યથા ચેદં કર્મ સમાપ્યતે મે યથા ચ વૈ તક્ષક એતિ શીઘ્રમ્। તથા ભવન્તઃ પ્રયતન્તુ સર્વે પરં શક્ત્યા સ હિ મે વિદ્વિષાણઃ
જેમ આ યજ્ઞ પૂરું થાય અને જેમ તક્ષક ઝડપથી આવે, તેમ તમે બધા તમારી સંપૂર્ણ શક્તિથી પ્રયત્ન કરો, કારણ કે એ મારો દુશ્મન છે.
યથા શસ્ત્રાણિ નઃ પ્રાહુર્યથા શંસતિ પાવકઃ। ઇન્દ્રસ્ય ભવને રાજંસ્તક્ષકો ભયપીડિતઃ
જેમ શાસ્ત્રો કહે છે અને જેમ અગ્નિ દર્શાવે છે, હે રાજા, તક્ષક તો ભયથી પીડાઈને ઇન્દ્રના મહેલમાં છે.
યથા સૂતો લોહિતાક્ષો મહાત્મા પૌરાણિકો વેદિતવાન્પુરસ્તાત્। સ રાજાનં પ્રાહ પૃષ્ટસ્તદાનીં યથાહુર્વિપ્રાસ્તદ્વદેતન્નૃદેવ
જેમ લાલ આંખોવાળો મહાન આત્માવાળો અને પુરાણો જાણનારો સૂત પૂર્વે સમજ્યો હતો, તેમ તેણે ત્યારે રાજાને પૂછતાં કહ્યું હતું—જે બ્રાહ્મણો કહે છે, એ જ વાત, હે રાજા, અહીં કહેવી છે.
પુરાણમાગમ્ય તતો બ્રવીમ્યહં દત્તં તસ્મૈ વરમિન્દ્રેણ રાજન્। વસેહ ત્વં મત્સકાશે સુગુપ્તો ન પાવકસ્ત્વાં પ્રદહિષ્યતીતિ
પુરાણમાંથી જાણીને હું કહું છું: ઇન્દ્રે તક્ષકને વરદાન આપ્યું હતું, હે રાજા—'તમે અહીં મારા પાસે સુરક્ષિત રહો, અગ્નિ તમને બળાવી શકશે નહીં.'
તદા જગામાહિદત્તાભયઃ પ્રભુઃ
પછી સાપો દ્વારા નિર્ભય થયેલો સ્વામી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
ભવિષ્યતીત્યેવ વિચિન્તયાનઃ
એ વિચારી રહ્યો હતો કે, 'આ તો થશે જ.'
તસ્યોત્તરીયે નિહિતઃ સ નાગો ભયોદ્વિગ્નઃ શર્મ નૈવાભ્યગચ્છત્। તતો રાજા મન્ત્રવિદોઽબ્રવીત્પુનઃ ક્રુદ્ધો વાક્યં તક્ષકસ્યાન્તમિચ્છન્
ભયથી વ્યાકુળ થયેલો એ સાપ ઉપરના વસ્ત્રમાં છુપાયો હતો, પણ એને ક્યાંય શાંતિ મળી નહીં; ત્યારે મંત્રવિદ રાજાએ ફરી ક્રોધથી, તક્ષકના અંતની ઈચ્છા રાખીને, વાત કરી.
ઇન્દ્રસ્ય ભવને વિપ્રા યદિ નાગઃ સ તક્ષકઃ। તમિન્દ્રેણૈવ સહિતં પાતયધ્યં વિભાવસૌ
જો એ સાપ તક્ષક ઇન્દ્રના મહેલમાં છે, હે બ્રાહ્મણો, તો અગ્નિએ તેને ઇન્દ્ર સાથે જ નીચે પાડી દેવું જોઈએ.
જનમેજયેન રાજ્ઞા તુ નોદિતસ્તક્ષકં પ્રતિ। હોતા જુહાવ તત્રસ્થં તક્ષકં પન્નગં તથા
પરંતુ રાજા જનમેજયે ખાસ તક્ષકને બોલાવ્યો નહોતો, તેથી ત્યાં બેઠેલા યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણે તક્ષક નામના સાપને બોલાવવા માટે હવન કર્યું.
હૂયમાને તથા ચૈવ તક્ષકઃ સપુરન્દરઃ। આકાશે દદૃશે તત્ર ક્ષણેન વ્યથિતસ્તદા
જ્યારે આ રીતે હવન કરવામાં આવતું હતું, ત્યારે તક્ષક અને પુરંદર બંને એક સાથે આકાશમાં દેખાયા, અને તે સમયે તક્ષક ખૂબ જ ગભરાયેલો હતો.
પુરન્દરસ્તુ તં યજ્ઞં દૃષ્ટ્વોરુભયમાવિશત્। હિત્વા તુ તક્ષકં ત્રસ્તઃ સ્વમેવ ભવનં યયૌ
પુરંદરે એ યજ્ઞને જોયો અને તક્ષક સાથે તેમાં પ્રવેશ કર્યો, પણ પછી ડરેલા તક્ષકને છોડીને પોતાનાં ઘરે પાછા ગયો.
ઇન્દ્રે ગતે તુ રાજેન્દ્ર તક્ષકો ભયમોહિતઃ। મન્ત્રશક્ત્યા પાવકાર્ચિસ્સમીપમવશો ગતઃ। `તં દૃષ્ટ્વા ઋત્વિજસ્તત્ર વચનં ચેદમબ્રુવન્
ઇન્દ્ર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા પછી, રાજા, તક્ષક ભય અને ગભરાહટમાં મંત્રની શક્તિથી અગ્નિની જ્વાળાઓ તરફ જવા લાગ્યો; તેને ત્યાં આવતો જોઈ યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણોએ કહ્યું:
અયમાયાતિ તૂર્ણં સ તક્ષકસ્તે વશં નૃપ। શ્રૂયતેઽસ્ય મહાન્નાદો નદતો ભૈરવં રવમ્
રાજા, આ તક્ષક ઝડપથી તમારી આજ્ઞામાં આવી રહ્યો છે; તેની ભયાનક અને ભયંકર ગર્જના સાંભળાઈ રહી છે.
નૂનં મુક્તો વજ્રભૃતા સ નાગો ભ્રષ્ટો નાકાન્મન્ત્રવિત્રસ્તકાયઃ। ઘૂર્ણન્નાકાશે નષ્ટસંજ્ઞોઽભ્યુપૈતિ તીવ્રાન્નિશ્વાસાન્નિશ્વસન્પન્નગેન્દ્રઃ
નિશ્ચિત છે કે વજ્રધારી ઇન્દ્રે હવે આ સાપને છોડી દીધો છે; તે મંત્રના ડરથી આકાશમાંથી નીચે પડી રહ્યો છે, ચક્કર ખાતો, સંજ્ઞાન ગુમાવતો, દુ:ખથી ભારે શ્વાસ લેતો સાપરાજા નજીક આવી રહ્યો છે.
વર્તતે તવ રાજેન્દ્ર કર્મૈતદ્વિધિવત્પ્રભો। અસ્મૈ તુ દ્વિજમુખ્યાય વરં ત્વં દાતુમર્હસિ
રાજા, તમારો યજ્ઞ યોગ્ય રીતે ચાલી રહ્યો છે; હવે તમે આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને મનગમતો વરદાન આપવો જોઈએ.
બાલાભિરૂપસ્ય તવાપ્રમેય વરં પ્રયચ્છામિ યથાનુરૂપમ્। વૃણીષ્વ યત્તેઽભિમતં હૃદિ સ્થિતં તત્તે પ્રદાસ્યામ્યપિ ચેદદેયમ્
તમે યુવાન અને અપરિમિત રૂપ ધરાવતા છો, તેથી હું તમને યોગ્ય વરદાન આપું છું; જે કંઈ તમારાં હૃદયમાં ઇચ્છા હોય, તે માંગો, અને શક્ય હશે તો હું તમને જરૂર આપું.
પતિષ્યમાણે નાગેન્દ્રે તક્ષકે જાતવેદસિ। ઇદમન્તરમિત્યેવં તદાસ્તીકોઽભ્યચોદયત્
જ્યારે તક્ષક, સાપોના રાજા, અગ્નિમાં પડવા જતો હતો, ત્યારે આસ્તીકએ વચ્ચે આવીને આ શબ્દો કહ્યા.
વરં દદાસિ ચેન્મહ્યં વૃણોમિ જનમેજય। સત્રં તે વિરમત્વેતન્ન પતેયુરિહોરગાઃ
જો તમે મને વરદાન આપો છો, જનમેજય, તો હું એ માંગું છું: તમારો યજ્ઞ હવે અટકવો જોઈએ અને અહીં વધુ કોઈ સાપ ન પડે.
એવમુક્તસ્તદા તેન બ્રહ્મન્પારિક્ષિતસ્તુ સઃ। નાતિહૃષ્ટમનાશ્ચેદમાસ્તીકં વાક્યમબ્રવીત્
આ રીતે તેની વાત સાંભળીને, પરિક્ષિતપુત્ર રાજાએ મનમાં ખુશી ન હોવા છતાં, આસ્તીકને આ શબ્દો કહ્યા.
સુવર્ણં રજતં ગાશ્ચ યચ્ચાન્યન્મન્યસે વિભો। તત્તે દદ્યાં વરં વિપ્ર ન નિવર્તેત્ક્રતુર્મમ
સોનું, ચાંદી, ગાયો અને બીજું પણ જે કંઈ તમે ઇચ્છો છો, બ્રાહ્મણ, હું તમને વરદાન રૂપે આપી શકું, પણ મારો યજ્ઞ બંધ ન થવો જોઈએ.
સુવર્ણં રજતં ગાશ્ચ ન ત્વાં રાજન્વૃણોમ્યહમ્। સત્રં તે વિરમત્વેતત્સ્વસ્તિ માતૃકુલસ્ય નઃ
સોનું, ચાંદી, ગાયો—હું આ બધું તમારી પાસે માંગતો નથી, રાજા; તમારો યજ્ઞ બંધ થવો જોઈએ—મારી માતાની વંશને કલ્યાણ મળે.
આસ્તીકેનૈવમુક્તસ્તુ રાજા પારિક્ષિતસ્તદા। પુનઃપુનરુવાચેદમાસ્તીકં વદતાં વરઃ
આ રીતે આસ્તીકએ કહ્યું ત્યારે, પરિક્ષિતપુત્ર રાજાએ વારંવાર શ્રેષ્ઠ વક્તા આસ્તીકને કહ્યું:
અન્યં વરય ભદ્રં તે વરં દ્વિજ્વરોત્તમ। અયાચત ન ચાપ્યન્યં વરં સ ભૃગુનન્દન
બીજું કોઈ વરદાન માંગો, શુભકામના સાથે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ; પણ ભૃગુપુત્ર આસ્તીકએ બીજું કોઈ વરદાન માંગ્યું નહીં.
તતો વેદવિદસ્તાત સદસ્યાઃ સર્વ એવ તમ્। રાજાનમૂચુઃ સહિતા લભતાં બ્રાહ્મણો વરમ્
પછી ત્યાં હાજર બધા વિદ્વાન વેદપાઠકોએ રાજાને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણને તેનો માંગેલો વરદાન મળવો જોઈએ.'
યે સર્પાઃ સર્પસત્રેઽસ્મિન્પતિતા હવ્યવાહને। તેષાં નામાનિ સર્વેષાં શ્રોતુમિચ્છામિ સૂતજ
આ સાપયજ્ઞમાં જે સાપો હવનકુંડમાં પડ્યા, એ બધાના નામો હું સાંભળવા માંગું છું, સૂતપુત્ર.
સહસ્રાણિ બહૂન્યસ્મિન્પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। ન શક્યં પરિસંખ્યાતું બહુત્વાદ્દ્વિજસત્તમ
અહીં હજારો, લાખો અને કરોડો સાપો પડ્યા હતા; તેમનો સંખ્યા જણાવવી શક્ય નથી, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, કારણ કે તેઓ બહુ વધારે હતા.
યથાસ્મૃતિ તુ નામાનિ પન્નગાનાં નિબોધ મે। ઉચ્યમાનાનિ મુખ્યાનાં હુતાનાં જાતવેદસિ
હવે, જે મુખ્ય સાપો અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં આવ્યા, તેમના નામો હું યાદ મુજબ કહું છું, સાંભળો.
વાસુકેઃ કુલજાતાંસ્તુ પ્રાધાન્યેન નિબોધ મે। નીલરક્તાન્સિતાન્ઘોરાન્મહાકાયાન્વિષોલ્બણાન્
હવે મારા પાસેથી વાસુકિની વંશના શ્રેષ્ઠ, ઉન્નત કુળમાં જન્મેલા સાપોના નામ સાંભળો—કાળા, લાલ, સફેદ, ભયાનક, વિશાળ અને ઝેરથી ભરેલા.
અવશાન્માતૃવાગ્દણ્ડપીડિતાન્કૃપણાન્હૂતાન્। કોટિશો માનસઃ પૂર્ણઃ શલઃ પાલો હલીમકઃ
માતાઓના શબ્દો અને દંડના દુઃખથી પીડાતા, દયનીય અને લાચાર એવા અનેક સાપો—શલ, પાલ, હલીમક, પિચ્છલ, માનસ અને અસંખ્ય બીજા—આહુતિમાં બોલાવવામાં આવ્યા.
પિચ્છલઃ કૌણપશ્ચક્રઃ કાલવેગઃ પ્રકાલનઃ। હિરણ્યબાહુઃ શરણઃ કક્ષકઃ કાલદન્તકઃ
પિચ્છલ, કૌણપ, ચક્ર, કાળવેગ, પ્રકાશન, હિરણ્યબાહુ, શરણ, કક્ષક અને કાળદંતક—આ બધા પણ હતા.