસમેદોવસાસ્તિભિઃ
ત્રણ માથાવાળા, ચાર દાંતવાળા, ચાર ચહેરાવાળા, ચાર હાથવાળા, અનેક રૂપ ધરાવનારા, માંસ, મજ્જા, ચરબી અને હાડકાંથી બનેલા પણ દેખાયા.
અભીક્ષ્ણં વધ્યમાનાસ્તે દાનવા યે સમાગતાઃ। અર્કજ્વલનતેજોભિર્વજ્રાશનિસમપ્રભૈઃ
એ ભેગા થયેલા દાનવો વારંવાર મારાતા, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી કિરણોથી, વીજળી અને વજ્ર જેવી તેજસ્વિતાથી.
અદ્રિસારમયૈશ્ચાન્યૈર્બાણૈરપિ નિબર્હણૈઃ। ન્યહનં દાનવાન્સર્વાન્મુહૂર્તેનૈવ ભારત
પર્વત જેટલી કઠોર તીરો વડે, જે વિનાશ માટે બનાવેલા હતા, મેં એક જ પળમાં બધા દાનવોને સંહાર્યા, હે ભારત.
ગાણ્ડીવાસ્ત્રપ્રણુન્નાંસ્તાન્ગતાસૂન્નભસશ્ચ્યુતાન્। દૃષ્ટ્વાઽહં પ્રાણમં ભૂયસ્ત્રિપુરઘ્નાય વેધસે
ગાંડીવના પ્રહારથી, જે દેહો નિર્જીવ થઈ આકાશમાંથી નીચે પડ્યા, એ જોઈને મેં ફરીથી ત્રિપુરાના વિધાતા ભગવાનને વંદન કર્યું.