સુવર્ણં રજતં ગાશ્ચ ન ત્વાં રાજન્વૃણોમ્યહમ્। સત્રં તે વિરમત્વેતત્સ્વસ્તિ માતૃકુલસ્ય નઃ
સોનું, ચાંદી, ગાયો—હું આ બધું તમારી પાસે માંગતો નથી, રાજા; તમારો યજ્ઞ બંધ થવો જોઈએ—મારી માતાની વંશને કલ્યાણ મળે.
આસ્તીકેનૈવમુક્તસ્તુ રાજા પારિક્ષિતસ્તદા। પુનઃપુનરુવાચેદમાસ્તીકં વદતાં વરઃ
આ રીતે આસ્તીકએ કહ્યું ત્યારે, પરિક્ષિતપુત્ર રાજાએ વારંવાર શ્રેષ્ઠ વક્તા આસ્તીકને કહ્યું:
અન્યં વરય ભદ્રં તે વરં દ્વિજ્વરોત્તમ। અયાચત ન ચાપ્યન્યં વરં સ ભૃગુનન્દન
બીજું કોઈ વરદાન માંગો, શુભકામના સાથે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ; પણ ભૃગુપુત્ર આસ્તીકએ બીજું કોઈ વરદાન માંગ્યું નહીં.
તતો વેદવિદસ્તાત સદસ્યાઃ સર્વ એવ તમ્। રાજાનમૂચુઃ સહિતા લભતાં બ્રાહ્મણો વરમ્
પછી ત્યાં હાજર બધા વિદ્વાન વેદપાઠકોએ રાજાને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણને તેનો માંગેલો વરદાન મળવો જોઈએ.'
યે સર્પાઃ સર્પસત્રેઽસ્મિન્પતિતા હવ્યવાહને। તેષાં નામાનિ સર્વેષાં શ્રોતુમિચ્છામિ સૂતજ
આ સાપયજ્ઞમાં જે સાપો હવનકુંડમાં પડ્યા, એ બધાના નામો હું સાંભળવા માંગું છું, સૂતપુત્ર.
સહસ્રાણિ બહૂન્યસ્મિન્પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। ન શક્યં પરિસંખ્યાતું બહુત્વાદ્દ્વિજસત્તમ
અહીં હજારો, લાખો અને કરોડો સાપો પડ્યા હતા; તેમનો સંખ્યા જણાવવી શક્ય નથી, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, કારણ કે તેઓ બહુ વધારે હતા.
યથાસ્મૃતિ તુ નામાનિ પન્નગાનાં નિબોધ મે। ઉચ્યમાનાનિ મુખ્યાનાં હુતાનાં જાતવેદસિ
હવે, જે મુખ્ય સાપો અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં આવ્યા, તેમના નામો હું યાદ મુજબ કહું છું, સાંભળો.
વાસુકેઃ કુલજાતાંસ્તુ પ્રાધાન્યેન નિબોધ મે। નીલરક્તાન્સિતાન્ઘોરાન્મહાકાયાન્વિષોલ્બણાન્
હવે મારા પાસેથી વાસુકિની વંશના શ્રેષ્ઠ, ઉન્નત કુળમાં જન્મેલા સાપોના નામ સાંભળો—કાળા, લાલ, સફેદ, ભયાનક, વિશાળ અને ઝેરથી ભરેલા.
અવશાન્માતૃવાગ્દણ્ડપીડિતાન્કૃપણાન્હૂતાન્। કોટિશો માનસઃ પૂર્ણઃ શલઃ પાલો હલીમકઃ
માતાઓના શબ્દો અને દંડના દુઃખથી પીડાતા, દયનીય અને લાચાર એવા અનેક સાપો—શલ, પાલ, હલીમક, પિચ્છલ, માનસ અને અસંખ્ય બીજા—આહુતિમાં બોલાવવામાં આવ્યા.
પિચ્છલઃ કૌણપશ્ચક્રઃ કાલવેગઃ પ્રકાલનઃ। હિરણ્યબાહુઃ શરણઃ કક્ષકઃ કાલદન્તકઃ
પિચ્છલ, કૌણપ, ચક્ર, કાળવેગ, પ્રકાશન, હિરણ્યબાહુ, શરણ, કક્ષક અને કાળદંતક—આ બધા પણ હતા.
એતે વાસુકિજા નાગાઃ પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહને। અન્યે ચ બહવો વિપ્ર તથા વૈ કુલસંભવાઃ। પ્રદીપ્તાગ્નૌ હુતાઃસર્વે ઘોરરૂપા મહાબલાઃ
આ બધા વાસુકિના વંશના નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો; અને બ્રાહ્મણ, એ કુળમાં જન્મેલા અનેક બીજા પણ, બધા ભયાનક સ્વરૂપ અને મહાન શક્તિ ધરાવતા, અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં આવ્યા.
તક્ષકસ્ય કુલે જાતાન્પ્રવક્ષ્યામિ નિબોધ તાન્। પુચ્છાણ્ડકો મણ્ડલકઃ પિણ્ડસેક્તા રભેણકઃ
હવે હું તક્ષકના કુળમાં જન્મેલા સાપોના નામ કહું છું, સાંભળો—પુચ્છાંડક, મંડલક, પિંડસેક્ટા અને રભેણક.
ઉચ્છિખઃ શરભો ભઙ્ગો બિલ્વતેજા વિરોહણઃ। શિલી શલકરો મૂકઃ સુકુમારઃ પ્રવેપનઃ
ઉચ્છિખ, શરભ, ભંગ, બિલ્વતેજા, વિરોહણ, શિલી, શલકર, મૂક, સુકુમાર અને પ્રવેપન—આ બધા પણ હતા.
મુદ્ગરઃ શિશુરોમા ચ સુરોમા ચ મહાહનુઃ। એતે તક્ષકજા નાગાઃ પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્
મુદગર, શિશુરોમા, સુરોમા અને મહાહનુ—આ બધા તક્ષકના વંશના નાગોએ પણ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો.
પારાવતઃ પારિયાત્રઃ પાણ્ડરો હરિણઃ કૃશઃ। વિહઙ્ગઃ શરભો મોદઃ પ્રમોદઃ સંહતાપનઃ
પરાવત, પરિયાત્ર, પાંડર, હરિણ, કૃશ, વિહંગ, શરભ, મોદ, પ્રમોદ અને સંહતાપન—આ બધા પણ હતા.
ઐરાવતકુલાદેતે પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્। કૌરવ્યકુલજાન્નાગાઞ્શૃણુ મે ત્વં દ્વિજોત્તમ
આ બધા એરાવતના વંશમાં જન્મેલા નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો. હવે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, કૌરવ્ય કુળમાં જન્મેલા નાગોના નામ મારા પાસેથી સાંભળો.
એરકઃ કુણ્ડલો વેણી વેણીસ્કન્ધઃ કુમારકઃ। બાહુકઃ શૃઙ્ગબેરશ્ચ ધૂર્તકઃ પ્રાતરાતકૌ
એરક, કુંડલ, વેણી, વેણીસ્કંધ, કુમારક, બાહુક, શ્રૃંગબેર, ધૂર્તક અને પ્રાતરાતક—આ બધા હતા.
કૌરવ્યકુલજાસ્ત્વેતે પ્રવિષ્ટા હવ્યવાહનમ્। ધૃતરાષ્ટ્રકુલે જાતાઞ્શૃણુ નાગાન્યથાતથમ્
આ બધા કૌરવ્ય કુળમાં જન્મેલા નાગોએ હવનકુંડમાં પ્રવેશ કર્યો. હવે ધૃતરાષ્ટ્રના કુળમાં જન્મેલા નાગોના નામ યોગ્ય રીતે સાંભળો.
કીર્ત્યમાનાન્મયા બ્રહ્મન્વાતવેગાન્વિષોલ્બણાન્। શઙ્કુકર્ણઃ પિઠરકઃ કુઠારમુખસેચકૌ
હું હવે, બ્રાહ્મણ, પવન જેવી ઝડપ અને ઝેરથી ભરેલા પ્રસિદ્ધ નાગોના નામ કહું છું—શંકુકર્ણ, પિઠરક અને કુઠારમુખસેચક.
પૂર્ણાઙ્ગદઃ પૂર્ણમુખઃ પ્રહાસઃ શકુનિર્દરિઃ। અમાહઠઃ કામઠકઃ સુષેણો માનસોઽવ્યયઃ
પૂર્ણાંગદ, પૂર્ણમુખ, પ્રહાસ, શકુનિ, દરિ, અમાહઠ, કામઠક, સુષેણ, માનસ અને અવ્યય—આ બધા પણ હતા.
અષ્ટાવક્રઃ કોમલકઃ શ્વસનો મૌનવેપગઃ।' ભૈરવો મુણ્ડવેદાઙ્ગઃ પિશઙ્ગશ્ચોદપારકઃ। ઋષભો વેગવાન્નાગઃ પિણ્ડારકમહાહનૂ
અષ્ટાવક્ર, કોમલક, શ્વસન, મૌનવેપગ, ભૈરવ, મુંડવેદાંગ, પિશંગ, ઉડપારક, ઋષભ, વેગવાન, પિંડારક અને મહાહનુ—આ બધા પણ હતા.
રક્તાઙ્ગઃ સર્વસારઙ્ગઃ સમૃદ્ધપટવાસકૌ। વરાહકો વીરણકઃ સુચિત્રશ્ચિત્રવેગિકઃ
રક્તાંગ, સર્વસારંગ, સમૃદ્ધપટવાસ, વરાહક, વીરણક, સુચિત્ર અને ચિત્રવેગિક—આ બધા પણ હતા.
પરાશરસ્તરુણકો મણિઃ સ્કન્ધસ્તથાઽઽરુણિઃ। ઇતિ નાગા મયા બ્રહ્મન્કીર્તિતાઃ કીર્તિવર્ધનાઃ
પરાશર, તરુણક, મણિ, સ્કંધ અને અરુણિ—હું, બ્રાહ્મણ, આવા કીર્તિ વધારતા નાગોના નામ કહ્યા છે.
પ્રાધાન્યેન બહુત્વાત્તુ ન સર્વે પરિકીર્તિતાઃ। એતેષાં પ્રસવો યશ્ચ પ્રસવસ્ય ચ સન્તતિઃ
આ બધા નાગોની સંખ્યા બહુ મોટી હોવાથી બધા નામ અહીં લેવાયા નથી; મુખ્ય નાગો તથા તેમના સંતાન અને વંશજ અહીં જણાવ્યા છે.
ન શક્યં પરિસંખ્યાતું યે દીપ્તં પાવકં ગતાઃ। `દ્વિશીર્ષાઃ પઞ્ચશીર્ષાશ્ચ સપ્તશીર્ષાસ્તથાઽપરે। દશશીર્ષાઃ શતશીર્ષાસ્તથાન્યે બહુશીર્ષકાઃ
કેટલાંએ જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો તેનો ગણતરી કરવી અશક્ય છે—કેટલાંક બે માથાવાળા, કેટલાંક પાંચ માથાવાળા, કેટલાંક સાત, દસ, સો અને અનેક અનગણ્યા માથાવાળા હતા.
કાલાનલવિષા ઘોરા હુતાઃ શતસહસ્રશઃ। મહાકાયા મહાવેગાઃ શૈલશૃઙ્ગસમુચ્છ્રયાઃ
વિનાશના અગ્નિ અને ઝેર જેવી ભયાનક જીવાતો હજારો લાખો સંખ્યામાં સમર્પિત કરવામાં આવી—એ બધાં વિશાળ કાયાંવાળા, ઝડપી અને પર્વતની ચોટી જેટલા ઊંચા હતા.
યોજનાયામવિસ્તારા દ્વિયોજનસમાયતાઃ। કામરૂપાઃ કામબલા દીપ્તાનલવિષોલ્બણાઃ
એનાં શરીર એક યોજન લાંબા અને બે યોજન પહોળા હતા; એ ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા, મનગમતી શક્તિ ધરાવતા અને ભયાનક અગ્નિ તથા ઝેરથી ધધકતા હતા.
દગ્ધાસ્તત્ર મહાસત્રે બ્રહ્મદણ્ડનિપાડિતાઃ
એ બધાં મહાસત્રમાં બ્રહ્માના દંડથી દહન થયા હતા.
ઇદમત્યદ્ભુતં ચાન્યદાસ્તીકસ્યાનુશુશ્રુમ। તથા વરૈશ્છન્દ્યમાને રાજ્ઞા પારિક્ષિતેન હિ
અમે આસ્તિક વિશે બીજું એક અદ્ભુત કથાનાં પણ સાંભળ્યું છે: જ્યારે રાજા પરિક્ષિત મનગમતાં વરદાન આપી રહ્યા હતા.
ઇન્દ્રહસ્તાચ્ચ્યુતો નાગઃ ખ એવ યદતિષ્ઠત। તતશ્ચિન્તાપરો રાજા બભૂવ જનમેજયઃ
ઇન્દ્રના હાથમાંથી સરપ નિકળી ગયો અને આકાશમાં અટકી રહ્યો; ત્યારે રાજા જનમેજય ચિંતામાં પડી ગયા.