દેવરાજઃ સહસ્રાક્ષસ્ત્વાં દિદૃક્ષતિ ભારત। ઇત્યુક્તોઽહં માતલિના ગિરિમામન્ત્ર્ય શૈશિરમ્
'દેવતાઓના રાજા, હજારો આંખો ધરાવનારા, હે ભારત, તને જોવા ઈચ્છે છે.' માતલીએ આમ કહ્યું, ત્યારે મેં શૈશિર પર્વતને વંદન કર્યું.
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય સમારોહં રથોત્તમમ્। ચોદયામાસ સ હયાન્મનોમારુતરંહસઃ
તે પર્વતની પરિક્રમા કરીને, હું ઉત્તમ રથમાં ચઢ્યો; ત્યારબાદ તેણે મન અને પવન જેટલી ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓને હાંકી દીધા.
[માતલિર્હયતત્ત્વજ્ઞો યથાવદ્ભૂરિદક્ષિણઃ। અવૈક્ષત ચ મે વક્રૃંસ્તિતસ્યાથ સસારથિઃ। તથા ભ્રાન્તે રથે રાજન્વિસ્મિતશ્ચેદમબ્રવીત્
માતલિ, ઘોડાઓના તત્વમાં નિષ્ણાત અને કુશળ સારથી, મારી ઊભી સ્થિતિને ધ્યાનથી જોયા પછી, જ્યારે રથ આગળ વધ્યું, ત્યારે આશ્ચર્યથી બોલ્યો:
અત્યદ્ભુતમિદં ત્વદ્યવિચિત્રં પ્રતિભાતિ મે। યદાસ્થિતો રથં દિવ્યં પદાન્ન ચલિતઃ પદમ્ ।।]
'આજે મને આ અતિ અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક લાગે છે કે તું આ દિવ્ય રથમાં બેઠો છે, છતાં તારા પગે જરા પણ હલનચલન નથી.'
દેવરાજોઽપિહિ મયા નિત્યમત્રોપલક્ષિતઃ। વિચલન્પ્રથમોત્પાતે હયાનાં ભરતર્ષભ
'હે ભારત, અહીં હંમેશા મેં દેવરાજને, ઘોડાઓના પ્રથમ ઉછાળે જ, હંમેશા હલનચલન કરતા જોયા છે.'
ત્વં પુનઃ સ્થિત એવાત્રરથે ભ્રાન્તે કુરૂદ્વહ। અતિશક્રમિદં સર્વં તવેતિ પ્રતિભાતિ મે
'પણ હે કુરુવંશના આનંદ, તું તો રથ ચાલે છે, છતાં સ્થિર ઊભો છે; આ બધું મને તો શક્ર કરતાં પણ વધારે લાગે છે.'
ઇત્યુક્ત્વાઽઽકાશમાવિશ્ય માતલિર્વિબુધાલયાન્। દર્શયામાસ મે રાજન્વિમાનાનિ ચ ભારત
આમ કહીને, માતલિ આકાશમાં પ્રવેશ્યો અને મને, હે રાજા, દેવતાઓના નિવાસ અને તેમના વિમાન પણ બતાવ્યા.
[સ રથો હરિભિર્યુક્તો હ્યૂર્ધ્વમાચક્રમે તતઃ। ઋષયો દેવતાશ્ચૈવ પૂજયન્તિ નરોત્તમ
તે રથ, દિવ્ય ઘોડાઓથી જોડાયેલું, પછી ઉપર ઉડી ગયું; ઋષિઓ અને દેવતાઓએ, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તારી પૂજા કરી.
તતઃ કામગમાઁલ્લોકાનપશ્યં વૈ સુરર્ષિણામ્। ગન્ધર્વાપ્સરસાં ચૈવ પ્રભાવમમિતૌજસામ્ ।।]
પછી મેં ઈચ્છા મુજબ પ્રાપ્ત કરી શકાય એવા દેવઋષિઓના લોક અને અમાપ તેજ ધરાવતા ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓનું વૈભવ જોયું.
નન્દનાદીનિ દેવાનાં વનાન્યુપવનાનિ ચ। દર્શયામાસ મે શીઘ્રં માતલિઃ શક્રસારથિઃ
માતલિ, શક્રના સારથી, મને ઝડપથી નંદન અને બીજા દેવતાઓના વન અને ઉપવન બતાવ્યા.
તતઃ શક્રસ્ય ભવનમપશ્યભમરાવતીમ્। દિવ્યૈઃ કામફલૈર્વૃક્ષૈ રત્નૈશ્ચ સમલંકૃતામ્
પછી મેં શક્રનું નિવાસ, અમરાવતી, જોયું, જે દિવ્ય ફળો ધરાવતા વૃક્ષો અને રત્નોથી શોભાયમાન હતું.
ન તાં ભાસયતે સૂર્યો ન શીતોષ્ણે ન ચ ક્લમઃ। ન બાધતે તત્રરજસ્તત્રાસ્તિ ન જરા નૃપ
ત્યાં સૂર્ય પ્રકાશતો નથી, ત્યાં neither તાપ છે કે neither ઠંડી, neither થાક છે; ત્યાં ધૂળ પણ નથી અને હે રાજા, વૃદ્ધાવસ્થાનું પણ કોઈ સ્થાન નથી.
ન તત્રશોકો દૈન્યં વા વૈવર્ણ્યં ચોપલક્ષ્યતે। દિવૌકસાં મહારાજ ન ગ્લાનિરરિમર્દન। ન ક્રોધલોભૌ તત્રાસ્તામશુબં વા વિશાંપતે
હે રાજા, ત્યાં સ્વર્ગવાસીઓમાં દુઃખ, નિરાશા કે મુખ પર વાદળીપણું ક્યાંય જોવા મળતું નથી; હે દુશ્મનોને હરાવનાર, ત્યાં થાક, ક્રોધ કે લાલચ પણ નથી, અને હે મનુષ્યોના સ્વામી, ત્યાં કશું અશુભ પણ નથી.
નિત્યં તુષ્ટાશ્ તે રાજન્પ્રાણિનઃ સુરવેશ્મનિ। નિત્યપુષ્પફલાસ્તત્ર પાદપા હરિતચ્છદાઃ
હે રાજા, દેવોના મહેલમાં બધા જીવ સદા સંતોષમાં રહે છે; ત્યાંના વૃક્ષો હંમેશા લીલા-છાયા છે અને સતત ફૂલો તથા ફળોથી ભરેલા રહે છે.
પુષ્કરિણ્યશ્ચ વિવિધાઃ પદ્મસૌગન્ધિકાયુતાઃ। શીતસ્તત્રવવૌ વાયુઃ સુગન્ધો વીજતે શુભઃ
ત્યાં અનેક પ્રકારની સરોવરો છે, જેમાં કમળ અને સુગંધિત નીલોત્પલ ફૂલેલા છે; ત્યાં ઠંડો, સુગંધિત અને પવિત્ર પવન વહે છે.
સર્વરત્નવિચિત્રા ચ ભૂમિઃ પુષ્પવિભૂષિતા। મૃગદ્વિજાશ્ચ બહવો રુચિરા મધુરસ્વરાઃ। વિમાનગામિનશ્ચાત્રદૃશ્યન્તે બહવોઽમરાઃ
ભૂમિ સર્વ પ્રકારના રત્નોથી શોભાયમાન અને ફૂલો વડે સજ્જ છે; ત્યાં અનેક સુંદર અવાજવાળા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ જોવા મળે છે, અને ઘણા અમર લોકો વિમાનમાં ફરતા નજરે પડે છે.
તતોઽપશ્યં વસૂન્રુદ્રાન્સાધ્યાંશ્ચ સમરુદ્ગણાન્। આદિત્યાનશ્વિનૌ ચૈવ તાન્સર્વાન્પ્રત્યપૂજયમ્
પછી મેં વસુઓ, રુદ્રો, સાધ્યો અને તેમના સાથે મારુતો, આદિત્યો અને બંને અશ્વિનોને જોયા; મેં તેમને સૌને વંદન કર્યું.
તે માં વીર્યેણ યશસા તેજસા ચ બલેન ચ। અસ્ત્રૈશ્ચાપ્યન્વજાનન્ત સંગ્રામે વિજયેન ચ
તેઓએ મને મારા પરાક્રમ, યશ, તેજ અને શક્તિ માટે ઓળખ્યું, અને સાથે જ શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગતતા તથા યુદ્ધમાં જીત માટે પણ માન આપ્યો.
પ્રવિશ્ય તાં પુરીં દિવ્યાં દેવગન્ધર્વપૂજિતામ્। દેવરાજં સહસ્રાક્ષમુપાતિષ્ઠં કૃતાઞ્જલિઃ
તે દિવ્ય અને દેવો તથા ગાંધર્વો દ્વારા પૂજિત નગરીમાં પ્રવેશીને, હું હાથ જોડીને હજારો આંખો ધરાવતાં દેવરાજ પાસે ગયો.
દદાવર્ધાસનં પ્રીતઃ શક્રો મે દદતાંવરઃ। બહુમાનાચ્ચ ગાત્રાણિ પસ્પર્શ મમ વાસવઃ
પ્રસન્ન થયેલા શક્રે, જે દાન આપનારા શ્રેષ્ઠ છે, મને સન્માનપૂર્વક બેઠક આપી, અને મહાન સન્માનથી વાસવએ મારા અંગો સ્પર્શ્યા.
તત્રાહં દેવગન્ધર્વૈઃ સહિતો ભૂરિદક્ષિણૈઃ। અસ્ત્રાર્તમવસં સ્વર્ગે શિક્ષાણોઽસ્ત્રાણિ ભારત
ત્યાં હું દેવો અને દાનશૂર ગાંધર્વો સાથે સ્વર્ગમાં રહ્યો, હે ભારત, અને મનગમતી શસ્ત્રવિદ્યા શીખતો રહ્યો.
વિશ્વાવસોશ્ચ વૈ પુત્રશ્ચિત્રસેનોઽભવત્સખા। સ ચ ગાન્ધર્વમખિલં ગ્રાહયામાસ માં નૃપ
વિશ્વાવસુનો પુત્ર ચિત્રસેન મારો મિત્ર બન્યો, અને તેણે મને તમામ ગાંધર્વકલાઓ શીખવી, હે રાજા.
તત્રાહમવસં રાજન્ગૃહીતાસ્ત્રઃ સુપૂજિતઃ। સુખં શક્રસ્ ભવને સર્વકામસમન્વિતઃ
ત્યાં, હે રાજા, હું શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરીને અને સન્માનિત થઈને, શક્રના મહેલમાં સર્વ ઇચ્છાઓથી પરિપૂર્ણ આનંદથી રહ્યો.
શૃણ્વન્વૈ ગીતશબ્દં ચ તૂર્યશબ્દં ચ પુષ્કલમ્। પશ્યંશ્ચાપ્સરસઃ શ્રેષ્ઠા નૃત્યન્તીર્ભરતર્ષભ
હું ત્યાં ગીત અને વિવિધ વાદ્યના મીઠા અવાજો સાંભળતો અને શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓને નૃત્ય કરતા જોઈ રહ્યો, હે ભારતવંશી.
તત્સર્વમનવજ્ઞાય તથ્યં વિજ્ઞાય ભારત। અત્યર્થં પ્રતિગૃહ્યાહમસ્ત્રેષ્વેવ વ્યવસ્થિતઃ
હે ભારત, આ બધું સાચું સમજીને અને અવગણ્યા વિના, મેં પોતાને સંપૂર્ણપણે શસ્ત્રવિદ્યાની સાધનામાં લગાડી દીધો.
તતોઽતુષ્યત્સહસ્રાક્ષસ્તેન કામેન મે વિભુઃ। એવં મે વસતો રાજન્નેષ કાલોઽત્યગાદ્દિવિ
પછી હજારો આંખો ધરાવતાં ભગવાન મારા આ મનથી કરેલા ભક્તિથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા, અને આમ, હે રાજા, સ્વર્ગમાં મારું સમય પસાર થયું.
કૃતાસ્ત્રમતિવિશ્વસ્તમથ માં હરિવાહનઃ। રસંસ્પૃશ્ય મૂર્ધ્નિ પાણિબ્યામિદં વચનમબ્રવીત્
પછી, જ્યારે મેં શસ્ત્રવિદ્યા પૂર્ણ રીતે શીખી અને આત્મવિશ્વાસથી ભરાયો, ત્યારે ચક્રધારી ભગવાને પોતાના હાથ વડે મારા માથાને સ્પર્શી આ શબ્દો કહ્યા:
ન ત્વમદ્ય યુધા જેતું શક્યઃ સુરગણૈરપિ। કિં પુનર્માનુષે લોકે માનુષૈરકૃતાત્મભિઃ
આજે તને દેવતાઓનો સમૂહ પણ યુદ્ધમાં હરાવી શકશે નહીં; તો પછી માનવલોકમાં, ખાસ કરીને જે મનુષ્યો આત્મસંયમથી વિહોણા છે, તેઓ શું કરશે?
અપ્રમેયોઽપ્રધૃષ્યશ્ચ યુદ્ધેષ્વપ્રતિમસ્તથા। `અજેયસ્ત્વં હિ સઙ્ગ્રામે સર્વૈરપિસુરાસુરૈઃ
તું અપરિમિત, અપરાજિત અને યુદ્ધમાં અનન્ય છે; ખરેખર, તું દેવો અને અસુરો સૌ મળીને પણ યુદ્ધમાં અજેય છે.
અથાબ્રવીત્પુનર્દેવઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। અસ્ત્રયુદ્ધે સમો વીર ન તે કશ્ચિદ્ભવિષ્યતિ
પછી ફરીથી, આનંદથી રોમાંચિત થયેલા દેવતાએ કહ્યું: 'હે વીર, શસ્ત્રયુદ્ધમાં તારો કોઈ સમાન નહીં હોય.'