દેશકાલાન્તરપ્રેપ્સુઃ કૃત્વા શક્રઃ પરાક્રમમ્। સંપ્રાપ્તસ્ત્રિદિવે રાજ્યં વૃત્રહા વસુભિઃ સહ
બીજા સ્થાન અને સમયને મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, ઇન્દ્રે પોતાનું પરાક્રમ બતાવ્યું અને વસુઓ સાથે ત્રણેય લોકનું રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
[યસ્તુ કેવલસંરમ્ભાત્પ્રપાતં ન નિરીક્ષતે।] પાપાત્મા પાપબુદ્ધિર્યઃ પાપમેવાનુવર્તતે। કર્મણામવિભાગજ્ઞઃ પ્રેત્ય ચેહ વિનશ્યતિ
પણ જે માણસ ફક્ત ઉદ્ધતાઈથી પરિણામની ચિંતા કર્યા વિના કાર્ય કરે છે, દુષ્ટ મનવાળો છે, ખરાબ માર્ગે ચાલે છે અને કર્મોમાં ભેદ સમજતો નથી, એ અહીં પણ અને મૃત્યુ પછી પણ નષ્ટ થાય છે.
અકાલજ્ઞઃ સુદુર્મેધાઃ કાર્યાણામવિશેષવિત્। વૃથાચારસમારમ્ભઃ પ્રેત્ય ચેહ વિનશ્યતિ
જેને યોગ્ય સમયની સમજ નથી, જેનું વિવેક નબળું છે, જે કામોમાં ફરક કરી શકતો નથી અને વ્યર્થ પ્રયત્ન કરે છે, એ અહીં પણ અને મૃત્યુ પછી પણ નષ્ટ થાય છે.
સાહસે વર્તમાનાનાં નિકૃતીનાં દુરાત્મનામ્। સર્વેષામર્થલિપ્સૂનાં પાપો ભવતિ નિશ્ચયઃ
જે લોકો ઉદ્ધતાઈથી કામ કરે છે, છેતરપિંડી અને દુષ્ટતા કરે છે, અને ધનની લાલચ રાખે છે, તેમના માટે પાપ નિશ્ચિત છે.
અધર્મજ્ઞોઽવલિપ્તશ્ચ બાલબુદ્ધિરમર્ષણઃ। નિર્ભયો ભીમસેનોઽયં તં શાધિ પુરુષર્ષભ
આ ભીમસેનને ધર્મની જાણ નથી, એ ઘમંડી છે, બાળક જેવી બુદ્ધિ ધરાવે છે, સહનશીલ નથી અને નિર્ભય છે; હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તેને સંયમમાં રાખો.
આર્ષ્ટિષેણસ્ રાજર્ષેઃ પ્રાપ્ય ભૂયસ્ત્વમાશ્રમમ્। તમિસ્રાં પ્રથમાં તત્ર વીતશોકભયો વસ
રાજર્ષિ ઋષ્ટિશેનના વિશાળ આશ્રમમાં પહોંચી, ત્યાં પ્રથમ અંધકારમાં, દુઃખ અને ભયથી મુક્ત થઈને નિવાસ કરો.
અલકાં સહ ગન્ધર્વૈર્યક્ષૈશ્ચ સહ કિન્નરૈઃ। `ગમિષ્યામિ મહાબાહો ત્વં ચાપિ બદરીં વ્રજ
હે મહાબાહુ, હું ગંધર્વો, યક્ષો અને કિન્નરો સાથે અલકાપુરી જઇશ, અને તું બદરી તરફ જા.
મન્નિયુક્તા મનુષ્યેન્દ્ર સર્વે ચ ગિરિવાસિનઃ। રક્ષન્તુ ત્વાં મહાબાહો સહિતં દ્વિજસત્તમૈઃ
હે મનુષ્યરાજ, મારા દ્વારા નિમણૂક કરાયેલા બધા પર્વતવાસીઓ અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, હે મહાબાહુ, તારી અને તારા સાથીઓની હંમેશા રક્ષા કરશે.
સાહસેષુ ચ સંતિષ્ઠંસ્ત્વયા શૈલે વૃકોદરઃ। વાર્યતાં સાધ્વયં રાજંસ્ત્વયા ધર્મભૃતાંવર
જ્યારે ભીમસેન પર્વત પર સાહસિક કાર્ય માટે તૈયાર ઉભો છે, ત્યારે હે રાજા, ધર્મપ્રેમી, તું આ શ્રેષ્ઠ પુરુષને અવશ્ય સંયમમાં રાખજે.
ઇતઃ પરં ચ વો રાજન્દ્રક્ષ્યન્તિ વનગોચરાઃ। ઉપશ્થાસ્યન્તિ વો રાજન્રક્ષિષ્યન્તે ચ વઃ સદા
હવે પછીથી, હે રાજા, જંગલવાસીઓ તને જોઈશ, તારી સેવા કરશે અને હંમેશા તારી રક્ષા કરશે.
તથૈવ ચાન્નપાનાનિ સ્વાદૂનિ ચ બબૂનિ ચ। આહરિષ્યન્તિ મત્પ્રેષ્યાઃ સદા વઃ પુરુષર્ષભાઃ
એ જ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, મારા સેવકો હંમેશા તને સ્વાદિષ્ટ અને વિવિધ પ્રકારના ખોરાક-પાન લાવી આપશે.
યથા જિષ્ણુર્મહેન્દ્રસ્ય યથા વાયોર્વૃકોદરઃ। ધર્મસ્ય ત્વં યથા તાત યોગોત્પન્નો નિજઃ સુતઃ
જેમ અર્જુન મહેન્દ્રનો પુત્ર છે અને ભીમ વાયુનો પુત્ર છે, તેમ, હે તાત, તું યોગથી જન્મેલો ધર્મનો સાચો પુત્ર છે.
આત્મજાવાત્મસંપન્નૌ યમૌ ચોભૌ યથાશ્વિનોઃ। રક્ષ્યાસ્તદ્વન્મમાપીહ યૂયં સર્વે યુધિષ્ઠિર
જેમ અશ્વિનીકુમારો પોતાના ગુણોથી યુક્ત છે અને સુરક્ષિત છે, તેમ, હે યુધિષ્ઠિર, અહીં તું અને તારા બધા મારા દ્વારા રક્ષિત રહો.
અર્થતત્ત્વવિધાનજ્ઞઃ સર્વધર્મવિધાનવિત્। ભીમસેનાદવરજઃ પલ્ગુનઃ કુશલી દિવિ
ભીમસેનથી નાના, અર્જુન, જે ધનના તત્વ અને બધા ધર્મોના નિયમોમાં નિપુણ છે, સ્વર્ગમાં સુખી છે.
યાઃ કાશ્ચન મતા લોકે સ્વર્ગ્યાઃ પરમસંપદઃ। જનમપ્રભૃતિ તાઃ સર્વાઃ સ્થિતાસ્તાત ધનંજયે
હે તાત, લોકમાં જે પણ શ્રેષ્ઠ અને સ્વર્ગીય સંપત્તિઓ માન્ય છે, એ બધું ધનંજયમાં સ્થિર છે.
દ્રમો દાનં બલં બુદ્ધિર્હ્રીર્ધૃતિસ્તેજ ઉત્તમમ્। એતાન્યપિ મહાસત્વે સ્થિતાન્યમિતતેજસિ
આપણા મહાન આત્માવાન અને અપરિમિત તેજસ્વી પુત્રમાં આત્મસંયમ, દાન, બળ, બુદ્ધિ, લજ્જા, ધૈર્ય અને શ્રેષ્ઠ તેજ—આ બધાં ગુણો વસે છે.
ન મોહાત્કુરુતે જિષ્ણુઃ કર્મ પાણ્ડવ ગર્હિતમ્। ન પાર્થસ્ મૃષોક્તાનિ કથયન્તિ નરા નૃષુ
પાંડવ, જિષ્ણુ મોહમાં આવીને કદી પણ નિંદનીય કામ કરતો નથી; અને પાર્થ મનુષ્યોમાં ક્યારેય ખોટું બોલતો નથી.
સ દેવપિતૃગન્ધર્વૈઃ કુરૂણઆં કીર્તિવર્ધનઃ। આનીતઃ કુરુતેઽસ્ત્રાણિ શક્રસદ્મનિ ભારત
કુરુઓની કીર્તિ વધારનાર એ મહાન, દેવો, પિતૃઓ અને ગંધર્વો દ્વારા ઇન્દ્રના મહેલમાં લાવવામાં આવ્યો અને ત્યાં તેણે શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા, હે ભારત.
યોઽસૌ સર્વાન્મહીપાલાન્ધર્મેણ વશમાનયત્। સ શન્તનુર્મહાતેજાઃ પિતુસ્તવ પિતામહઃ
જેણે ધર્મના બળે ધરતીના બધા રાજાઓને વશમાં કર્યા, એ મહાતેજસ્વી શાંતનુ, તે તારો પ્રપિતામહ અને પિતાનો પિતા હતો.
પ્રીયતે પાર્થ પાર્થેન દિવિ ગાણ્ડીવધન્વના। સમ્યક્વાસૌ મહાવીર્યઃ કુલધુર્ય ઇવ સ્થિતઃ
ગાંડીવધારી પાર્થ સ્વર્ગમાં પણ સૌને પ્રિય છે; એ મહાવીર પોતાના કુળનો આધારસ્તંભ બની મજબૂતીથી ઊભો છે.
પિતૄન્દેવાનૃષીન્વિપ્રાન્પૂજયિત્વા મહાયશાઃ। સપ્ત મુખ્યાન્મહામેધાનાહરદ્યમુનાં પ્રતિ
યમુના કાંઠે, મહાયશસ્વી એ પુરુષે પિતૃઓ, દેવો, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને સાત મુખ્ય યજ્ઞો કર્યા.
અધિરાજઃ સ રાજંસ્ત્વાં શન્તનુઃ પ્રપિતામહઃ। સ્વર્ગજિચ્છક્રલોકસ્થઃ કુશલં પરિપૃચ્છતિ
એ મહારાજા, તારો પ્રપિતામહ શાંતનુ, સ્વર્ગ વિજેતા બની ઇન્દ્રલોકમાં વસે છે અને તારી કૂશળતા પૂછે છે.
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ધનદેન પ્રભાષિતમ્। પાણ્ડવાશ્ચ તતસ્તેન બભૂવઃ સંપ્રહર્ષિતાઃ
ધનની દેવતા દ્વારા કહેવામાં આવેલા આ વચન સાંભળીને પાંડવો ખૂબ આનંદિત થયા.
તતઃ શક્તિં ગદાં ખઙ્ગં ધનુશ્ચ ભરતર્ષભઃ। પ્રાધ્વંકૃત્વા નમશ્ચક્રે કુબેરાય વૃકોદરઃ
પછી, ભરતવંશી વ્રુકોદરે પોતાની શક્તિ, ગદા, ખડગ અને ધનુષ આગળ મૂકી, કુબેરને વંદન કર્યું.
તતોઽબ્રવીદ્ધનાધ્યક્ષઃ શરણ્યઃ શરણાગતમ્। માનહા ભવ શત્રૂણાં સુહૃદાં નન્દિવર્ધનઃ
પછી આશ્રય આપનારા ધનાધિપતિએ આશ્રય માટે આવેલા વ્રુકોદરને કહ્યું: 'શત્રુઓના અહંકારને તોડી નાખ અને મિત્રોની ખુશી વધાર.'
વિભયસ્તાપ શૈલાગ્રે વસાનઃ સહ બન્ધુભિઃ। સુપર્ણપિતૃદેવાનાં સતતં માનકૃદ્ભવ
પર્વતની ટોચે તું અને તારા સગાં-સંબંધીઓ નિર્ભય અને નિરાવેગ રહીને સુપર્ણ, પિતૃઓ અને દેવોને હંમેશા માન આપ.
ઋજું પશ્યત મા વક્રં સત્યં વદત માઽનૃતમ્। દીર્ઘં પશ્યત મા હ્રસ્વં પરં પશ્યત માઽપરમ્
સાચું જોઈને વાંકડું ન જો, સાચું બોલ અને ખોટું ન બોલ, મોટું જોઈને નાનું ન જો, શ્રેષ્ઠ જોઈને નીચું ન જો.
સ્વેષુ વેશ્મસુ રમ્યેષુ વસતામિત્રતાપનાઃ। કામાન્ન પરિહાસ્યન્તિ યક્ષા વોભરતર્ષભાઃ
હે ભરતવંશીઓ, જ્યારે તમે તમારી સુખદાયી વાસસ્થળોમાં રહેશો, ત્યારે યક્ષો તમારી ઈચ્છાઓથી વંચિત નહીં કરે.
શીઘ્રમેવ ગુડાકેશઃ કૃતાસ્ત્રઃ પુરુષર્ષભઃ। સાક્ષાન્મઘવતોત્સૃષ્ટઃ સંપ્રાપ્સ્યતિ ધનંજયઃ
અતિશીઘ્ર, ગુડાકેશ, જે શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે અને મઘવંતે સીધો મોકલ્યો છે, એ ધનંજયને પ્રાપ્ત કરશે.
એવમુત્તમકર્માણમનુશિષ્ય યુધિષ્ઠિરમ્। અસ્તં ગિરિમિવાદિત્યઃ પ્રયયૌ ગુહ્યકાધિપઃ
આ રીતે ઉત્તમ આચરણની શિક્ષા આપી, ગુહ્યકોના સ્વામી યુધિષ્ઠિરને કહીને પર્વતની પાછળ અસ્ત થતા સૂર્યની જેમ વિદાય પામ્યા.