નૂનમદ્યાસિ સંપક્વો યથા તે મતિરીદૃશી। દત્તા કૃષ્ણાપહરણે કાલેનાદ્ભુતકર્મણા। `સોપિ કાલં સમાસાદ્ય તથાઽદ્ય નભવિષ્યસિ
આજ તારો સમય પૂર્ણ થયો છે, કારણ કે તારો મન ભ્રમાયેલું છે અને તું કૃષ્ણાને અપહરણ કરવા માટે કાળના પ્રભાવે આવી ગયો છે. હવે તારો અંત આવી ગયો છે, આજે તું બચી શકીશ નહીં.
બડિશોઽયંત્વયા ગ્રસ્તઃ કાલસૂત્રેણ લમ્બિતઃ। મત્સ્યોઽમ્ભસીવ સ્યૂતાસ્યઃ કથમદ્ય ગમિષ્યસિ
તમે કાળની દોરીથી લટકાયેલો આ કાંટો ગળી લીધો છે; પાણીમાં ફાટેલા મોઢાવાળો માછલી જેમ, આજે તું કેવી રીતે બચીશ?
યં ચાસિ પ્રસ્થિતો દેશં મનઃ પૂર્વં ગતં ચ તે। ન તં ગન્તાસિ ગન્તાસિ માર્ગં બકહિડિમ્બયોઃ
જે સ્થળે જવાનો ઇરાદો તારો હતો, જ્યાં તારો મન પહેલેથી જતું હતું, ત્યાં તું પહોંચી શકીશ નહીં; હવે તું બક અને હિડીમ્બાના માર્ગે જશે.
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન રાક્ષસઃ કાલચોદિતઃ। ભીત ઉત્સૃજ્ય તાન્સર્વાન્યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ
ભીમના આવા વચનોથી ડરાઈને, કાળના પ્રભાવે રાક્ષસે બધાને છોડી દીધા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
અબ્રવીચ્ચ પુનર્ભીમં રોષાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ન મે મૂઢા દિશઃ પાપ ત્વદર્થં મે વિલમ્બનમ્
પછી રાક્ષસે ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવતાં ભીમને કહ્યું: 'મૂર્ખ, હું દિશા ભૂલ્યો નથી; તારા માટે જ હું અહીં અટક્યો હતો.'
શ્રુતા મે રાક્ષસા યે યે ત્વયા વિનિહતા રણે। તેષામદ્યકરિષ્યામિ તવાસ્રેણોદકક્રિયામ્
'મને ખબર છે કે તું કેટલાય રાક્ષસોને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા છે; આજે હું તારા લોહીથી તેમનાં શ્રાદ્ધ કરીશ.'
એવમુક્ત્વાતદા ભીમં રાક્ષસો યોદ્ધુમાયયૌ। કરાલવદનઃ ક્રોધાત્કાલસર્પ ઇવ શ્વસન્
આ રીતે કહીને રાક્ષસ ભીમ સામે યુદ્ધ કરવા તડામાર આગળ વધ્યો, તેનો ચહેરો ભયાનક હતો અને તે કાળના સાપ જેવો ગુસ્સામાં શ્વાસ લેતો હતો.
એવમુક્તસ્તતો ભીમઃ સૃક્વિણી પરિલેલિહન્। સ્મયમાન ઇવ ક્રોધાત્સાક્ષાત્કાલાન્તકોપમઃ
પછી ભીમ પણ હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં સ્મિત કરતા, જાણે મૃત્યુ સ્વરૂપે ઉભો રહ્યો.
બ્રુવન્વૈ તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ'। બાહુસંરમ્ભમેવેચ્છન્નભિદુદ્રાવ રાક્ષસમ્
કૃોધથી આંખો લાલ કરીને, 'ઊભો રહેજે, ઊભો રહેજે!' એમ બોલતો, ભીમે હાથ હલાવીને પોતાનું ઇરાદું છુપાવ્યું અને રાક્ષસ પર તૂટી પડ્યો.
મુહુર્મુહુર્વ્યાદદાનઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્।] અભિદુદ્રાવ સંરબ્ધો બલો વજ્રધરં યથા
રાક્ષસ વારંવાર મોઢું ઉઘાડી, હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં ભયાનક રીતે ભીમ પર તૂટી પડ્યો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર હોય.
ભીમસેનોઽપ્યવષ્ટબ્ધો નિયુદ્ધાયાભવત્સ્થિતઃ। રાક્ષસોઽપિ ચ વિસ્રબ્ધો બાહુયુદ્ધમકાઙ્ક્ષત
ભીમસેન પણ મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો, એકલ યુદ્ધ માટે તૈયાર હતો; અને રાક્ષસ પણ આત્મવિશ્વાસથી બાહુયુદ્ધની ઇચ્છા રાખતો હતો.
વર્તમાને તયો રાજન્બાહુયુદ્ધે સુદારુણે। માદ્રીપુત્રાવતિક્રુદ્ધાવુભાવપ્યભ્યધાવતામ્
રાજા, જ્યારે એ બંને વચ્ચે ભયાનક બાહુયુદ્ધ ચાલતું હતું, ત્યારે માદ્રીના બંને પુત્રો પણ ભારે ગુસ્સામાં આગળ વધ્યા.
ન્યવારયત્તૌ પ્રહસન્કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ। શક્તોઽહં રાક્ષસસ્યેતિ પ્રેક્ષધ્વમિતિ ચાબ્રવીત્
કુંતીપુત્ર ભીમસેને હસીને બન્નેને રોક્યા અને કહ્યું: 'હું આ રાક્ષસનો સામનો કરી શકું છું—તમે જુઓ.'
આત્મના ભ્રાતૃભિશ્ચૈવ ધર્મેણ સુકૃતેન ચ। ઇષ્ટેન ચ શપે રાજન્સૂદયિષ્યામિ રાક્ષસમ્
મારા પોતાના બળથી, ભાઈઓ સાથે, ધર્મથી, સારા કર્મોથી અને યજ્ઞથી, રાજા, હું શપથ લઉં છું કે આ રાક્ષસને મારી નાખીશ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તૌ વીરૌ સ્પર્ધમાનૌ પરસ્પરમ્। બાહુભિઃ સમસજ્જેતામુભૌ રક્ષોવૃકોદરૌ
આ રીતે કહ્યા પછી, બંને વીર—રાક્ષસ અને ભીમ—એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા, બાહુબળથી અથડાયા.
તયોરાસીત્સંપ્રહારઃ ક્રુદ્ધયોર્ભીમરક્ષસોઃ। અમૃષ્યમાણયોઃ સઙ્ખ્યે શક્રશમ્બરયોરિવ
ભીમ અને રાક્ષસ બંને ગુસ્સે ભરાયા અને એકબીજાને સહન ન કરી શક્યા, જેમ ઇન્દ્ર અને શમ્બર વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું, તેમ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
તૌ વીરૌ સમભિક્રુદ્ધાવન્યોન્યં પર્યધાવતામ્। આરુજ્યારુજ્યતૌ વૃક્ષાનન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ। જીમૂતાવિવ ધર્માન્તે વિનદન્તૌ મહાબલૌ
બન્ને મહાબલી વીરોએ ભારે ગુસ્સાથી એકબીજા પર તૂટી પડ્યા, ઝાડ ઉખેડી એકબીજાને માર્યા અને વાદળના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિ કરી.
બભઞ્જતુર્મહાવૃક્ષાનૂરુભિર્બલિનાં વરૌ। અન્યોન્યેનાભિસંરબ્ધૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ
બન્ને બળવાનોએ જાંઘથી મોટા ઝાડ તોડી નાખ્યા, એકબીજાથી ક્રોધિત થઈ, એકમેકના વિનાશ માટે તત્પર રહ્યા.
તદ્વૃક્ષયુદ્ધમભવનમહીરુહવિનાશનમ્। વાલિસુગ્રીવયોર્ભ્રાત્રોઃ પુરેવ કપિસિંહયોઃ
આ ઝાડોનું યુદ્ધ આખા જંગલને ઉજાડતું થયું, જેમ પહેલાં વાલી અને સુગ્રીવ જેવા વાનર ભાઈઓ લડ્યા હતા, તેમ.
આવિધ્યાવિધ્ય તૌ વૃક્ષાન્મુહૂર્તમિતરેતરમ્। તાડયામાસતુરુભૌ વિનદન્તૌ મુહુર્મુહુઃ
થોડી વાર સુધી બન્ને ઝાડ પકડીને એકબીજા પર ફેંકતા રહ્યા, વારંવાર ગર્જના કરતા, અને સતત મારામારી કરતા.
તસ્મિન્દેશે યદા વૃક્ષાઃ સર્વ એવ નિપાતિતાઃ। પુગીકૃતાશ્ચ શતશઃ પરસ્પરવધેપ્સયા
જ્યારે ત્યાંના બધા ઝાડો પડી ગયા અને બંનેએ એકબીજાને મારવા માટે શતાવધિ ઝાડ એકઠા કરી ઢગલાં કર્યા, ત્યારે ચારે બાજુ ઝાડો છવાઈ ગયા.
તતઃ શિલાઃ સમાદાય મુહૂર્તમિવ ભારત। મહાભ્રૈરિવ શૈલેન્દ્રૌ યુયુધાતે મહાબલૌ
પછી, હે ભારત, થોડા સમય માટે બંને મહાબલી પર્વત જેવાં પથ્થરો ઉઠાવી, વાદળ જેવા પથ્થરો ફેંકી યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
શિલાભિરુગ્રરૂપાભિર્બૃહતીભિઃ પરસ્પરમ્। વજ્રૈરિવ મહાવેગૈરાજઘ્નતુરમર્ષણૌ
મોટા અને ભયાનક પથ્થરો લઈને બંનેએ એકબીજાને વીજળી જેવી જોરથી માર્યા, ગુસ્સાથી ભરાયા હતા.
અભિદ્રુત્ય ચ ભૂયસ્તાવન્યોન્યબલદર્પિતૌ। ભુજાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ ચકર્ષાતે ગજાવિવ
પછી ફરી બંને બળથી ગર્વિત થઈ એકબીજા પર દોડી ગયા, બાહુથી પકડીને, ગજની જેમ ખેંચતા-પસારતા લડ્યા.
મુષ્ટિભિશ્ મહાઘોરૈરન્યોન્યમભિપેતતુઃ। તતઃ કટકટાશબ્દો બભૂવ શુમહાત્મનોઃ
ભયાનક મુઠીઓથી બંનેએ એકબીજાને માર્યા, અને પછી બંને મહાન આત્માઓમાંથી જોરદાર તડતડાટ અવાજ આવ્યો.
તતઃ સંહૃત્યમુષ્ટિં તુ પઞ્ચશીર્ષમિવોરગમ્। વેગેનાભ્યહનદ્ભીમો રાક્ષસસ્ય શિરોધરામ્
પછી ભીમે પોતાના મુઠીને પાંચમુંખી સાપ જેવો બનાવી, જોરથી રાક્ષસની ગળામાં ઘા કર્યો.
તતઃ શ્રાન્તં તુ તદ્રક્ષો ભીમસેનભુજાહતમ્। સુપરિભ્રાન્તમાલક્ષ્ય ભીમસેનોઽભ્યવર્તત
ભીમસેનના બાહુઓના ઘા થી રાક્ષસ થાકી ગયો અને લથડતો જોવા મળ્યો, ત્યારે ભીમસેને વધુ જોરથી હુમલો કર્યો.
તત એનં મહાબાહુર્બાહુભ્યામમરોપમઃ। સમુત્ક્ષિપ્ય બલાદ્ભીમો નિષ્પિપેષ મહીતલે
પછી મહાબાહુ ભીમે, બલથી તેને બાહુઓમાં ઉંચક્યો અને જમીન પર પછાડી દીધો.
તતઃ સંપીડ્ય બલવદ્ભુજાભ્યાં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ।' તસ્ય ગાત્રાણિ સર્વાણિ ચૂર્ણયામાસ પાણ્ડવઃ। અરત્નિના ચાભિહત્ય શિરઃ કાયાદપાહરત્
પછી ભીમે ગુસ્સાથી ભરાઈ, બાહુથી તેને મજબૂતીથી પકડી, તેના બધા અંગો ચકનાચૂર કરી નાખ્યા અને ઘૂંટણના ઘા થી તેનું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
સંદષ્ટૌષ્ઠં વિવૃત્તાક્ષં ફલં વૃક્ષાદિવ ચ્યુતમ્। જટાસુરસ્ય તુ શિરો ભીમસેનબલાદ્ધૃતમ્। પપાત રુધિરાદિગ્ધં સંદષ્ટદશનચ્છદમ્
રાક્ષસનું માથું, હોઠ દાંતથી દબાયેલા, આંખો ફાટી નીકળી, ભીમસેનના બળથી શરીરથી તૂટી, ઝાડ પરથી પડેલા ફળની જેમ, લોહીથી લથબથ જમીન પર પડ્યું.