દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। રાજ્યં કારિતવાન્રામસ્તતઃ સ્વભવનં ગતઃ
રામે દસ હજાર વર્ષ અને દસ સો વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું અને પછી પોતાના લોકમાં ગયા.
તદિહાપ્સરસસ્તાત ગન્ધર્વાશ્ચ સદાઽનઘ। તસ્ય વીરસ્ય ચરિતં ગાયન્ત્યો રમયન્તિ મામ્
હે નિર્દોષ, અહીં અપ્સરાઓ અને ગંધર્વો એ મહાન વીરના કાર્યો ગાઈને મને હંમેશા આનંદ આપે છે.
અયં ચ માર્ગો મર્ત્યાનામગમ્યઃ કુરુનન્દન। તતોઽહં રુદ્ધવાન્માર્ગં તવેમં દેવસેવિતમ્
હે કુરુવંશના આનંદ, આ માર્ગ મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે; તેથી જ મેં આ દેવો દ્વારા પૂજિત માર્ગ તારા માટે રોકી દીધો છે.
ત્વામનેન પથા યાન્તં યક્ષો વા રાક્ષસોપિ વા'। ધર્ષયેદ્વા શપેદ્વાઽપિ મા કશ્ચિદિતિ ભારત
હે ભારત, તું આ માર્ગે જાય ત્યારે કોઈ યક્ષ કે રાક્ષસ તને હાનિ કે શાપ ન આપે.
દિવ્યો દેવપથો હ્યેષ નાત્ર ગચ્છન્તિ માનુષાઃ। યદર્થમાગતશ્ચાસિ અત એવ સરશ્ચ તત્
આ દેવોનો દિવ્ય માર્ગ છે, અહીં મનુષ્યો આવતાં નથી. એ માટે જ તું આવ્યો છે અને એથી આ સરોવર પણ અહીં છે.
પૂર્વરૂપમદૃષ્ટ્વા તે ન યાસ્યામિ કથંચન। યદિ તેઽહમનુગ્રાહ્યો દર્શયાત્માનમાત્મના
તારા પહેલાના સ્વરૂપને જોયા વિના હું આગળ નહીં જાઉં; જો હું તારો અનુકંપાપાત્ર હોઉં તો તું પોતાનું સાચું સ્વરૂપ મને બતાવ.
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન સ્મિતં કૃત્વા પ્લવંગમઃ। તદ્રૂપં દર્શયામાસ યદ્વૈ સાગરલઙ્ઘને
ભીમના આ શબ્દો સાંભળી વાનરે સ્મિત કરીને એ જ રૂપ બતાવ્યું, જે તેણે સાગર લાંઘતી વખતે ધારણ કર્યું હતું.
ભ્રાતુઃ પ્રિયમભીપ્સન્વૈ ચકાર સુમહદ્વપુઃ। `તદ્રૂપં યત્પુરા તસ્ય બભૂવોદધિલઙ્ઘને
પોતાના ભાઈને પ્રસન્ન કરવા માટે તેણે પોતાનું અતિ વિશાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું—જેમ તે પહેલાં સાગર લાંઘતી વખતે હતું.
દેહસ્તસ્ય તતોઽતીવ વર્ધત્યાયામવિસ્તરૈઃ। સદ્રુમં કદલીષણ્ડં છાદયન્નમિતદ્યુતિઃ
પછી તેનું શરીર ખુબજ ઊંચું અને પહોળું થઈ ગયું, તેની તેજસ્વી કાયાએ આખા કેળાના વનને, વૃક્ષો સહિત ઢાંકી લીધું.
ગિરિશ્ચોચ્છ્રયમાક્રમ્ય તસ્થૌ તત્ર ચ વાનરઃ। સમુચ્છ્રિતમહાકાયો દ્વિતીય ઇવ પર્વતઃ
પછી વાનરે પર્વતની ઊંચાઈ પર ચડીને ઊભો રહ્યો, તેની વિશાળ કાયાએ જાણે બીજું પર્વત ઊભું થયું હોય એમ લાગતું હતું.
તામ્રેક્ષણસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ભૃકુટીકૃતલોચનઃ। દીર્ઘં લાઙ્ગૂલમાવિધ્ય દિશો વ્યાપ્ય સ્થિતઃ કપિઃ
તેમની આંખો તાંબાં જેવી, દાંત તીખા અને ભ્રૂ ભયાનક રીતે ભાંજેલી, લાંબી પૂંછડી હલાવતો અને ચારેય દિશામાં વ્યાપી વાનર ઊભો રહ્યો.
તદ્રૂપં મહદાલક્ષ્યભ્રાતુઃ કૌરવનન્દનઃ। વિસિષ્મિયે તદા ભીમો જહૃષે ચ પુનઃ પુનઃ
કૌરવોના આનંદભાઈ ભીમએ પોતાના ભાઈનું એ વિશાળ અને અદભૂત રૂપ જોયું અને આશ્ચર્યચકિત થયો, પણ વારંવાર આનંદથી ભરાઈ ગયો.
તમર્કમિવ તેજોભિઃ સૌવર્ણમિવ પર્વતમ્। પ્રદીપ્તમિવ ચાકાશં દૃષ્ટ્વા ભીમો ન્યમીલયત્
તેને તેજથી ચમકતો, જાણે સૂર્ય જેવો, સોનાના પર્વત જેવો અને અગ્નિથી ધધકતું આકાશ જેવો જોઈને, ભીમે આંખો મીંચી લીધી.
આબભાષે ચ હનુમાન્ભીમસેનં સ્મયન્નિવ। એતાવદિહ શક્તસ્ત્વં દ્રુષ્ટું રૂપં મમાનઘ
પછી હનુમાનજી જાણે સ્મિત કરતાં ભીમસેનને કહ્યું: 'નિર્દોષ ભીમ, અહીં તું મારા રૂપનું એટલું જ ભાગ જોઈ શકે છે.'
વર્ધેઽહં ચાપ્યતો ભૂયો યાવન્મે મનસેપ્સિતમ્। ભીમ શત્રુષુ ચાત્યર્થં વર્ધતે મૂર્તિરોજસા
'હું તો મનમાં ઈચ્છું તેટલું વધુ પણ મોટો થઈ શકું, ભીમ. શત્રુઓ સામે યુદ્ધમાં તો મારું રૂપ અને બળ ઘણી વધારે વધી જાય છે.'
તદદ્ભુતં મહારૌદ્રં વિન્ધ્યપર્વતસન્નિભમ્। દૃષ્ટ્વા હનૂમતો વર્ષ્મ સંભ્રાન્તઃ પવનાત્મજઃ
વિંધ્ય પર્વત જેવું તે હનુમાનજીનું અદ્ભુત અને ભયાનક રૂપ જોઈને પવનપુત્ર ભીમ આશ્ચર્ય અને ભયથી ભરાઈ ગયો.
પ્રત્યુવાચ તતો ભીમઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। કૃતાઞ્જલિરદીનાત્મા હનૂમન્તમવસ્થિતમ્
પછી ભીમે આનંદથી રોમાંચિત થઈ, હાથ જોડીને અને નિર્ભય મનથી, સામે ઊભેલા હનુમાનજીને કહ્યું.
દૃષ્ટં પ્રમાણં વિપુલં શરીરસ્યાસ્ય તે વિભો। સંહરસ્વ મહાવીર્ય સ્વયમાત્માનમાત્મના
'મહાન બળવાન, હું તારા શરીરનું વિશાળ રૂપ જોઈ લીધું છે; હવે તું તારી જ શક્તિથી પોતાને સંયમમાં રાખ.'
ન હિ શક્નોમિ ત્વાં દ્રષ્ટું દિવાકરમિવોદિતમ્। અપ્રમેયમનાધૃષ્યં મૈનાકમિવ પર્વતમ્
'હું તને જોઈ શકતો નથી, જેમ ઊગેલા સૂર્યને જોઈ શકાતું નથી; તું તો અપરિમિત અને અપરાજેય છે, મૈનાક પર્વત જેવો.'
વિસ્મયશ્ચૈવ મે વીર સુમહાન્મનસોઽદ્ય વૈ। યદ્રામસ્ત્વયિ પાર્શ્વશ્થે સ્વયં રાવણમભ્યગાત્
'વીર, આજે મારું મન અદ્ભુત આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું છે, કેમ કે રામે તારા સાથમાં રહીને જાતે જ રાવણનો સામનો કર્યો હતો.'
ત્વમેવ શક્તસ્તાં લઙ્કાં સયોધાં સહરાવણામ્। સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ વિનાશયિતુમઞ્જસા
'તારે તો એકલા જ તારા બળે, આખી લંકા, તેની સેના અને રાવણને પણ સહેલાઈથી નાશ કરી શકાય તેમ હતું.'
ન હિ તે કિંચિદપ્રાપ્યં મારુતાત્મજ વિદ્યતે। ન ચૈવ તવ પર્યાપ્તો રાવયણઃ સગણો યુધિ
'પવનપુત્ર, તારા માટે કશું અપ્રાપ્ય નથી; યુદ્ધમાં રાવણ અને તેની આખી સેના પણ તારો સામનો કરી શક્યા નહોતા.'
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન હનૂમાન્પ્લવગોત્તમઃ। પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં સ્નિગ્ધગમ્ભીરયા ગિરા
ભીમના આવા વચનો સાંભળી, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાનજીએ મૃદુ અને ગંભીર અવાજે જવાબ આપ્યો.
એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। ભીમસેન ન પર્યાપ્તો મમાસૌ રાક્ષસાધમઃ
'ભીમસેન, મહાબાહુ, તું જે કહે છે એ સાચું છે, ભારતવંશી; એ દુષ્ટ રાક્ષસ મારાથી યુક્ત થવા યોગ્ય નહોતો.'
વેદાચારવિધાનોક્તૈર્યજ્ઞૈર્ધાર્યન્તિ દેવતાઃ। બૃહસ્પત્યુશનઃપ્રોક્તૈર્નયૈર્ધાર્યન્તિ માનવાઃ
'વેદોમાં જણાવેલા યજ્ઞ અને વિધિથી દેવતાઓ ટકેલા છે; અને બૃહસ્પતિ તથા ઉશનાએ શીખવેલા નીતિથી મનુષ્યો ટકેલા છે.'
તેન વીરેણ તં હત્વા સગણં રાક્ષસાધમમ્। આનીતા સ્વપુરં સીતા કીર્તિશ્ચ સ્થાપિતા નૃષુ
'એવી રીતે, એ વીરે એ દુષ્ટ રાક્ષસ અને તેની સાથેીઓને મારીને, સીતાજીને પોતાના શહેરમાં પરત લાવ્યા અને તેની કીર્તિ લોકોએ સ્થાપી.'
તદ્ગચ્છ વિપુલપ્રજ્ઞ ભ્રાતુઃ પ્રિયહિતે રતઃ। અરિષ્ટં ક્ષેમમધ્વાનં વાયુના પરિરક્ષિતઃ
હે વિશાળ બુદ્ધિવાળા, ભાઈના કલ્યાણ અને આનંદમાં તત્પર, તું જા; તારો માર્ગ નિરાશા અને વિઘ્નોથી મુક્ત રહે, પવનદેવ તારી રક્ષા કરે.
એષ પન્થાઃ કુરુશ્રેષ્ઠ સૌગન્ધિકવનાય તે। દ્રક્ષ્યસે ધનદોદ્યાનં રક્ષિતં યક્ષરાક્ષસૈઃ
હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ રસ્તો તને સૌગંધિક વન તરફ લઈ જશે; ત્યાં તું કુબેરનું બગીચું જોશે, જે યક્ષો અને રાક્ષસો દ્વારા રક્ષાયેલું છે.
ન ચ તે તરસા કાર્યઃ કુસુમાપચયઃ સ્વયમ્। દૈવતાનિ હિ માન્યાનિ પુરુષેણ વિશેષતઃ
તારે પોતાની તાકાતથી ફૂલો તોડવા નહીં જોઈએ; કારણ કે દેવતાઓનું માન રાખવું જોઈએ, ખાસ કરીને માણસે.
બલિહોમનમસ્કારૈર્મન્ત્રૈશ્ચ ભરતર્ષભ। દૈવતાનિ પ્રસાદં હિ ભક્ત્યા કુર્વન્તિ ભારત
હે ભરતવંશી, ભેટ, હવન, વંદન અને મંત્રોથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે; તેઓ ભક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે.