અષ્ટાવક્રઃ કોમલકઃ શ્વસનો મૌનવેપગઃ।' ભૈરવો મુણ્ડવેદાઙ્ગઃ પિશઙ્ગશ્ચોદપારકઃ। ઋષભો વેગવાન્નાગઃ પિણ્ડારકમહાહનૂ
અષ્ટાવક્ર, કોમલક, શ્વસન, મૌનવેપગ, ભૈરવ, મુંડવેદાંગ, પિશંગ, ઉડપારક, ઋષભ, વેગવાન, પિંડારક અને મહાહનુ—આ બધા પણ હતા.
રક્તાઙ્ગઃ સર્વસારઙ્ગઃ સમૃદ્ધપટવાસકૌ। વરાહકો વીરણકઃ સુચિત્રશ્ચિત્રવેગિકઃ
રક્તાંગ, સર્વસારંગ, સમૃદ્ધપટવાસ, વરાહક, વીરણક, સુચિત્ર અને ચિત્રવેગિક—આ બધા પણ હતા.
પરાશરસ્તરુણકો મણિઃ સ્કન્ધસ્તથાઽઽરુણિઃ। ઇતિ નાગા મયા બ્રહ્મન્કીર્તિતાઃ કીર્તિવર્ધનાઃ
પરાશર, તરુણક, મણિ, સ્કંધ અને અરુણિ—હું, બ્રાહ્મણ, આવા કીર્તિ વધારતા નાગોના નામ કહ્યા છે.
પ્રાધાન્યેન બહુત્વાત્તુ ન સર્વે પરિકીર્તિતાઃ। એતેષાં પ્રસવો યશ્ચ પ્રસવસ્ય ચ સન્તતિઃ
આ બધા નાગોની સંખ્યા બહુ મોટી હોવાથી બધા નામ અહીં લેવાયા નથી; મુખ્ય નાગો તથા તેમના સંતાન અને વંશજ અહીં જણાવ્યા છે.
ન શક્યં પરિસંખ્યાતું યે દીપ્તં પાવકં ગતાઃ। `દ્વિશીર્ષાઃ પઞ્ચશીર્ષાશ્ચ સપ્તશીર્ષાસ્તથાઽપરે। દશશીર્ષાઃ શતશીર્ષાસ્તથાન્યે બહુશીર્ષકાઃ
કેટલાંએ જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો તેનો ગણતરી કરવી અશક્ય છે—કેટલાંક બે માથાવાળા, કેટલાંક પાંચ માથાવાળા, કેટલાંક સાત, દસ, સો અને અનેક અનગણ્યા માથાવાળા હતા.
કાલાનલવિષા ઘોરા હુતાઃ શતસહસ્રશઃ। મહાકાયા મહાવેગાઃ શૈલશૃઙ્ગસમુચ્છ્રયાઃ
વિનાશના અગ્નિ અને ઝેર જેવી ભયાનક જીવાતો હજારો લાખો સંખ્યામાં સમર્પિત કરવામાં આવી—એ બધાં વિશાળ કાયાંવાળા, ઝડપી અને પર્વતની ચોટી જેટલા ઊંચા હતા.
યોજનાયામવિસ્તારા દ્વિયોજનસમાયતાઃ। કામરૂપાઃ કામબલા દીપ્તાનલવિષોલ્બણાઃ
એનાં શરીર એક યોજન લાંબા અને બે યોજન પહોળા હતા; એ ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા, મનગમતી શક્તિ ધરાવતા અને ભયાનક અગ્નિ તથા ઝેરથી ધધકતા હતા.
દગ્ધાસ્તત્ર મહાસત્રે બ્રહ્મદણ્ડનિપાડિતાઃ
એ બધાં મહાસત્રમાં બ્રહ્માના દંડથી દહન થયા હતા.
ઇદમત્યદ્ભુતં ચાન્યદાસ્તીકસ્યાનુશુશ્રુમ। તથા વરૈશ્છન્દ્યમાને રાજ્ઞા પારિક્ષિતેન હિ
અમે આસ્તિક વિશે બીજું એક અદ્ભુત કથાનાં પણ સાંભળ્યું છે: જ્યારે રાજા પરિક્ષિત મનગમતાં વરદાન આપી રહ્યા હતા.
ઇન્દ્રહસ્તાચ્ચ્યુતો નાગઃ ખ એવ યદતિષ્ઠત। તતશ્ચિન્તાપરો રાજા બભૂવ જનમેજયઃ
ઇન્દ્રના હાથમાંથી સરપ નિકળી ગયો અને આકાશમાં અટકી રહ્યો; ત્યારે રાજા જનમેજય ચિંતામાં પડી ગયા.
હૂયમાને ભૃશં દીપ્તે વિધિવદ્વસુરેતસિ। ન સ્મ સ પ્રાપતદ્વહ્નૌ તક્ષકો ભયપીડિતઃ
યજ્ઞ ખૂબ ઉત્સાહથી અને યોગ્ય વિધિથી ચાલી રહ્યો હતો, છતાં ભયગ્રસ્ત તક્ષક અગ્નિમાં પડ્યો નહોતો.
કિં સૂત તેષાં વિપ્રાણાં મન્ત્રગ્રામો મનીષિણામ્। ન પ્રત્યભાત્તદાઽગ્નૌ યત્સ પપાત ન તક્ષકઃ
સૂતજી, એ વિદ્વાન બ્રાહ્મણો અને મંત્રોના સમૂહમાં એવું શું કારણ હતું કે તક્ષક એ સમયે અગ્નિમાં પડ્યો નહીં?
તમિન્દ્રહસ્તાદ્વિત્રસ્તં વિસંજ્ઞં પન્નગોત્તમમ્। આસ્તીકસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ વાચસ્તિસ્રોઽભ્યુદૈરયત્
આસ્તિકએ પછી ઇન્દ્રના હાથમાંથી ડરીને બેભાન થયેલા શ્રેષ્ઠ સરપને ત્રણ વાર બોલાવ્યું: 'થેમો! થેમો! થેમો!'
વિતસ્થે સોઽન્તરિક્ષે ચ હૃદયેન વિદૂયતા। યથા તિષ્ઠતિ વૈ કશ્ચિત્ખં ચ ગાં ચાન્તરા નરઃ
એ આકાશમાં અટકી રહ્યો, તેનું હૃદય દુઃખથી ફાટતું હતું, જેમ કોઈ માણસ જમીન અને આકાશ વચ્ચે ઊભો રહે છે તેમ.
તતો રાજાબ્રવીદ્વાક્યં સદસ્યૈશ્ચોદિતો ભૃશમ્। કામમેતદ્ભવત્વેવં યથાસ્તીકસ્ય ભાષિતમ્
પછી સભ્યોએ ઉગ્ર વિનંતી કરતાં રાજાએ કહ્યું: 'આસ્તિકએ જે કહ્યું છે એ જ થવું જોઈએ.'
સમાપ્યતામિદં કર્મ પન્નગાઃ સન્ત્વનામયાઃ। પ્રીયતામયમાસ્તીકઃ સત્યં સૂતવચોઽસ્તુ તત્
'આ યજ્ઞ પૂર્ણ થવો જોઈએ; સરપોને શાંત કરવાં જોઈએ; આસ્તિક પ્રસન્ન થાઓ; અને સૂતજીનાં શબ્દો સાચા પડાં.'
તતો હલહલાશબ્દઃ પ્રીતિજઃ સમજાયત। આસ્તીકસ્ય વરે દત્તે તથૈવોપરરામ ચ
પછી જ્યારે આસ્તિકને વરદાન મળ્યું ત્યારે આનંદથી ભરેલો અવાજ ઊઠ્યો અને યજ્ઞ તરત જ બંધ થયો.
સ યજ્ઞઃ પાણ્ડવેયસ્ય રાજ્ઞઃ પારિક્ષિતસ્ય હ। પ્રીતિમાંશ્ચાભવદ્રાજા ભારતો જનમેજયઃ
પાંડવ વંશના રાજા પરિક્ષિતનો એ યજ્ઞ પૂર્ણ થયો અને ભારતોના રાજા જનમેજય આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો યે તત્રાસન્સમાગતાઃ। તેભ્યશ્ચ પ્રદદૌ વિત્તં શતશોઽથ સહસ્રશઃ
યજ્ઞકર્તા, સભ્ય અને ત્યાં ભેગા થયેલા બધાંને રાજાએ સૈકડો અને હજારોથી ધન આપ્યું.
લોહિતાક્ષાય સૂતાય તથા સ્થપતયે વિભુઃ। યેનોક્તં તસ્ય તત્રાગ્રે સર્પસત્રનિવર્તને
લાલ આંખવાળા સૂત અને સ્થાપતીને પણ, જેમણે પહેલેથી જ સરપયજ્ઞ બંધ કરવાના વિષયમાં કહ્યું હતું, મહારાજાએ દાન આપ્યું.
નિમિત્તં બ્રાહ્મણ ઇતિ તસ્મૈ વિત્તં દદૌ બહુ। દત્ત્વા દ્રવ્યં યથાન્યાયં ભોજનાચ્છાદનાન્વિતમ્
જે બ્રાહ્મણ એનું કારણ બન્યો હતો, તેને પણ ઘણું ધન આપ્યું; યોગ્ય રીતે દાન, ભોજન અને વસ્ત્ર આપ્યા.
પ્રીતસ્તસ્મૈ નરપતિરપ્રમેયપરાક્રમઃ। તતશ્ચકારાવભૃથં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા
અપરિમિત પરાક્રમી રાજા તેની પર પ્રસન્ન થયા અને પછી વિધિ પ્રમાણે અવભૃથ સ્નાન કર્યું.
આસ્તીકં પ્રેષયામાસ ગૃહાનેવ સુસંસ્કૃતમ્। રાજા પ્રીતમનાઃ પ્રીતં કૃતકૃત્યં મનીષિણમ્
રાજાએ આનંદિત અને સંતોષિત મનથી, વિદ્વાન અને સુસંસ્કૃત આસ્તીકને તેના ઘરે પાછો મોકલ્યો.
પુનરાગમનં કાર્યમિતિ ચૈનં વચોઽબ્રવીત્। ભવિષ્યસિ સદસ્યો મે વાજિમેધે મહાક્રતૌ
રાજાએ તેને કહ્યું: 'તું ફરી પાછો આવજે; મારા મહાન અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં તું પણ સહભાગી થજે.'
તથેત્યુક્ત્વા પ્રદુદ્રાવ તદાસ્તીકો મુદા યુતઃ। કૃત્વા સ્વકાર્યમતુલં તોષયિત્વા ચ પાર્થિવમ્
'જેમ તું કહેશો તેમ,' એમ કહી આસ્તીક આનંદપૂર્વક ચાલ્યો ગયો, કારણ કે તેણે પોતાનું અનન્ય કાર્ય પૂર્ણ કર્યું અને રાજાને પ્રસન્ન કર્યો.
સ ગત્વા પરમપ્રીતો માતુલં માતરં ચ તામ્। અભિગમ્યોપસંગૃહ્ય તથા વૃત્તં ન્યવેદયત્
પછી તે ખૂબ જ આનંદિત થઈને પોતાના મામા અને માતા પાસે ગયો, તેમને મળ્યો, તેમને ગળે લગાડ્યા અને જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું તેમને કહ્યું.
એતચ્છ્રુત્વા પ્રીયમાણાઃ સમેતા યે તત્રાસન્પન્નગા વીતમોહાઃ। આસ્તીકે વૈ પ્રીતિમન્તો બભૂવુ- રૂચુશ્ચૈનં વરમિષ્ટં વૃમીષ્વ
આ સાંભળીને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા સાપો, જેમના મનમાંથી ભ્રમ દૂર થયો હતો, તેઓ આસ્તીક પર પ્રસન્ન થયા અને કહ્યું: 'તારે જે ઈચ્છા હોય તે વર માંગ.'
ભૂયોભૂયઃ સર્વશસ્તેઽબ્રુવંસ્તં કિં તે પ્રિયં કરવામાદ્ય વિદ્વન્। પ્રીતા વયં મોક્ષિતાશ્ચૈવ સર્વે કામં કિં તે કરવામાદ્ય વત્સ
બધા સાપોએ વારંવાર કહ્યું: 'હે વિદ્વાન, આજે તને શું પ્રસન્ન કરવું તે કહો. અમે બધા ખુશ છીએ અને મુક્ત પણ થયા છીએ; હે વત્સ, આજે તારી ઈચ્છા શું છે તે કહો.'
સાયં પ્રાતર્યે પ્રસન્નાત્મરૂપા લોકે વિપ્રા માનવા યે પરેઽપિ। ધર્માખ્યાનં યે પઠેયુર્મમેદં તેષાં યુષ્મન્નૈવ કિંચિદ્ભયં સ્યાત્
સાંજે અને સવારે, જે બ્રાહ્મણો અને શુદ્ધ મનવાળા માણસો, અને અન્ય લોકો પણ, મારા ધર્મકથાનું પઠન કરે, તેમને તમારાથી ક્યારેય કોઈ ભય ન રહે.
તૈશ્ચાપ્યુક્તો ભાગિનેયઃ પ્રસન્નૈ- રેતત્સત્યં કામમેવં વરં તે। પ્રીત્યા યુક્તાઃ કામિતં સર્વશસ્તે કર્તારઃ સ્મ પ્રવણા ભાગિનેય
પ્રસન્ન થયેલા સાપોએ પણ પોતાના ભાણેજને કહ્યું: 'જેમ તું ઈચ્છે છે તેમ, આ વર તને સાચો મળ્યો. પ્રેમથી, અમે તારી દરેક ઈચ્છા પૂરી કરવા તૈયાર છીએ, હે ભાણેજ.'