એતે વાસુકિજા નાગાઃ પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહને। અન્યે ચ બહવો વિપ્ર તથા વૈ કુલસંભવાઃ। પ્રદીપ્તાગ્નૌ હુતાઃસર્વે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ
આ બધા વાસુકિના વંશના નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો; અને બ્રાહ્મણ, એ કુળમાં જન્મેલા અનેક બીજા પણ, બધા ભયાનક સ્વરૂપ અને મહાન શક્તિ ધરાવતા, અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં આવ્યા.
તક્ષકસ્ય કુલે જાતાન્પ્રવક્ષ્યામિ નિબોધ તાન્। પુચ્છાણ્ડકો મણ્ડલકઃ પિણ્ડસેક્તા રભેણકઃ
હવે હું તક્ષકના કુળમાં જન્મેલા સાપોના નામ કહું છું, સાંભળો—પુચ્છાંડક, મંડલક, પિંડસેક્ટા અને રભેણક.
ઉચ્છિખઃ શરભો ભઙ્ગો બિલ્વતેજા વિરોહણઃ। શિલી શલકરો મૂકઃ સુકુમારઃ પ્રવેપનઃ
ઉચ્છિખ, શરભ, ભંગ, બિલ્વતેજા, વિરોહણ, શિલી, શલકર, મૂક, સુકુમાર અને પ્રવેપન—આ બધા પણ હતા.
મુદ્ગરઃ શિશુરોમા ચ સુરોમા ચ મહાહનુઃ। એતે તક્ષકજા નાગાઃ પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્
મુદગર, શિશુરોમા, સુરોમા અને મહાહનુ—આ બધા તક્ષકના વંશના નાગોએ પણ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો.
પારાવતઃ પારિયાત્રઃ પાણ્ડરો હરિણઃ કૃશઃ। વિહઙ્ગઃ શરભો મોદઃ પ્રમોદઃ સંહતાપનઃ
પરાવત, પરિયાત્ર, પાંડર, હરિણ, કૃશ, વિહંગ, શરભ, મોદ, પ્રમોદ અને સંહતાપન—આ બધા પણ હતા.
ઐરાવતકુલાદેતે પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્। કૌરવ્યકુલજાન્નાગાઞ્શૃણુ મે ત્વં દ્વિજોત્તમ
આ બધા એરાવતના વંશમાં જન્મેલા નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો. હવે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, કૌરવ્ય કુળમાં જન્મેલા નાગોના નામ મારા પાસેથી સાંભળો.
એરકઃ કુણ્ડલો વેણી વેણીસ્કન્ધઃ કુમારકઃ। બાહુકઃ શૃઙ્ગબેરશ્ચ ધૂર્તકઃ પ્રાતરાતકૌ
એરક, કુંડલ, વેણી, વેણીસ્કંધ, કુમારક, બાહુક, શ્રૃંગબેર, ધૂર્તક અને પ્રાતરાતક—આ બધા હતા.
કૌરવ્યકુલજાસ્ત્વેતે પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્। ધૃતરાષ્ટ્રકુલે જાતાઞ્શૃણુ નાગાન્યથાતથમ્
આ બધા કૌરવ્ય કુળમાં જન્મેલા નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો. હવે ધૃતરાષ્ટ્રના કુળમાં જન્મેલા નાગોના નામ યોગ્ય રીતે સાંભળો.
કીર્ત્યમાનાન્મયા બ્રહ્મન્વાતવેગાન્વિષોલ્બણાન્। શઙ્કુકર્ણઃ પિઠરકઃ કુઠારમુખસેચકૌ
હું હવે, બ્રાહ્મણ, પવન જેવી ઝડપ અને ઝેરથી ભરેલા પ્રસિદ્ધ નાગોના નામ કહું છું—શંકુકર્ણ, પિઠરક અને કુઠારમુખસેચક.
પૂર્ણાઙ્ગદઃ પૂર્ણમુખઃ પ્રહાસઃ શકુનિર્દરિઃ। અમાહઠઃ કામઠકઃ સુષેણો માનસોઽવ્યયઃ
પૂર્ણાંગદ, પૂર્ણમુખ, પ્રહાસ, શકુનિ, દરિ, અમાહઠ, કામઠક, સુષેણ, માનસ અને અવ્યય—આ બધા પણ હતા.
અષ્ટાવક્રઃ કોમલકઃ શ્વસનો મૌનવેપગઃ।' ભૈરવો મુણ્ડવેદાઙ્ગઃ પિશઙ્ગશ્ચોદપારકઃ। ઋષભો વેગવાન્નાગઃ પિણ્ડારકમહાહનૂ
અષ્ટાવક્ર, કોમલક, શ્વસન, મૌનવેપગ, ભૈરવ, મુંડવેદાંગ, પિશંગ, ઉડપારક, ઋષભ, વેગવાન, પિંડારક અને મહાહનુ—આ બધા પણ હતા.
રક્તાઙ્ગઃ સર્વસારઙ્ગઃ સમૃદ્ધપટવાસકૌ। વરાહકો વીરણકઃ સુચિત્રશ્ચિત્રવેગિકઃ
રક્તાંગ, સર્વસારંગ, સમૃદ્ધપટવાસ, વરાહક, વીરણક, સુચિત્ર અને ચિત્રવેગિક—આ બધા પણ હતા.
પરાશરસ્તરુણકો મણિઃ સ્કન્ધસ્તથાઽઽરુણિઃ। ઇતિ નાગા મયા બ્રહ્મન્કીર્તિતાઃ કીર્તિવર્ધનાઃ
પરાશર, તરુણક, મણિ, સ્કંધ અને અરુણિ—હું, બ્રાહ્મણ, આવા કીર્તિ વધારતા નાગોના નામ કહ્યા છે.
પ્રાધાન્યેન બહુત્વાત્તુ ન સર્વે પરિકીર્તિતાઃ। એતેષાં પ્રસવો યશ્ચ પ્રસવસ્ય ચ સન્તતિઃ
આ બધા નાગોની સંખ્યા બહુ મોટી હોવાથી બધા નામ અહીં લેવાયા નથી; મુખ્ય નાગો તથા તેમના સંતાન અને વંશજ અહીં જણાવ્યા છે.
ન શક્યં પરિસંખ્યાતું યે દીપ્તં પાવકં ગતાઃ। `દ્વિશીર્ષાઃ પઞ્ચશીર્ષાશ્ચ સપ્તશીર્ષાસ્તથાઽપરે। દશશીર્ષાઃ શતશીર્ષાસ્તથાન્યે બહુશીર્ષકાઃ
કેટલાંએ જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો તેનો ગણતરી કરવી અશક્ય છે—કેટલાંક બે માથાવાળા, કેટલાંક પાંચ માથાવાળા, કેટલાંક સાત, દસ, સો અને અનેક અનગણ્યા માથાવાળા હતા.
કાલાનલવિષા ઘોરા હુતાઃ શતસહસ્રશઃ। મહાકાયા મહાવેગાઃ શૈલશૃઙ્ગસમુચ્છ્રયાઃ
વિનાશના અગ્નિ અને ઝેર જેવી ભયાનક જીવાતો હજારો લાખો સંખ્યામાં સમર્પિત કરવામાં આવી—એ બધાં વિશાળ કાયાંવાળા, ઝડપી અને પર્વતની ચોટી જેટલા ઊંચા હતા.
યોજનાયામવિસ્તારા દ્વિયોજનસમાયતાઃ। કામરૂપાઃ કામબલા દીપ્તાનલવિષોલ્બણાઃ
એનાં શરીર એક યોજન લાંબા અને બે યોજન પહોળા હતા; એ ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા, મનગમતી શક્તિ ધરાવતા અને ભયાનક અગ્નિ તથા ઝેરથી ધધકતા હતા.
દગ્ધાસ્તત્ર મહાસત્રે બ્રહ્મદણ્ડનિપાડિતાઃ
એ બધાં મહાસત્રમાં બ્રહ્માના દંડથી દહન થયા હતા.
ઇદમત્યદ્ભુતં ચાન્યદાસ્તીકસ્યાનુશુશ્રુમ। તથા વરૈશ્છન્દ્યમાને રાજ્ઞા પારિક્ષિતેન હિ
અમે આસ્તિક વિશે બીજું એક અદ્ભુત કથાનાં પણ સાંભળ્યું છે: જ્યારે રાજા પરિક્ષિત મનગમતાં વરદાન આપી રહ્યા હતા.
ઇન્દ્રહસ્તાચ્ચ્યુતો નાગઃ ખ એવ યદતિષ્ઠત। તતશ્ચિન્તાપરો રાજા બભૂવ જનમેજયઃ
ઇન્દ્રના હાથમાંથી સરપ નિકળી ગયો અને આકાશમાં અટકી રહ્યો; ત્યારે રાજા જનમેજય ચિંતામાં પડી ગયા.
હૂયમાને ભૃશં દીપ્તે વિધિવદ્વસુરેતસિ। ન સ્મ સ પ્રાપતદ્વહ્નૌ તક્ષકો ભયપીડિતઃ
યજ્ઞ ખૂબ ઉત્સાહથી અને યોગ્ય વિધિથી ચાલી રહ્યો હતો, છતાં ભયગ્રસ્ત તક્ષક અગ્નિમાં પડ્યો નહોતો.
કિં સૂત તેષાં વિપ્રાણાં મન્ત્રગ્રામો મનીષિણામ્। ન પ્રત્યભાત્તદાઽગ્નૌ યત્સ પપાત ન તક્ષકઃ
સૂતજી, એ વિદ્વાન બ્રાહ્મણો અને મંત્રોના સમૂહમાં એવું શું કારણ હતું કે તક્ષક એ સમયે અગ્નિમાં પડ્યો નહીં?
તમિન્દ્રહસ્તાદ્વિત્રસ્તં વિસંજ્ઞં પન્નગોત્તમમ્। આસ્તીકસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ વાચસ્તિસ્રોઽભ્યુદૈરયત્
આસ્તિકએ પછી ઇન્દ્રના હાથમાંથી ડરીને બેભાન થયેલા શ્રેષ્ઠ સરપને ત્રણ વાર બોલાવ્યું: 'થેમો! થેમો! થેમો!'
વિતસ્થે સોઽન્તરિક્ષે ચ હૃદયેન વિદૂયતા। યથા તિષ્ઠતિ વૈ કશ્ચિત્ખં ચ ગાં ચાન્તરા નરઃ
એ આકાશમાં અટકી રહ્યો, તેનું હૃદય દુઃખથી ફાટતું હતું, જેમ કોઈ માણસ જમીન અને આકાશ વચ્ચે ઊભો રહે છે તેમ.
તતો રાજાબ્રવીદ્વાક્યં સદસ્યૈશ્ચોદિતો ભૃશમ્। કામમેતદ્ભવત્વેવં યથાસ્તીકસ્ય ભાષિતમ્
પછી સભ્યોએ ઉગ્ર વિનંતી કરતાં રાજાએ કહ્યું: 'આસ્તિકએ જે કહ્યું છે એ જ થવું જોઈએ.'
સમાપ્યતામિદં કર્મ પન્નગાઃ સન્ત્વનામયાઃ। પ્રીયતામયમાસ્તીકઃ સત્યં સૂતવચોઽસ્તુ તત્
'આ યજ્ઞ પૂર્ણ થવો જોઈએ; સરપોને શાંત કરવાં જોઈએ; આસ્તિક પ્રસન્ન થાઓ; અને સૂતજીનાં શબ્દો સાચા પડાં.'
તતો હલહલાશબ્દઃ પ્રીતિજઃ સમજાયત। આસ્તીકસ્ય વરે દત્તે તથૈવોપરરામ ચ
પછી જ્યારે આસ્તિકને વરદાન મળ્યું ત્યારે આનંદથી ભરેલો અવાજ ઊઠ્યો અને યજ્ઞ તરત જ બંધ થયો.
સ યજ્ઞઃ પાણ્ડવેયસ્ય રાજ્ઞઃ પારિક્ષિતસ્ય હ। પ્રીતિમાંશ્ચાભવદ્રાજા ભારતો જનમેજયઃ
પાંડવ વંશના રાજા પરિક્ષિતનો એ યજ્ઞ પૂર્ણ થયો અને ભારતોના રાજા જનમેજય આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો યે તત્રાસન્સમાગતાઃ। તેભ્યશ્ચ પ્રદદૌ વિત્તં શતશોઽથ સહસ્રશઃ
યજ્ઞકર્તા, સભ્ય અને ત્યાં ભેગા થયેલા બધાંને રાજાએ સૈકડો અને હજારોથી ધન આપ્યું.
લોહિતાક્ષાય સૂતાય તથા સ્થપતયે વિભુઃ। યેનોક્તં તસ્ય તત્રાગ્રે સર્પસત્રનિવર્તને
લાલ આંખવાળા સૂત અને સ્થાપતીને પણ, જેમણે પહેલેથી જ સરપયજ્ઞ બંધ કરવાના વિષયમાં કહ્યું હતું, મહારાજાએ દાન આપ્યું.