એવમેવ વૃથાચારો વૃથા વૃદ્ધો વૃથામતિઃ। વૃથામરણમર્હસ્ત્વં વૃથાઽદ્ય નમવિષ્યસિ
આવો વ્યવહાર વ્યર્થ છે, તમારી ઉંમર પણ વ્યર્થ છે અને તમારો વિચાર પણ વ્યર્થ છે. તમે વ્યર્થ મૃત્યુ પામવા યોગ્ય છો અને આજે વ્યર્થ રીતે પડી જશો.
અથ ચેદ્દુષ્ટબુદ્ધિસ્ત્વં સર્વૈર્ધર્મૈર્વિવર્જિતઃ। પ્રદાય શસ્ત્રાણ્યસ્માકં યુદ્ધેન દ્રૌપદીં હર
પણ જો તમારો મન દુષ્ટ હોય અને બધાં ધર્મોથી રહિત હોય, તો તમારા શસ્ત્રો અમને આપી દો અને પછી જોરથી દ્રૌપદીને પકડવાનો પ્રયાસ કરો.
અથ ચેત્ત્વમવિજ્ઞાય ઇદં કર્મ કરિષ્યસિ। અધર્મં ચાપ્યકીર્તિં ચ લોકે પ્રાપ્સ્યસિ કેવલં
અને જો તમે આ કામ સમજ્યા વિના કરશો, તો માત્ર અધર્મ અને બદનામિ જ મેળવો છો.
એતામદ્ય પરામૃશ્ય સ્ત્રિયં રાક્ષસ માનુષીમ્। વિષમેતત્સમાલોડ્ય કુમ્ભેન પ્રાશિતં ત્વયા
રાક્ષસ, વિચાર કરો કે આ સ્ત્રી માનવી છે. જેમ ઝેર ભેળવીને પિયું, તેમ તમે પણ આ દુઃખ પોતે જ પીધું છે.
તતો યુધિષ્ઠિરસ્તસ્ય ભારિકઃ સમપદ્યત। સ તુ ભારાભિભૂતાત્મા ન તથા શીઘ્રગોઽભવત્
પછી યુધિષ્ઠિરે તેને ઊંચક્યો, પણ ભારથી દબાઈને તે ઝડપથી આગળ જઈ શક્યો નહીં.
અથાબ્રવીદ્દ્રૌપદીં ચ નકુલં ચ યુધિષ્ઠિરઃ। મા ભૈષ્ટં રાક્ષસાન્મૂઢાદ્ગતિરસ્ય મયા હૃતા
પછી યુધિષ્ઠિરે દ્રૌપદી અને નકુલને કહ્યું: 'આ મૂર્ખ રાક્ષસથી ડરશો નહીં, તેનું માર્ગ હું રોકી દીધું છે.'
નાતિદૂરે મહબાહુર્ભવિતા પવનાત્મજઃ। અસ્મિન્મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે નભવિષ્યતિ રાક્ષસઃ
'અહીંથી બહુ દૂર નથી પવનપુત્ર, મહાબલી. આ ક્ષણે જ રાક્ષસ અહીં રહેશે નહીં.'
સહદેવસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં મૂઢચેતસમ્। ઉવાચ વચનં રાજન્કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્
પછી સહદેવે, એ મૂર્ખ રાક્ષસને જોઈને, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને કહ્યું:
રાજન્કિં નામ સત્કૃત્યં ક્ષત્રિયસ્યાસ્ત્યતોઽધિકમ્। યદ્યુદ્ધેઽભિમુખઃ પ્રાણાંસ્ત્યજેચ્છત્રું જયેત વા
'રાજા, ક્ષત્રિય માટે આથી વધુ સન્માન શું હોઈ શકે? યુદ્ધમાં સામે દુશ્મન સામે જીવ આપવો કે તેને જીતવો.'
એષ વાસ્માન્વયં વૈનં યુધ્યમાનાઃ પરંતપ। સૂદયેમ મહાબાહો દેશઃ કાલો હ્યયં નૃપ
'એ અમને મારે કે અમે તેને, મહાબલી, ચાલો યુદ્ધ કરીએ! આ જ યોગ્ય સમય અને સ્થળ છે, રાજા.'
ક્ષત્રધર્મસ્ય સંપ્રાપ્તઃ કાલઃ સત્યપરાક્રમ। જયન્તો હન્યમાના વા પ્રાપ્તુમર્હામ સદ્ગતિમ્
'ક્ષત્રિય ધર્મ અને સાચી વીરતા માટે સમય આવ્યો છે. જીતીએ કે મરીએ, બંને રીતે સારા માર્ગે જ જઈશું.'
રાક્ષસે જીવમાનેઽદ્ય રવિરસ્તમિયાદ્યદિ। નાહં બ્રૂયાં પુનર્જાતુ ક્ષત્રિયોસ્મીતિ ભારત
'જો આ રાક્ષસ આજે જીવતો રહી જાય અને સૂર્ય અસ્ત જાય, તો હું ક્યારેય નહિ કહું કે હું ક્ષત્રિય છું, હે ભારત.'
ભોભો રાક્ષસ તિષ્ઠસ્વ સહદેવોસ્મિ પાણ્ડવઃ। હત્વા રવા માં નયસ્વૈનાં હતો વા સ્વપ્સ્યસીહ વૈ
'એ રાક્ષસ, ઊભો રહી જા! હું પાંડુપુત્ર સહદેવ છું. મને મારીને તેને લઈ જા, અથવા મારાથી મરીશ તો અહીં જ સુઈશ.'
તદા બ્રુવતિ માદ્રેયે ભીમસેનો યદૃચ્છયા। પ્રાદૃશ્યત મહાબાહુઃ સવજ્ર ઇવ વાસવઃ
માદ્રીપુત્ર એ રીતે બોલતો હતો ત્યારે, અચાનક મહાબલી ભીમસેન દેખાયો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર પ્રગટ થયો હોય.
સોઽપશ્યદ્ધાતરૌ તત્ર દ્રૌપદીં ચ યશસ્વિનીમ્। ક્ષિતિસ્થં સહદેવં ચ ક્ષિપન્તં રાક્ષસં તદા
ત્યાં તેણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને, યશસ્વિ દ્રૌપદી અને જમીન પર રહેલા સહદેવને જોયા, જે એ સમયે રાક્ષસને ફેંકી રહ્યો હતો.
માર્ગાચ્ચ રાક્ષસં મૂઢં કાલોપહતચેતસમ્। ભ્રમન્તં તત્રતત્રૈવ દૈવેન પરિમોહિતમ્
તેને રસ્તા પર મુંઝાયેલો, કાળથી મન ભ્રમાયેલો રાક્ષસ દેખાયો, જે ભાગ્યના પ્રભાવે અહીં-ત્યાં ભટકતો હતો.
હૃતાન્સંદૃશ્ય તાન્ભ્રાતૃન્દ્રૌપદીં ચ મહાબલઃ। ક્રોધમાહારયદ્ભીમો રાક્ષસંચેદમબ્રવીત્
ભીમને પોતાના ભાઈઓ અને દ્રૌપદીને અપહરણ થયેલા જોઈને ભારે ક્રોધ આવ્યો અને તેણે રાક્ષસને કહ્યું:
વિજ્ઞાતોઽસિ મયા પૂર્વં ચેષ્ટઞ્શસ્ત્રપરીક્ષણે। આસ્થા તુ ત્વયિ મે નાસ્તિ યતોસિ ન હતસ્તદા
હું તને પહેલેથી ઓળખતો હતો, જ્યારે તું શસ્ત્રની કસોટી કરવા આવ્યો હતો. પણ મને તારા પર વિશ્વાસ નહોતો, કારણ કે તું ત્યારે માર્યો ગયો નહોતો.
બ્રહ્મરૂપપ્રતિચ્છન્નો ન નો વદસિ ચાપ્રિયમ્। પ્રિયેષુ રમમાણં ત્વાં ન ચૈવાપ્રિયકારિણમ્। બ્રહ્મરૂપેણ વિહિતં નૈવ હન્યામનાગસમ્
બ્રાહ્મણના રૂપમાં છુપાઈને, તું ક્યારેય અમને દુઃખ આપ્યું નથી, કે અમારા પ્રિયજનોને નુકસાન કર્યું નથી. નિર્દોષ અને બ્રાહ્મણના રૂપે રહેલા કોઈને મારવું યોગ્ય નથી.
રાક્ષસં જાનમાનોઽપિ યો હન્યાન્નરકં વ્રજેત્। અપક્વસ્ય ચ કાલેન વધસ્તવ ન વિદ્યતે
જાણતાં કે એ રાક્ષસ છે, છતાં જે તેને મારી નાખે છે, તે નરકમાં જાય છે. અને તારો સમય પુરો થયા વિના તારી મૌત નિશ્ચિત નથી.
નૂનમદ્યાસિ સંપક્વો યથા તે મતિરીદૃશી। દત્તા કૃષ્ણાપહરણે કાલેનાદ્ભુતકર્મણા। `સોપિ કાલં સમાસાદ્ય તથાઽદ્ય નભવિષ્યસિ
આજ તારો સમય પૂર્ણ થયો છે, કારણ કે તારો મન ભ્રમાયેલું છે અને તું કૃષ્ણાને અપહરણ કરવા માટે કાળના પ્રભાવે આવી ગયો છે. હવે તારો અંત આવી ગયો છે, આજે તું બચી શકીશ નહીં.
બડિશોઽયંત્વયા ગ્રસ્તઃ કાલસૂત્રેણ લમ્બિતઃ। મત્સ્યોઽમ્ભસીવ સ્યૂતાસ્યઃ કથમદ્ય ગમિષ્યસિ
તમે કાળની દોરીથી લટકાયેલો આ કાંટો ગળી લીધો છે; પાણીમાં ફાટેલા મોઢાવાળો માછલી જેમ, આજે તું કેવી રીતે બચીશ?
યં ચાસિ પ્રસ્થિતો દેશં મનઃ પૂર્વં ગતં ચ તે। ન તં ગન્તાસિ ગન્તાસિ માર્ગં બકહિડિમ્બયોઃ
જે સ્થળે જવાનો ઇરાદો તારો હતો, જ્યાં તારો મન પહેલેથી જતું હતું, ત્યાં તું પહોંચી શકીશ નહીં; હવે તું બક અને હિડીમ્બાના માર્ગે જશે.
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન રાક્ષસઃ કાલચોદિતઃ। ભીત ઉત્સૃજ્ય તાન્સર્વાન્યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ
ભીમના આવા વચનોથી ડરાઈને, કાળના પ્રભાવે રાક્ષસે બધાને છોડી દીધા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
અબ્રવીચ્ચ પુનર્ભીમં રોષાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ। ન મે મૂઢા દિશઃ પાપ ત્વદર્થં મે વિલમ્બનમ્
પછી રાક્ષસે ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવતાં ભીમને કહ્યું: 'મૂર્ખ, હું દિશા ભૂલ્યો નથી; તારા માટે જ હું અહીં અટક્યો હતો.'
શ્રુતા મે રાક્ષસા યે યે ત્વયા વિનિહતા રણે। તેષામદ્યકરિષ્યામિ તવાસ્રેણોદકક્રિયામ્
'મને ખબર છે કે તું કેટલાય રાક્ષસોને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા છે; આજે હું તારા લોહીથી તેમનાં શ્રાદ્ધ કરીશ.'
એવમુક્ત્વાતદા ભીમં રાક્ષસો યોદ્ધુમાયયૌ। કરાલવદનઃ ક્રોધાત્કાલસર્પ ઇવ શ્વસન્
આ રીતે કહીને રાક્ષસ ભીમ સામે યુદ્ધ કરવા તડામાર આગળ વધ્યો, તેનો ચહેરો ભયાનક હતો અને તે કાળના સાપ જેવો ગુસ્સામાં શ્વાસ લેતો હતો.
એવમુક્તસ્તતો ભીમઃ સૃક્વિણી પરિલેલિહન્। સ્મયમાન ઇવ ક્રોધાત્સાક્ષાત્કાલાન્તકોપમઃ
પછી ભીમ પણ હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં સ્મિત કરતા, જાણે મૃત્યુ સ્વરૂપે ઉભો રહ્યો.
બ્રુવન્વૈ તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ'। બાહુસંરમ્ભમેવેચ્છન્નભિદુદ્રાવ રાક્ષસમ્
કૃોધથી આંખો લાલ કરીને, 'ઊભો રહેજે, ઊભો રહેજે!' એમ બોલતો, ભીમે હાથ હલાવીને પોતાનું ઇરાદું છુપાવ્યું અને રાક્ષસ પર તૂટી પડ્યો.
મુહુર્મુહુર્વ્યાદદાનઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્।] અભિદુદ્રાવ સંરબ્ધો બલો વજ્રધરં યથા
રાક્ષસ વારંવાર મોઢું ઉઘાડી, હોઠ ચાટતો, ગુસ્સામાં ભયાનક રીતે ભીમ પર તૂટી પડ્યો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર હોય.