ક્ષત્રધર્મસ્ય સંપ્રાપ્તઃ કાલઃ સત્યપરાક્રમ। જયન્તો હન્યમાના વા પ્રાપ્તુમર્હામ સદ્ગતિમ્
'ક્ષત્રિય ધર્મ અને સાચી વીરતા માટે સમય આવ્યો છે. જીતીએ કે મરીએ, બંને રીતે સારા માર્ગે જ જઈશું.'
રાક્ષસે જીવમાનેઽદ્ય રવિરસ્તમિયાદ્યદિ। નાહં બ્રૂયાં પુનર્જાતુ ક્ષત્રિયોસ્મીતિ ભારત
'જો આ રાક્ષસ આજે જીવતો રહી જાય અને સૂર્ય અસ્ત જાય, તો હું ક્યારેય નહિ કહું કે હું ક્ષત્રિય છું, હે ભારત.'
ભોભો રાક્ષસ તિષ્ઠસ્વ સહદેવોસ્મિ પાણ્ડવઃ। હત્વા રવા માં નયસ્વૈનાં હતો વા સ્વપ્સ્યસીહ વૈ
'એ રાક્ષસ, ઊભો રહી જા! હું પાંડુપુત્ર સહદેવ છું. મને મારીને તેને લઈ જા, અથવા મારાથી મરીશ તો અહીં જ સુઈશ.'
તદા બ્રુવતિ માદ્રેયે ભીમસેનો યદૃચ્છયા। પ્રાદૃશ્યત મહાબાહુઃ સવજ્ર ઇવ વાસવઃ
માદ્રીપુત્ર એ રીતે બોલતો હતો ત્યારે, અચાનક મહાબલી ભીમસેન દેખાયો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર પ્રગટ થયો હોય.
સોઽપશ્યદ્ધાતરૌ તત્ર દ્રૌપદીં ચ યશસ્વિનીમ્। ક્ષિતિસ્થં સહદેવં ચ ક્ષિપન્તં રાક્ષસં તદા
ત્યાં તેણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને, યશસ્વિ દ્રૌપદી અને જમીન પર રહેલા સહદેવને જોયા, જે એ સમયે રાક્ષસને ફેંકી રહ્યો હતો.
માર્ગાચ્ચ રાક્ષસં મૂઢં કાલોપહતચેતસમ્। ભ્રમન્તં તત્રતત્રૈવ દૈવેન પરિમોહિતમ્
તેને રસ્તા પર મુંઝાયેલો, કાળથી મન ભ્રમાયેલો રાક્ષસ દેખાયો, જે ભાગ્યના પ્રભાવે અહીં-ત્યાં ભટકતો હતો.
હૃતાન્સંદૃશ્ય તાન્ભ્રાતૃન્દ્રૌપદીં ચ મહાબલઃ। ક્રોધમાહારયદ્ભીમો રાક્ષસંચેદમબ્રવીત્
ભીમને પોતાના ભાઈઓ અને દ્રૌપદીને અપહરણ થયેલા જોઈને ભારે ક્રોધ આવ્યો અને તેણે રાક્ષસને કહ્યું:
વિજ્ઞાતોઽસિ મયા પૂર્વં ચેષ્ટઞ્શસ્ત્રપરીક્ષણે। આસ્થા તુ ત્વયિ મે નાસ્તિ યતોસિ ન હતસ્તદા
હું તને પહેલેથી ઓળખતો હતો, જ્યારે તું શસ્ત્રની કસોટી કરવા આવ્યો હતો. પણ મને તારા પર વિશ્વાસ નહોતો, કારણ કે તું ત્યારે માર્યો ગયો નહોતો.
બ્રહ્મરૂપપ્રતિચ્છન્નો ન નો વદસિ ચાપ્રિયમ્। પ્રિયેષુ રમમાણં ત્વાં ન ચૈવાપ્રિયકારિણમ્। બ્રહ્મરૂપેણ વિહિતં નૈવ હન્યામનાગસમ્
બ્રાહ્મણના રૂપમાં છુપાઈને, તું ક્યારેય અમને દુઃખ આપ્યું નથી, કે અમારા પ્રિયજનોને નુકસાન કર્યું નથી. નિર્દોષ અને બ્રાહ્મણના રૂપે રહેલા કોઈને મારવું યોગ્ય નથી.
રાક્ષસં જાનમાનોઽપિ યો હન્યાન્નરકં વ્રજેત્। અપક્વસ્ય ચ કાલેન વધસ્તવ ન વિદ્યતે
જાણતાં કે એ રાક્ષસ છે, છતાં જે તેને મારી નાખે છે, તે નરકમાં જાય છે. અને તારો સમય પુરો થયા વિના તારી મૌત નિશ્ચિત નથી.
નૂનમદ્યાસિ સંપક્વો યથા તે મતિરીદૃશી। દત્તા કૃષ્ણાપહરણે કાલેનાદ્ભુતકર્મણા। `સોપિ કાલં સમાસાદ્ય તથાઽદ્ય નભવિષ્યસિ
આજ તારો સમય પૂર્ણ થયો છે, કારણ કે તારો મન ભ્રમાયેલું છે અને તું કૃષ્ણાને અપહરણ કરવા માટે કાળના પ્રભાવે આવી ગયો છે. હવે તારો અંત આવી ગયો છે, આજે તું બચી શકીશ નહીં.
બડિશોઽયંત્વયા ગ્રસ્તઃ કાલસૂત્રેણ લમ્બિતઃ। મત્સ્યોઽમ્ભસીવ સ્યૂતાસ્યઃ કથમદ્ય ગમિષ્યસિ
તમે કાળની દોરીથી લટકાયેલો આ કાંટો ગળી લીધો છે; પાણીમાં ફાટેલા મોઢાવાળો માછલી જેમ, આજે તું કેવી રીતે બચીશ?
યં ચાસિ પ્રસ્થિતો દેશં મનઃ પૂર્વં ગતં ચ તે। ન તં ગન્તાસિ ગન્તાસિ માર્ગં બકહિડિમ્બયોઃ
જે સ્થળે જવાનો ઇરાદો તારો હતો, જ્યાં તારો મન પહેલેથી જતું હતું, ત્યાં તું પહોંચી શકીશ નહીં; હવે તું બક અને હિડીમ્બાના માર્ગે જશે.
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન રાક્ષસઃ કાલચોદિતઃ। ભીત ઉત્સૃજ્ય તાન્સર્વાન્યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ
ભીમના આવા વચનોથી ડરાઈને, કાળના પ્રભાવે રાક્ષસે બધાને છોડી દીધા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
અબ્રવીચ્ચ પુનર્ભીમં રોષાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ન મે મૂઢા દિશઃ પાપ ત્વદર્થં મે વિલમ્બનમ્
પછી રાક્ષસે ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવતાં ભીમને કહ્યું: 'મૂર્ખ, હું દિશા ભૂલ્યો નથી; તારા માટે જ હું અહીં અટક્યો હતો.'
શ્રુતા મે રાક્ષસા યે યે ત્વયા વિનિહતા રણે। તેષામદ્યકરિષ્યામિ તવાસ્રેણોદકક્રિયામ્
'મને ખબર છે કે તું કેટલાય રાક્ષસોને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા છે; આજે હું તારા લોહીથી તેમનાં શ્રાદ્ધ કરીશ.'
એવમુક્ત્વાતદા ભીમં રાક્ષસો યોદ્ધુમાયયૌ। કરાલવદનઃ ક્રોધાત્કાલસર્પ ઇવ શ્વસન્
આ રીતે કહીને રાક્ષસ ભીમ સામે યુદ્ધ કરવા તડામાર આગળ વધ્યો, તેનો ચહેરો ભયાનક હતો અને તે કાળના સાપ જેવો ગુસ્સામાં શ્વાસ લેતો હતો.
એવમુક્તસ્તતો ભીમઃ સૃક્વિણી પરિલેલિહન્। સ્મયમાન ઇવ ક્રોધાત્સાક્ષાત્કાલાન્તકોપમઃ
પછી ભીમ પણ હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં સ્મિત કરતા, જાણે મૃત્યુ સ્વરૂપે ઉભો રહ્યો.
બ્રુવન્વૈ તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ'। બાહુસંરમ્ભમેવેચ્છન્નભિદુદ્રાવ રાક્ષસમ્
કૃોધથી આંખો લાલ કરીને, 'ઊભો રહેજે, ઊભો રહેજે!' એમ બોલતો, ભીમે હાથ હલાવીને પોતાનું ઇરાદું છુપાવ્યું અને રાક્ષસ પર તૂટી પડ્યો.
મુહુર્મુહુર્વ્યાદદાનઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્।] અભિદુદ્રાવ સંરબ્ધો બલો વજ્રધરં યથા
રાક્ષસ વારંવાર મોઢું ઉઘાડી, હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં ભયાનક રીતે ભીમ પર તૂટી પડ્યો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર હોય.
ભીમસેનોઽપ્યવષ્ટબ્ધો નિયુદ્ધાયાભવત્સ્થિતઃ। રાક્ષસોઽપિ ચ વિસ્રબ્ધો બાહુયુદ્ધમકાઙ્ક્ષત
ભીમસેન પણ મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો, એકલ યુદ્ધ માટે તૈયાર હતો; અને રાક્ષસ પણ આત્મવિશ્વાસથી બાહુયુદ્ધની ઇચ્છા રાખતો હતો.
વર્તમાને તયો રાજન્બાહુયુદ્ધે સુદારુણે। માદ્રીપુત્રાવતિક્રુદ્ધાવુભાવપ્યભ્યધાવતામ્
રાજા, જ્યારે એ બંને વચ્ચે ભયાનક બાહુયુદ્ધ ચાલતું હતું, ત્યારે માદ્રીના બંને પુત્રો પણ ભારે ગુસ્સામાં આગળ વધ્યા.
ન્યવારયત્તૌ પ્રહસન્કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ। શક્તોઽહં રાક્ષસસ્યેતિ પ્રેક્ષધ્વમિતિ ચાબ્રવીત્
કુંતીપુત્ર ભીમસેને હસીને બન્નેને રોક્યા અને કહ્યું: 'હું આ રાક્ષસનો સામનો કરી શકું છું—તમે જુઓ.'
આત્મના ભ્રાતૃભિશ્ચૈવ ધર્મેણ સુકૃતેન ચ। ઇષ્ટેન ચ શપે રાજન્સૂદયિષ્યામિ રાક્ષસમ્
મારા પોતાના બળથી, ભાઈઓ સાથે, ધર્મથી, સારા કર્મોથી અને યજ્ઞથી, રાજા, હું શપથ લઉં છું કે આ રાક્ષસને મારી નાખીશ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તૌ વીરૌ સ્પર્ધમાનૌ પરસ્પરમ્। બાહુભિઃ સમસજ્જેતામુભૌ રક્ષોવૃકોદરૌ
આ રીતે કહ્યા પછી, બંને વીર—રાક્ષસ અને ભીમ—એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા, બાહુબળથી અથડાયા.
તયોરાસીત્સંપ્રહારઃ ક્રુદ્ધયોર્ભીમરક્ષસોઃ। અમૃષ્યમાણયોઃ સઙ્ખ્યે શક્રશમ્બરયોરિવ
ભીમ અને રાક્ષસ બંને ગુસ્સે ભરાયા અને એકબીજાને સહન ન કરી શક્યા, જેમ ઇન્દ્ર અને શમ્બર વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું, તેમ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
તૌ વીરૌ સમભિક્રુદ્ધાવન્યોન્યં પર્યધાવતામ્। આરુજ્યારુજ્યતૌ વૃક્ષાનન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ। જીમૂતાવિવ ધર્માન્તે વિનદન્તૌ મહાબલૌ
બન્ને મહાબલી વીરોએ ભારે ગુસ્સાથી એકબીજા પર તૂટી પડ્યા, ઝાડ ઉખેડી એકબીજાને માર્યા અને વાદળના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિ કરી.
બભઞ્જતુર્મહાવૃક્ષાનૂરુભિર્બલિનાં વરૌ। અન્યોન્યેનાભિસંરબ્ધૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ
બન્ને બળવાનોએ જાંઘથી મોટા ઝાડ તોડી નાખ્યા, એકબીજાથી ક્રોધિત થઈ, એકમેકના વિનાશ માટે તત્પર રહ્યા.
તદ્વૃક્ષયુદ્ધમભવનમહીરુહવિનાશનમ્। વાલિસુગ્રીવયોર્ભ્રાત્રોઃ પુરેવ કપિસિંહયોઃ
આ ઝાડોનું યુદ્ધ આખા જંગલને ઉજાડતું થયું, જેમ પહેલાં વાલી અને સુગ્રીવ જેવા વાનર ભાઈઓ લડ્યા હતા, તેમ.
આવિધ્યાવિધ્ય તૌ વૃક્ષાન્મુહૂર્તમિતરેતરમ્। તાડયામાસતુરુભૌ વિનદન્તૌ મુહુર્મુહુઃ
થોડી વાર સુધી બન્ને ઝાડ પકડીને એકબીજા પર ફેંકતા રહ્યા, વારંવાર ગર્જના કરતા, અને સતત મારામારી કરતા.