દૃષ્ટવાન્ભરતશ્રેષ્ઠ રાવણસ્ય નિવેશને। સમેત્ય તામહં દેવીં વૈદેહીં રાઘવપ્રિયામ્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, મેં રાવણના મહેલમાં રાઘવને પ્રિય એવી વૈદેહી માતાને જોઈ અને તેમની સાથે મુલાકાત લીધી.
દગ્ધ્વા લઙ્કામશેષેણ સાદૃપ્રાકારતોરણામ્। પ્રત્યાગતશ્ચાસ્ય પુનર્નામ તત્રપ્રકાશ્ય વૈ
પછી મેં આખી લંકાને, તેની દીવાલો અને દ્વારો સહિત, પૂરી રીતે બળી નાખી અને ત્યાં જઈને ખુલ્લેઆમ મારું નામ જાહેર કર્યું.
મદ્વાક્યં ચાવધાર્યાશુ રામો રાજીવલોચનઃ। અબદ્ધપૂર્વમન્યૈશ્ચ બદ્ધ્વા સેતું મહોદધૌ। વૃતો વાનરકોટીભિઃ સમુત્તીર્ણો મહાર્ણવમ્
રામચંદ્રજી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતા, મારા શબ્દો તરત સમજી ગયા અને બીજા કોઈએ ક્યારેય ન બનાવેલો મહાસાગર પર પુલ બાંધીને લાખો વાનરોની સાથે પાર ઉતરી ગયા.
તતો રરામેણ વીર્યેણ હત્વા તાન્સર્વરાક્ષસાન્। રણે તુ રાક્ષસગણં રાવણં લોકરાવણમ્
પછી રામના પરાક્રમથી બધા રાક્ષસો યુદ્ધમાં માર્યા ગયા, અને જગતને ડરાવનાર રાવણ પણ તેના સાથીઓ સાથે સંહારાયો.
નિશાચરેનદ્રં હત્વા તુ સભ્રાતૃસુતબાન્ધવમ્। રાજ્યેઽભિષિચ્ય લઙ્કાયાં રાક્ષસેન્દ્રં વિભીષણમ્
પછી રામે રાત્રે ફરતા રાક્ષસોના રાજા તથા તેના ભાઈ, પુત્ર અને સગા-સંબંધીઓને મારીને, વિભીષણને લંકાના રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ધાર્મિકં ભક્તિમન્તં ચ ભક્તાનુગતવત્સલઃ। પ્રત્યાહૃત્ય તતઃ સીતાં નષ્ટાં વેદશ્રુતિં યથા
રામ, જે ધર્મપ્રેમી અને ભક્તોને સ્નેહ કરતા, તેમણે ગુમ થયેલી સીતાજીને, જેમ કોઈ ગુમ થયેલી વેદમય જ્ઞાન પાછું મેળવે તેમ, પાછી મેળવ્યા.
તયૈવ સહિતઃ સાધ્વ્યા પત્ન્યા રામો મહાયશાઃ। ગત્વા તતોઽતિત્વરિતઃ સ્વાં પુરીં રઘુનન્દનઃ। અધ્યાવસત્તતોઽયોધ્યામયોધ્યાં દ્વિષતાં પ્રભુઃ
પછી રઘુવંશના આનંદ, મહાન યશસ્વી રામ, પોતાની પવિત્ર પત્ની સાથે ઝડપથી પોતાના શહેરમાં ગયા અને ત્યાંથી અયોધ્યામાં શત્રુઓથી અપરાજિત રહીને રાજ કર્યું.
તતઃ પ્રતિષ્ઠિતો રાજ્યે રામો નૃપતિસત્તમઃ। વરં મયા યાચિતોઽસૌ રામો રાજીવલોચનઃ
પછી શ્રેષ્ઠ રાજા રામ રાજસિંહાસન પર સ્થાપિત થયા. મેં કમળનેત્ર રામચંદ્રજી પાસે એક વરદાન માગ્યું.
યાવદ્રામકથેયં તે ભવેલ્લોકેષુ શત્રુહન્। તાવજ્જીવેયમિત્યેવં તથાઽસ્ત્વિતિ ચ સોબ્રવીત્
હે શત્રુહંતાર, મેં એમ માગ્યું કે જેટલા સમય સુધી રામકથા લોકોમાં જીવંત રહે, તેટલો સમય હું પણ જીવું. રામે પણ 'એવું જ થાઓ' કહી મંજૂરી આપી.
સીતાપ્રસાદાચ્ચ સદા મામિહસ્થમરિંદમ। ઉપતિષ્ઠન્તિ દિવ્યા હિ ભોગા ભીમ યથેપ્સિતાઃ
અને સીતાજીના આશીર્વાદથી, હે દુશ્મનને દમન કરનાર, મને અહીં ઈચ્છિત દૈવી સુખો હંમેશા પ્રાપ્ત થાય છે.
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ। રાજ્યં કારિતવાન્રામસ્તતઃ સ્વભવનં ગતઃ
રામે દસ હજાર વર્ષ અને દસ સો વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું અને પછી પોતાના લોકમાં ગયા.
તદિહાપ્સરસસ્તાત ગન્ધર્વાશ્ચ સદાઽનઘ। તસ્ય વીરસ્ય ચરિતં ગાયન્ત્યો રમયન્તિ મામ્
હે નિર્દોષ, અહીં અપ્સરાઓ અને ગંધર્વો એ મહાન વીરના કાર્યો ગાઈને મને હંમેશા આનંદ આપે છે.
અયં ચ માર્ગો મર્ત્યાનામગમ્યઃ કુરુનન્દન। તતોઽહં રુદ્ધવાન્માર્ગં તવેમં દેવસેવિતમ્
હે કુરુવંશના આનંદ, આ માર્ગ મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે; તેથી જ મેં આ દેવો દ્વારા પૂજિત માર્ગ તારા માટે રોકી દીધો છે.
ત્વામનેન પથા યાન્તં યક્ષો વા રાક્ષસોપિ વા'। ધર્ષયેદ્વા શપેદ્વાઽપિ મા કશ્ચિદિતિ ભારત
હે ભારત, તું આ માર્ગે જાય ત્યારે કોઈ યક્ષ કે રાક્ષસ તને હાનિ કે શાપ ન આપે.
દિવ્યો દેવપથો હ્યેષ નાત્ર ગચ્છન્તિ માનુષાઃ। યદર્થમાગતશ્ચાસિ અત એવ સરશ્ચ તત્
આ દેવોનો દિવ્ય માર્ગ છે, અહીં મનુષ્યો આવતાં નથી. એ માટે જ તું આવ્યો છે અને એથી આ સરોવર પણ અહીં છે.
પૂર્વરૂપમદૃષ્ટ્વા તે ન યાસ્યામિ કથંચન। યદિ તેઽહમનુગ્રાહ્યો દર્શયાત્માનમાત્મના
તારા પહેલાના સ્વરૂપને જોયા વિના હું આગળ નહીં જાઉં; જો હું તારો અનુકંપાપાત્ર હોઉં તો તું પોતાનું સાચું સ્વરૂપ મને બતાવ.
એવમુક્તસ્તુ ભીમેન સ્મિતં કૃત્વા પ્લવંગમઃ। તદ્રૂપં દર્શયામાસ યદ્વૈ સાગરલઙ્ઘને
ભીમના આ શબ્દો સાંભળી વાનરે સ્મિત કરીને એ જ રૂપ બતાવ્યું, જે તેણે સાગર લાંઘતી વખતે ધારણ કર્યું હતું.
ભ્રાતુઃ પ્રિયમભીપ્સન્વૈ ચકાર સુમહદ્વપુઃ। `તદ્રૂપં યત્પુરા તસ્ય બભૂવોદધિલઙ્ઘને
પોતાના ભાઈને પ્રસન્ન કરવા માટે તેણે પોતાનું અતિ વિશાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું—જેમ તે પહેલાં સાગર લાંઘતી વખતે હતું.
દેહસ્તસ્ય તતોઽતીવ વર્ધત્યાયામવિસ્તરૈઃ। સદ્રુમં કદલીષણ્ડં છાદયન્નમિતદ્યુતિઃ
પછી તેનું શરીર ખુબજ ઊંચું અને પહોળું થઈ ગયું, તેની તેજસ્વી કાયાએ આખા કેળાના વનને, વૃક્ષો સહિત ઢાંકી લીધું.
ગિરિશ્ચોચ્છ્રયમાક્રમ્ય તસ્થૌ તત્ર ચ વાનરઃ। સમુચ્છ્રિતમહાકાયો દ્વિતીય ઇવ પર્વતઃ
પછી વાનરે પર્વતની ઊંચાઈ પર ચડીને ઊભો રહ્યો, તેની વિશાળ કાયાએ જાણે બીજું પર્વત ઊભું થયું હોય એમ લાગતું હતું.
તામ્રેક્ષણસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ભૃકુટીકૃતલોચનઃ। દીર્ઘં લાઙ્ગૂલમાવિધ્ય દિશો વ્યાપ્ય સ્થિતઃ કપિઃ
તેમની આંખો તાંબાં જેવી, દાંત તીખા અને ભ્રૂ ભયાનક રીતે ભાંજેલી, લાંબી પૂંછડી હલાવતો અને ચારેય દિશામાં વ્યાપી વાનર ઊભો રહ્યો.
તદ્રૂપં મહદાલક્ષ્યભ્રાતુઃ કૌરવનન્દનઃ। વિસિષ્મિયે તદા ભીમો જહૃષે ચ પુનઃ પુનઃ
કૌરવોના આનંદભાઈ ભીમએ પોતાના ભાઈનું એ વિશાળ અને અદભૂત રૂપ જોયું અને આશ્ચર્યચકિત થયો, પણ વારંવાર આનંદથી ભરાઈ ગયો.
તમર્કમિવ તેજોભિઃ સૌવર્ણમિવ પર્વતમ્। પ્રદીપ્તમિવ ચાકાશં દૃષ્ટ્વા ભીમો ન્યમીલયત્
તેને તેજથી ચમકતો, જાણે સૂર્ય જેવો, સોનાના પર્વત જેવો અને અગ્નિથી ધધકતું આકાશ જેવો જોઈને, ભીમે આંખો મીંચી લીધી.
આબભાષે ચ હનુમાન્ભીમસેનં સ્મયન્નિવ। એતાવદિહ શક્તસ્ત્વં દ્રુષ્ટું રૂપં મમાનઘ
પછી હનુમાનજી જાણે સ્મિત કરતાં ભીમસેનને કહ્યું: 'નિર્દોષ ભીમ, અહીં તું મારા રૂપનું એટલું જ ભાગ જોઈ શકે છે.'
વર્ધેઽહં ચાપ્યતો ભૂયો યાવન્મે મનસેપ્સિતમ્। ભીમ શત્રુષુ ચાત્યર્થં વર્ધતે મૂર્તિરોજસા
'હું તો મનમાં ઈચ્છું તેટલું વધુ પણ મોટો થઈ શકું, ભીમ. શત્રુઓ સામે યુદ્ધમાં તો મારું રૂપ અને બળ ઘણી વધારે વધી જાય છે.'
તદદ્ભુતં મહારૌદ્રં વિન્ધ્યપર્વતસન્નિભમ્। દૃષ્ટ્વા હનૂમતો વર્ષ્મ સંભ્રાન્તઃ પવનાત્મજઃ
વિંધ્ય પર્વત જેવું તે હનુમાનજીનું અદ્ભુત અને ભયાનક રૂપ જોઈને પવનપુત્ર ભીમ આશ્ચર્ય અને ભયથી ભરાઈ ગયો.
પ્રત્યુવાચ તતો ભીમઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। કૃતાઞ્જલિરદીનાત્મા હનૂમન્તમવસ્થિતમ્
પછી ભીમે આનંદથી રોમાંચિત થઈ, હાથ જોડીને અને નિર્ભય મનથી, સામે ઊભેલા હનુમાનજીને કહ્યું.
દૃષ્ટં પ્રમાણં વિપુલં શરીરસ્યાસ્ય તે વિભો। સંહરસ્વ મહાવીર્ય સ્વયમાત્માનમાત્મના
'મહાન બળવાન, હું તારા શરીરનું વિશાળ રૂપ જોઈ લીધું છે; હવે તું તારી જ શક્તિથી પોતાને સંયમમાં રાખ.'
ન હિ શક્નોમિ ત્વાં દ્રષ્ટું દિવાકરમિવોદિતમ્। અપ્રમેયમનાધૃષ્યં મૈનાકમિવ પર્વતમ્
'હું તને જોઈ શકતો નથી, જેમ ઊગેલા સૂર્યને જોઈ શકાતું નથી; તું તો અપરિમિત અને અપરાજેય છે, મૈનાક પર્વત જેવો.'
વિસ્મયશ્ચૈવ મે વીર સુમહાન્મનસોઽદ્ય વૈ। યદ્રામસ્ત્વયિ પાર્શ્વશ્થે સ્વયં રાવણમભ્યગાત્
'વીર, આજે મારું મન અદ્ભુત આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું છે, કેમ કે રામે તારા સાથમાં રહીને જાતે જ રાવણનો સામનો કર્યો હતો.'