[અન્યે ચ બહવો ભીમા ઉત્પાતાસ્તત્ર જજ્ઞિરે ।।] તદદ્ભુતમભિપ્રેક્ષ્ય ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠઃ કોઽસ્માનભિભવિષ્યતિ
અને ત્યાં અનેક ભયાનક અશુભ સંકેતો પણ દેખાયા. એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, જે બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ છે, પૂછ્યું: 'આપણે કોણ હરાવશે?'
સજ્જીભવત ભદ્રં વઃ પાણ્ડવા યુદ્ધદુર્મદાઃ। યથા રૂપાણિ પશ્યામિ સુવ્યક્તો નઃ પરાક્રમઃ
'પાંડવો, યુદ્ધમાં પરાક્રમી હો, સજ્જ થાઓ! તમારો કલ્યાણ થાય. જેમ હું આ સંકેતો જોઈ રહ્યો છું, તેમ આપણો પરાક્રમ સ્પષ્ટ દેખાવો જોઈએ.'
એવમુક્ત્વા તતો રાજા વીક્ષાંચક્રે સમન્તતઃ। અપશ્યમાનો ભીમં તુ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
આવી રીતે કહીને રાજાએ ચારે બાજુ નજર કરી; પણ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ભીમને ક્યાંય જોયો નહીં.
તતઃ કૃષ્ણાં યમૌ ચાપિ સમીપસ્થાનરિંદમઃ। પપ્રચ્છ ભ્રાતરં ભીમં ભીમકર્માણમાહવે
પછી શત્રુઓને હરાવનાર યુધિષ્ઠિરે, નજીકમાં રહેલા કૃષ્ણા અને યમદ્વયને પૂછ્યું કે ભયાનક કાર્યો કરનાર ભીમ યુદ્ધમાં ક્યાં છે.
કચ્ચિન્ન ભીમઃ પાઞ્ચાલિ કિંચ કૃત્યં ચિકીર્ષતિ। કૃતવાનપિ વા વીર સાહસં સાહસપ્રિયઃ
'શું ભીમ દ્રૌપદી સાથે છે? તે શું કરવા ઈચ્છે છે? કે સાહસપ્રિય એ વીર પહેલેથી જ કોઈ સાહસ કરી ચૂક્યો છે?'
ઇમે હ્યકસ્માદુત્પાતા મહાસમરશંસિનઃ। દર્શયન્તો ભયં તીવ્રં પ્રાદુર્ભૂતાઃ સમન્તતઃ
'આ અચાનક દેખાતા અશુભ સંકેતો, ચારે બાજુ, મોટા યુદ્ધના સંકેત આપે છે અને ભારે ભય બતાવે છે.'
તં તથાવાદિનં કૃષ્ણા પ્રત્યુવાચ મનસ્વિની। પ્રિયા પ્રિયં ચિકીર્ષન્તી મહિષી ચારુહાસિની
તેવું કહેતા, બુદ્ધિશાળી અને સુંદર મુખવાળી કૃષ્ણાએ, પોતાના પ્રિયને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છતી પ્રિય રાણી તરીકે, તેને જવાબ આપ્યો:
યત્તત્સૌગન્ધિકં રાજન્નાહૃતં માતરિશ્વના। તન્મયા ભીમસેનસ્ય પ્રીતયાઽદ્યોપપાદિતમ્
'હે રાજા, જે સુગંધિત કમળ પવનદેવ લાવ્યા હતા, તે આજે ભીમસેનની સ્નેહવશતાથી મને મળ્યું છે.'
અપિ ચોક્તો મયા વીરો યદિપશ્યેર્બહૂન્યપિ। તાનિ સર્વાણઅયુપાદાય શીઘ્રમાગમ્યતામિતિ
'અને મેં એ વીરને કહ્યું હતું: જો તને વધુ કમળો દેખાય, તો બધાં જલદી લઈ આવજે.'
સ તુ નૂનં મહાબાહુઃ પ્રિયાર્થં મમ પાણ્ડવઃ। પ્રાગુદીચીં દિશં રાજંસ્તાન્યાહર્તુમિતો ગતઃ
'નિશ્ચિતપણે, એ મહાબાહુ પાંડવ મારા માટે એ કમળ લાવવા અહીંથી પૂર્વોત્તર દિશામાં ગયો છે, હે રાજા.'
ઉક્તસ્ત્વેવં તયા રાજા યમાવિદમથાબ્રવીત્। ગચ્છામ સહિતાસ્તૂર્ણં યેન યાતો વૃકોદરઃ
એવી રીતે કૃષ્ણાએ કહ્યું ત્યારે રાજાએ યમદ્વયને કહ્યું: 'ચાલો, આપણે બધા જલદી જઈએ જ્યાં વ્રિકોદર ગયો છે.'
વહન્તુ રાક્ષસા વિપ્રાન્યથાશ્રાન્તાન્યથાકૃશાન્। ત્વમપ્યમરસંકાશ વહ કૃષ્ણાં ઘટોત્કચ
'રાક્ષસો, બ્રાહ્મણો થાકેલા કે દુર્બળ હોય તો તેમને લઈ જાઓ; અને તું, અમર જેવો ઘટોત્કચ, કૃષ્ણાને પણ લઈ જા.'
વ્યક્તં દૂરમિતો ભીમઃ પ્રવિષ્ટ ઇતિમે મતિઃ। ચિરં ચતસ્ય કાલોઽયં સ ચ વાયુસમો જવે
મને સ્પષ્ટ લાગે છે કે ભીમ અહીંથી બહુ દૂર પહોંચી ગયો છે; ઘણો સમય વીતી ગયો છે અને એ પવન જેટલો ઝડપી છે.
તરસ્વી વૈનતેયસ્ય સદૃશો ભુવિ લઙ્ઘને। ઉત્પતેદપિચાકાશં નિપતેચ્ચયથેચ્છકમ્
એ જમીન પર ઉછાળવામાં ગરુડ જેટલો તીવ્ર છે; એ ઈચ્છે ત્યાં આકાશમાં ઉડી શકે અને જ્યાં મન થાય ત્યાં ઊતરી શકે.
તમન્વિયામ ભવતાં પ્રભાવાદ્રજનીચરાઃ। પુરા સ નાપરાધ્નોતિ સિદ્ધાનાં બ્રહ્મવાદિનામ્
ચાલો, આપણે એને પીછો કરીએ, કેમ કે તમારી શક્તિથી, રાત્રે ફરતા દેવો, એ સિદ્ધો અને બ્રહ્મજ્ઞાની લોકોને નુકસાન ન પહોંચાડે.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વેહૈડિમ્બપ્રમુખાસ્તદા। ઉદ્દેશજ્ઞાઃ કુબેરસ્ય નલિન્યા ભરતર્ષભ
હિડીંબા અને અન્ય બધા, જેમને કુબેરના પ્રદેશોનું જ્ઞાન હતું, એ વાત સાંભળી 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને તૈયાર થઈ ગયા, હે ભરતવંશી.
આદાય પાણ્ડવાંશ્ચૈવ તાંશ્ચ વિપ્રાનનેકશઃ। લોમશેનૈવ સહિતાઃ પ્રયયુઃ પ્રીતમાનસાઃ
પાંડવો અને ઘણા બ્રાહ્મણો, અને લોમશ સાથે, બધા આનંદિત મનથી ત્યાંથી નીકળી પડ્યા.
તે સર્વે ત્વરિતા ગત્વા દદૃશુસ્તત્ર કાનને। પદ્મસૌગન્ધિકવતીંનલિનીં સુમનોરમામ્
બધા જલદી જલદી ચાલીને એ જંગલમાં પહોંચ્યા અને ત્યાં સુગંધિત કમળોથી ભરેલી સુંદર તળાવ જોઈ.
તં ચ ભીમં મહાત્માનં તસ્યાસ્તીરે વ્યવસ્થિતમ્। દદૃશુર્નિહતાંશ્ચૈવ યક્ષાંશ્ચ વિપુલેક્ષણાન્
ત્યાં એમણે મહાન આત્માવાળા ભીમને તળાવના કાંઠે ઊભેલા જોયો અને પહોળી આંખવાળા મરેલા યક્ષોને પણ જોયા.
ભિન્નકાયાક્ષિબાહૂરુન્સંચૂર્ણિતશિરોધરાન્। તં ચ ભીમં મહાત્માનં તસ્યાસ્તીરે વ્યવસ્થિતમ્
યક્ષોના શરીર, આંખ, હાથ અને જાંઘ તૂટી ગયેલા, માથા અને ગળા ચકનાચૂર થયેલા હતા; અને ભીમ, મહાન આત્માવાળો, એ તળાવના કાંઠે ઊભેલો હતો.
સક્રોધં સ્તવ્ધનયનં સંદષ્ટદશનચ્છદમ્। ઉદ્યમ્ય ચ ગદાં દોર્ભ્યાં નદીતીરે વ્યવસ્થિતમ્
ભીમ ગુસ્સામાં, આંખો કઠોર, દાંત ભીંચેલા, બંને હાથમાં ગદા ઊંચકીને નદીના કાંઠે ઊભેલો હતો.
પ્રજાસંક્ષેપસમયે દણ્ડહસ્તમિવાન્તકમ્। તં દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજસ્તુ પરિષ્વજ્યાથ ભારત
એવો લાગતો હતો જાણે બધા જીવોના અંત સમયે દંડધારી યમરાજ ઊભા હોય; એને જોઈને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે એને ભેટી લીધો, હે ભરતવંશી.
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા કૌન્તેય કિમિદં કૃતમ્। સાહસં વત ભદ્રં તે દેવાનામપિ ચાપ્રિયમ્। પુનરેવં ન કર્તવ્યં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્
યુધિષ્ઠિરે મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'કુંતીપુત્ર, તું શું કર્યું? આ તો બહુ ધાડસનું કામ થયું, દેવતાઓને પણ ન ગમતું. જો તું મને પ્રસન્ન રાખવા માંગતો હોય તો આવું ફરીથી કદી ન કરજે.'
અનુશિષ્ય તુ કૌન્તેયં પદ્માનિ પરિગૃહ્ય ચ। તસ્યામેવ નલિન્યાં તુ વિજહ્રરમરોપમાઃ
પછી ભીમને સમજાવીને અને કમળો ભેગા કરીને, દેવતાસમાન પાંડવો એ જ તળાવમાં રમ્યા.
એતસ્મિન્નૈવ કાલે તુ પ્રગૃહીતશિલાયુધાઃ। પ્રાદુરાસન્મહાકાયાસ્તસ્યોદ્યાનસ્ય રક્ષિણઃ
એ જ સમયે, મોટા શરીરવાળા અને પથ્થરોથી સજ્જ, એ ઉદ્યાનના રક્ષકો ત્યાં દેખાયા.
તે દૃષ્ટ્વાધર્મરાજાનં મહર્ષિં ચાપિ લોમશમ્। નકુલં સહદેવં ચ તથાઽન્યાન્બ્રાહ્મણર્ષભાન્
એ રક્ષકોએ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, મહર્ષિ લોમશ, નકુલ, સહદેવ અને અન્ય મહાન બ્રાહ્મણોને જોયા.
વિનયેન નતાઃ સર્વેપ્રણિપત્ય ચ ભારત। સાન્ત્વિતા ધર્મરાજેન પ્રસેદુઃ ક્ષણદાચરાઃ
બધાએ વિનમ્રતાથી નમન કર્યું અને પગરવાયા, હે ભરતવંશી; ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે સંત્વના આપતાં એ રાત્રે ફરતા દેવો પ્રસન્ન થયા.
વિદિતાશ્ચકુબેરસ્ય તત્રતે કુરુપુઙ્ગવાઃ। ઊષુર્નાતિચિરં કાલં રમમાણાઃ કુરૂદ્વહાઃ। પ્રતીક્ષમાણઆ બીભત્સું ગન્ધમાદનસાનુષુ
કુબેરના સેવકો ત્યાં પાંડવોને ઓળખી ગયા; કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવો વધારે સમય ત્યાં રોકાયા નહીં, અને ગંધમાદન પર્વતની ઢાળીઓ પર અર્જુનની રાહ જોઈ આનંદ માણતા રહ્યા.
તસ્મિન્નિવસમાનોઽથ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। આમન્ત્ર્ય સહિતાન્ભ્રાતૃનિત્યુવાચ સહદ્વિજાન્
ત્યાં વસતા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈઓ અને બ્રાહ્મણોને બોલાવીને કહ્યું.
દૃષ્ટાનિ તીર્થાન્યસ્માભિઃ પુણ્યાનિ ચ શિવાનિ ચ। મનસો હ્લાદનીયાનિ વનાનિ ચ પૃથક્પૃથક્
અમે પવિત્ર અને શુભ તીર્થો જોયાં, અને મનને આનંદ આપતા જુદા જુદા જંગલો પણ નિહાળ્યાં.