એતે મયા મહાઘોરઃ સંગ્રામાઃ પર્યુપાસિતાઃ। ન ચાપિ વિગતજ્ઞાનો ભૂતપૂર્વોસ્મિ પાણ્ડવ
હે પાંડવ, મેં આવા ભયાનક અને મહાન યુદ્ધો જોયાં છે, પણ ક્યારેય મારી સમજ ગુમાવી નથી કે કોઈ વખતે હાર્યો નથી.
પિતામહેન સંહારઃ પ્રજાનાં વિહિતો ધ્રુવમ્। ન હિ યુદ્ધમિદં યુક્તમન્યત્ર જગતઃ ક્ષયાત્
પ્રજાનો વિનાશ તો પિતામહે નક્કી કર્યો છે; કેમ કે દુનિયાનો અંત આવે ત્યારે સિવાય આ યુદ્ધ યોગ્ય નથી.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના। મોહયિષ્યન્દાનવાનામહં માયાબલં મહત્
એવું કહ્યું સાંભળીને, મેં મનને મજબૂત બનાવી, દાનવોને મારી મહાન માયા શક્તિથી ભ્રમિત કરવા તૈયાર થયો.
અબ્રુવં માતલિં ભીતં પશ્ય મે બુજયોર્બલમ્। અસ્ત્રાણાં ચ પ્રભાવં વૈ ધનુષો ગાણ્ડિવસ્ય ચ
હું ડરેલા માતલિને કહ્યું: 'મારા હાથની તાકાત, મારા શસ્ત્રોનું બળ અને મારા ગાંડીવ ધનુષ્યની શક્તિ જોઈ લે.'
અદ્યાસ્ત્રમાયયૈતૈષાં માયામેતાં સુદારુણામ્। વિનિહન્મિ તમશ્ચોગ્રં મા ભૈઃ સૂત સ્તિરો ભવ
આજે હું મારા શસ્ત્રોની માયાથી એમની આ ભયાનક માયા નષ્ટ કરીશ, આ ઘોર અંધકાર દૂર કરીશ; સૂત, ડરતો નહીં, મજબૂત ઊભો રહે.
એવમુક્ત્વાહમસૃજમસ્ત્રમાયાં નરાધિપ। મોહનીં સર્વભૂતાનાં હિતાય ત્રિદિવૌકસામ્
આવું કહીને, રાજા, મેં સર્વ જીવોને ભ્રમિત કરનારી અને સ્વર્ગવાસીઓના હિત માટેની માયા અસ્ત્ર છોડ્યું.
પીડ્યમાનાસુ માયાસુ તાસુ તાસ્વસુરોત્તમાઃ। પુનર્બહુવિધા માયાઃ પ્રાકુર્વન્નમિતૌજસઃ
જ્યારે એ માયાઓએ તેમને પીડ્યા, ત્યારે પણ એ અસુરોમાંના શ્રેષ્ઠો અડગ રહીને ફરી અનેક પ્રકારની માયાઓ રચી.
પુનઃ પ્રકાશમભવત્તમસા ગ્રસ્યતે પુનઃ। ભવત્યદર્શનો લોકઃ પુનરપ્સુ નિમજ્જતિ
ફરી પ્રકાશ થયો, પછી ફરી અંધકાર બધું ઢાંકી ગયો; જગત અદૃશ્ય થયું, પછી ફરી પાણીમાં ડૂબી ગયું.
સુસંગૃહીતૈર્હરિભિઃ પ્રકાશે સતિ માતલિઃ। વ્યચરત્સ્યન્દનાગ્ર્યેણ સંગ્રામે રોમહર્ષણે
પ્રકાશ થતાં, માતલીએ સારી રીતે સંભાળેલા ઘોડાઓ સાથે ઉત્તમ રથ ચલાવ્યો અને એ રોમાંચક યુદ્ધમાં ફરતો રહ્યો.
તતઃ પર્યપતન્નુગ્રા નિવાતકવચા મયિ। તાનહં વિવરં દૃષ્ટ્વા પ્રાહણ્વં યમસાદનમ્
પછી ઉગ્ર નિવાતકવચો મારા પર તૂટી પડ્યા; મેં તક જોઈને તેમને માર્યા અને યમના લોકે મોકલી દીધા.
વર્તમાને તથા યુદ્ધે નિવાતકવચાન્તકે। નાપશ્યં સહસા સર્વાન્દાનવાન્માયયા વૃતાન્
એમ યુદ્ધ ચાલતું હતું અને નિવાતકવચોના વિનાશ માટે જંગ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે હું અચાનક કોઈ દાનવોને જોઈ શક્યો નહીં, કેમ કે તેઓ માયાથી છુપાઈ ગયા હતા.
અદૃશ્યમાનાસ્તે દૈત્યા યોધયન્તિ સ્મ માયયા। અદૃશ્યનાસ્ત્રવીર્યેણ તાનપ્યહમયોધયમ્
એ દૈત્યોએ અજ્ઞાત રહીને માયાથી મારું યુદ્ધ કર્યું; મેં પણ અજ્ઞાત શસ્ત્રોની શક્તિથી તેમનો સામનો કર્યો.
ગાણ્ડીવમુક્તા વિશિખાઃ સમ્યગસ્ત્રપ્રચોદિતાઃ। અચ્છિન્દન્નુત્તમાઙ્ગાનિ યત્રયત્ર સ્મ તેઽભવન્
ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોએ, શસ્ત્રશક્તિથી, જ્યાં જ્યાં તેઓ દેખાયા ત્યાં ત્યાં તેમનાં મસ્તક કપાઈ ગયા.
તતો નિવાતકવચા વધ્યમાના મયા યુધિ। સંહૃત્ય રમાયાં સહસા પ્રાવિશન્પુરમાત્મનઃ
પછી, જ્યારે હું તેમને યુદ્ધમાં મારતો હતો, ત્યારે નિવાતકવચો અચાનક પૃથ્વી નીચે પોતાની નગરીમાં પ્રવેશી ગયા.
વ્યપયાતેષુ દૈત્યેષુ પ્રાદુર્ભૂતે ચ દર્શને। અપશ્યં દાનવાંસ્તત્ર હતાઞ્શતસહસ્રશઃ
જ્યારે દૈત્યો ચાલ્યા ગયા અને ફરી બધું દેખાવા લાગ્યું, ત્યારે મેં ત્યાં લાખો દાનવો મૃત જોયા.
વિનિષ્પિષ્ટાનિ તત્રૈષાં શસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ। શતશઃ સ્મ પ્રદૃશ્યન્તે ગાત્રાણિ કવચાનિ ચ
ત્યાં તેમના શસ્ત્રો અને આભૂષણો તૂટી પડેલા હતા, અને સૈંકડો મૃતદેહો તથા કવચો ચારે બાજુ પડેલા હતા.
હયાનાં નાન્તરં હ્યાસીત્પદાદ્વિચલિતું પદમ્। ઉત્પત્ય સહસા તસ્થુરન્તરિક્ષગમાસ્તતઃ
ઘોડાઓ માટે પગ પણ ખસેડવાની જગ્યા નહોતી; ત્યારે જે આકાશમાં જઈ શકતા, તેઓ અચાનક ઊડીને ઉપર ઊભા રહ્યા.
તતો નિવાતકવચા વ્યોમ સંછાદ્ય કેવલમ્। અદૃશ્યા હ્યભ્યવર્તન્ત વિસૃજન્તઃ શિલોચ્ચયાન્
પછી નિવાતકવચોએ આખું આકાશ ઢાંકી દીધું, પોતે અદૃશ્ય બનીને આગળ વધ્યા અને મોટા મોટા પથ્થરો ફેંકવા લાગ્યા.
અન્તર્ભૂમિગતાશ્ચાન્યે હયાનાં ચરણાનથ। વ્યગૃહ્ણન્દાનવા ઘોરા રથચક્રે ચ ભારત
બીજા ભયાનક દાનવો ઘોડાંના પગ જમીન નીચેથી પકડી લેતા અને રથના ચકરાં પણ જકડી લેતા, હે ભારત.
વિનિગૃહ્ય હયાંશ્ચાન્યે રથં ચ મમ યુધ્યતઃ। સર્વતો મામવિધ્યન્ત સરથં ધરણીધરૈઃ
હું યુદ્ધ કરી રહ્યો ત્યારે, કેટલાકે મારા ઘોડાં અને રથને દબાવી લીધા અને ચારે બાજુથી મારા અને મારા રથ પર પહાડો ફેંકી માર્યા.
પર્વતૈરુપચીયદ્ભિઃ પતદ્ભિશ્ચ તથાઽપરૈઃ। સ દેશો યત્રવર્તામિ ગુહેવ સમપદ્યત
પહાડો એક પછી એક ઢળી પડતાં અને બીજાં ચઢતાં, હું જ્યાં ઊભો હતો એ જગ્યા ગૂફા જેવી બની ગઈ.
પર્વતૈશ્ચાદ્યમાનોઽહં નિગૃહીતૈશ્ચ વાજિભિઃ। અગચ્છં પરમામાર્તિં માતલિસ્તદલક્ષયત્
પહાડોથી દબાઈને અને ઘોડાં જકડી લેવાતા, હું ભારે મુશ્કેલીમાં આવી ગયો, અને માતલીએ એ જોઈ લીધું.
લક્ષયિત્વા ચ માં ભીતમિદં વચનમબ્રવીત્। આર્જુનાર્જુન મા ભૈસ્ત્વં વજ્રમસ્ત્રમુદીરય
મને ડરેલો જોઈને તેણે કહ્યું: 'અર્જુન, અર્જુન, ડરતો નહીં—વજ્રાસ્ત્ર ઉપાડ.'
તતોઽહં તસ્ય તદ્વાક્યં શ્રુત્વા વજ્રમુદીરયમ્। દેવરાજસ્ દયિતં વજ્રમસ્ત્રં નરાધિપ
પછી, તેના શબ્દો સાંભળી, મેં દેવરાજને પ્રિય એવા વજ્રાસ્ત્રનું સ્મરણ કર્યું, હે રાજા.
અચલં સ્થાનમાસાદ્ય ગાણ્ડીવમનુમન્ત્ર્ય ચ। અમુઞ્ચં વજ્રસંસ્પર્શાનાયતાન્નિશિતાઞ્સરાન્
પક્કી જગ્યાએ ઊભો રહીને, ગાંડીવને નમન કરીને, મેં વજ્રની શક્તિથી ભરેલા તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા.
તતો માયાશ્ તાઃ સર્વા નિવાતકવચાંશ્ચ તાન્। તે વજ્રચોદિતા બાણા વજ્રભૂતાઃ રસમાવિશન્
પછી એ બધા માયા અને નિવાતકવચ દાનવો, વજ્રના પ્રભાવથી ભરેલા બાણોથી ભેદાઈ ગયા.
તે વજ્રવેગવિહતા દાનવાઃ પર્વતોપમાઃ। ઇતરેતરમાશ્લિષ્ય ન્યપતન્પૃથિવીતલે
વજ્રના ઘાટથી ઘાયલ થયેલા, પહાડ જેવા મોટા દાનવો એકબીજાને ચાંપીને ધરતી પર પડ્યા.
અન્તર્ભૂમૌ ચ યેઽગૃહ્ણન્દાનવા રથવાજિનઃ। અનુપ્રવિશ્ય તાન્વાણાઃ પ્રાહિણ્વન્યમસાદનમ્
અને જમીન નીચે રથ અને ઘોડાં પકડી રાખેલા દાનવોને પણ બાણોએ ઘાયલ કરીને યમલોક પહોંચાડી દીધા.
હતૈર્નિવાતકવચૈર્નિરસ્તૈઃ પર્વતોપમૈઃ। સમાચ્છાદ્યત દેશઃ સ વિકીર્ણૈરિવ પર્વતૈઃ
મોટા, પહાડ જેવા નિવાતકવચ દાનવો માર્યા ગયા અને ફેંકાઈ ગયા, એથી આખી જગ્યા જાણે પહાડોથી ઢંકાઈ ગઈ.
ન હયાનાં ક્ષતિઃ કાચિન્ન રથસ્ ન માતલેઃ। મમ ચાદૃશ્યત તદા તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ સમયે ઘોડાંને, રથને, માતલીને કે મને જરા પણ નુકસાન થયું નહીં—એ તો અદ્ભુત જ હતું.