[બલં ચાતિબલો મેને ન મેઽસ્તિ સદૃશો મહાન્।] તતઃ પુનરથોવાચ પર્યશ્રુનયનો હરિઃ
તેને લાગ્યું કે ભીમનું બળ ખૂબ જ વધારે છે—'મારા જેવું કોઈ નથી.' પછી વાનરનાં આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા અને તેણે ફરી વાત કરી.
ભીમમાભાષ્ય સૌહાર્દાદ્બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા। ગચ્છ વીર સ્વમાવાસં સ્મર્તવ્યોઽસ્મિ કથાન્તરે
ભીમને પ્રેમથી સંબોધી, વાનરે આંસુભરી વાણીમાં કહ્યું: 'હે વીર, હવે તું પોતાના ઘરે જા; બીજી વાર વાર્તામાં મને યાદ કરજે.'
ઇહસ્થશ્ચ કુરુશ્રેષ્ઠ ન નિવેદ્યોસ્મિ કસ્યચિત્। ધનદસ્યાલયાચ્ચાપિ વિસૃષ્ટાનાં મહાબલ
હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું અહીં રહું ત્યાં સુધી કોઈને પણ મારું રહસ્ય જણાવવું નહિ; હું ધનના દેવના ઘરેથી મુક્ત થયેલા મહાબળીઓમાં એક છું.
એષ કાલ ઇહાયાતું દેવગન્ધર્વયોષિતામ્। મમાપિ સફલં ચ ક્ષુઃ સ્મારિતશ્ચાસ્મિ રાઘવમ્
હવે દેવગાંધીર્વ સ્ત્રીઓ અહીં આવવાનો સમય આવ્યો છે; મારી ભૂખ પણ સંતોષાઈ ગઈ છે અને મને રાઘવની યાદ આવી છે.
[રામાભિધાનં વિષ્ણું હિ જગદ્ધૃદયનન્દનમ્। સીતાવક્રારવિન્દાર્કં દશાસ્યધ્વાન્તભાસ્કરમ્ ।।]
[રામ તો વિષ્ણુ જ છે, જે સમગ્ર જગતના હૃદયને આનંદ આપે છે, સીતાના કમળ જેવા ચહેરાને પ્રકાશ આપે છે અને દશમુખના અંધકારને દૂર કરે છે.]
માનુષં ગાત્રસંસ્પર્શં ગત્વા ભીમ ત્વયા સહ। તદસ્મદ્દર્શનં વીર કૌન્તેયામાઘમસ્તુ તે
ભીમ, તું અને હું મળીને માનવ શરીરનો સ્પર્શ અનુભવ્યો છે; હે કુંતીપુત્ર, મારા દર્શનથી તને કોઈ અઘટન ન થાય એવી મારી શુભેચ્છા છે.
ભ્રાતૃત્વં ત્વં પુરસ્કૃત્ય વરં વરય ભારત। યદિ તાવન્મયા ક્ષુદ્રા ગત્વા વારણસાહ્વયમ્
હે ભારત, આપણું ભાઈપણ ધ્યાનમાં રાખીને તું મારી પાસે ઈચ્છા પૂછી લે; જો તને ઈચ્છા હોય તો હું વારાણસી જઈને તારા માટે નાનકડી પણ કોઈ સેવા કરી દઈશ.
ધાર્તરાષ્ટ્રા નિહન્તવ્યા યાવદેતત્કરોમ્યહમ્। શિલયા નગરં વા તન્મર્દિતવ્યં મયા યદિ
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોનો વિનાશ થવો જ જોઈએ; તું કહેશે તો હું અહીં રહીને એ કામ કરી દઈશ—જોઈએ તો પર્વતથી તેમનું શહેર પણ ચકનાચૂર કરી દઈશ.
[બદ્ધ્વા દુર્યોધનં ચાદ્ય આનયામિ તવાન્તિકમ્।] યાવદેતત્કરોમ્યદ્યકામં તવ મહાબલ
[આજે હું દુર્યોધનને બાંધીને તારા સમક્ષ લઈ આવી શકું છું; તું જે કહેશે તે હું અહીં રહીને કરી દઈશ, હે મહાબળવાન.]
ભીમસેનસ્તુ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા તસ્ મહાત્મનઃ। પ્રત્યુવાચ હનૂન્તં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
મહાન આત્માની એ વાતો સાંભળી ભીમસેને આનંદભર્યા હૃદયથી હનુમાનને જવાબ આપ્યો.
કૃતમેવ ત્વયા સર્વં મમ વાનરપુઙ્ગવ। સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહાબાહો કામયે ત્વાં પ્રસીદમે
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તું તો મારી માટે બધું જ કરી ચૂક્યો છે; તને શુભકામનાઓ, હે મહાબાહુ, હવે મને ફક્ત તારો આશીર્વાદ જોઈએ છે.
સનાથાઃ પાણ્ડવાઃ સર્વે ત્વયા નાથેન વીર્યવન્। તવૈવ તેજસા સર્વાન્વિજેષ્યામો વયં પરાન્
પાંડવો બધા તારા જેવા શક્તિશાળી રક્ષકને પામી સુરક્ષિત છે; તારા તેજથી અમે અમારા બધા શત્રુઓને હરાવીશું.
એવમુક્તસ્તુ હનુમાન્ભીમસેનમભાષત। ભ્રાતૃત્વાત્સૌહૃદાચ્ચૈવ કરિષ્યામિ પ્રિયં તવ
આ રીતે સાંભળીને હનુમાન ભીમસેનને બોલ્યો: 'ભાઈપણ અને મિત્રતાના નાતે હું તારી મનપસંદ વાત જરૂર કરીશ.'
ચમૂં વિગાહ્ય શત્રૂણાં પરશક્તિસમાકુલામ્। યદા સિંહરવં વીર કરિષ્યસિ મહાબલ
જ્યારે તું, હે મહાબળવાન, શક્તિશાળી શત્રુઓની સેના વચ્ચે સિંહની જેમ ગર્જના કરશે,
તદાહં બૃંહયિષ્યામિ સ્વરવેણ રવં તવ। `યં શ્રુત્વૈવ ભવિષ્યન્તિ વ્યસવસ્તેઽરયો રણે
ત્યારે હું પણ મારા સ્વરથી તારી ગર્જનાને વધુ પ્રબળ કરીશ; એ અવાજ સાંભળતા જ તારા શત્રુઓ યુદ્ધમાં જીવ ગુમાવી દેશે.
વિજયસ્ય ધ્વજસ્થશ્ચ નાદાન્મોક્ષ્પામિ દારુણાન્। શત્રૂણાં યે પ્રાણહરાઃ સુખં યેન હનિષ્યથ
વિજયધ્વજ પર બેઠો હું ભયાનક અવાજો છોડીને તારા શત્રુઓના પ્રાણ લઈ લઉં છું, જેથી તું તેમને સહેલાઈથી હરાવી શકે.
એવમાભાષ્ય હનુમાંસ્તદા પાણ્ડવનન્દનમ્। માર્ગમાખ્યાય ભીમાય તત્રૈવાન્તરધીયત
હનુમાને પાંડવપુત્રને આ રીતે કહીને ભીમને માર્ગ બતાવ્યો અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
ગતે તસ્મિન્હરિવરે ભીમોપિ બલિનાંવરઃ। તેન માર્ગેણ વિપુલં વ્યચરદ્ગન્ધમાદનમ્
પછી એ શ્રેષ્ઠ વાનર ચાલ્યો ગયો ત્યારે ભીમ પણ બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, તેણે હનુમાન બતાવેલા માર્ગે વિશાળ ગંધમાદન પર્વત પર વિહાર કર્યો.
અનુસ્મરન્વપુસ્તસ્ય શ્રિયં ચાપ્રતિમાં ભુવિ। માહાત્મ્યમનુભાવં ચ સ્મરન્દાશરથેર્યયૌ
તેના અદભુત રૂપ અને અનન્ય મહિમા, તેમજ દશરથપુત્રની મહાનતા અને શક્તિ યાદ કરતાં ભીમ આગળ વધ્યો.
સ તાનિ રમણીયાનિ વનાન્યુપવનાનિ ચ। વિલોલયામાસ તદા સૌગન્ધિકવનેપ્સયા
પછી તેણે એ સુંદર વનો અને ઉપવનોમાં સુગંધિક ફૂલોની શોધમાં વિહાર કર્યો.
ફુલ્લપદ્મવિચિત્રાણિ સરાંસિ સરિતસ્તથા। નાનાકુસુમચિત્રાણિ પુષ્પિતાનિ વનાનિ ચ
ખીલેલા કમળોથી શોભતા સરોવર અને નદીઓ, અને વિવિધ ફૂલોથી ભરેલા, પુષ્પિત વનોએ સુંદરતા પામી હતી.
મત્તવારણયુથાનિ પઙ્કક્લિન્નાનિ ભારત। વર્ષતામિવ મેઘાનાં વૃન્દાનિ દદૃશે તદા
અહીં મદમસ્ત હાથીઓના ટોળા, કાદવથી લથપથ શરીરવાળા, વરસાદ વરસાવતા મેઘના ઝુંડ જેવાં દેખાતા હતા, હે ભારત.
હરિણૈશ્ચપલાપાઙ્ગૈર્હરિણીસહિતૈર્વનમ્। સશષ્પકવલૈઃ શ્રીમાન્પથિ દૃષ્ટ્વા દ્રુતં યયૌ
ભીમએ વનમાં ચંચળ નજરવાળા હરણો અને તેમની સાથીણીઓ, તાજા ઘાસ ચરતાં જોયાં અને પછી ઝડપથી પોતાના રસ્તે આગળ વધ્યો.
મહિષૈશ્ચ વરાહૈશ્ચ શાર્દૂલૈશ્ચ નિષેવિતમ્। વ્યપેતભીર્ગિરિં શૌર્યાદ્ભીમસેનો વ્યગાહત
ભીમસેન પોતાના શૌર્યથી નિર્ભય બની, ભેંસા, જંગલી શૂકર અને વાઘોથી ભરેલા પર્વતમાં પ્રવેશ્યો.
કુસુમાનતશાખૈશ્ચ તામ્રપલ્લવકોમલૈઃ। યાચ્યમાન ઇવારણ્યે દ્રુમૈર્મારુતકમ્પિતૈઃ
ફૂલોની ભારે ડાળીઓ અને તાંબાં જેવાં કોમળ પાંદડાં, પવનમાં હલનારી, એ વૃક્ષો જાણે વન ભીમને વિનંતી કરતાં હોય તેમ લાગતું હતું.
કૃતપદ્માઞ્જલિપુટા મત્તષટ્પદસેવિતાઃ। પ્રિયતીર્થવના માર્ગે પદ્મિનીઃ સમતિક્રમન્
માર્ગમાં, પવિત્ર જળવાળાં અને મદમસ્ત ભમરોથી ઘેરાયેલા કમળપુષ્પી સરોવરો ભીમે પાર કર્યા, જેમના પાંખડાં જાણે પ્રાર્થના માટે જોડાયા હોય.
સજ્જમાનમનોદૃષ્ટિઃ ફુલ્લેષુ ગિરિસાનુષુ। દ્રૌપદીવાક્યપાથેયો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
પર્વતની ફૂલી રહેલી ઢાળીઓ પર દૃષ્ટિ અને મન એકાગ્ર રાખી, ભયંકર પરાક્રમી ભીમ, દ્રૌપદીના શબ્દોથી પ્રેરણા લઇ આગળ વધતો રહ્યો.
પરિવૃત્તેઽહનિ તતઃ પ્રકીર્ણહરિણે વને। કાઞ્ચનૈર્વિલૈઃ પદ્મૈર્દદર્શ વિપુલાં નદીમ્
પછી, દિવસ વળતાં, હરણોથી ભરેલા વનમાં, ભીમે સોનાના કમળોથી શોભતી વિશાળ નદી જોઈ.
હંસકારણ્ડવયુતાં ચક્રવાકોપશોભિતામ્। રચિતામિવ તસ્યાદ્રેર્ભાલાં વિમલપઙ્કજામ્
હંસ, કુરજાં અને ચક્રવાકથી ભરપૂર, નિર્મળ કમળોથી શોભતી એ નદી જાણે પર્વતના કપાળ પરની તેજસ્વી રેખા હતી.
તસ્યાં નદ્યાં મહાસત્વઃ સૌગન્ધિકવનં મહત્। અપશ્યત્પ્રીતિજનનં બાલાર્કસદૃશદ્યુતિ
એ નદી પર, ભીમે સુંદર, સૌગંધિક ફૂલોનું મોટું વન જોયું, જે ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી અને મનને આનંદ આપનારી હતી.