યત્નવાનપિ તુ શ્રીમાઁલ્લાઙ્ગૂલોદ્ધરણે તતઃ। કપેઃ પાર્શ્વગતો ભીમસ્તસ્થૌ વ્રીડડાનતાનનઃ
ભીમે પૂંછડું ઉંચકવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો, પણ વાનર પાસે ઊભો રહી, શરમથી માથું ઝુકાવીને ઊભો રહ્યો.
પ્રણિપત્ય ચ કૌન્તેયઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્। પ્રસીદ કપિશાર્દૂલ દુરુક્તં ક્ષમ્યતાં મમ
કુંતીપુત્રે નમસ્કાર કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, કૃપા કર, મારા કડવા શબ્દો માફ કર.'
સિદ્ધો વા યદિ વા દેવો ગન્ધર્વો વાઽથ ગુહ્યકઃ। પૃષ્ટઃ સન્કો મયા બ્રૂહિ કસ્ત્વં વાનરરૂપધૃત્
તમે સિદ્ધ છો કે દેવ, કે ગંધર્વ કે ગુહ્યક છો—એમ હું પૂછું છું, તો કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો, વાનરરૂપ ધારણ કરનાર?
ન ચેદ્ગુહ્યં મહાબાહો શ્રોતવ્યં ચેદ્ભવેન્મમ। શિષ્યવત્ત્વાં તુ પૃચ્છામિ ઉપપન્નોઽસ્મિ તેઽનઘ
મહાબાહુ, જો એ ગુપ્ત નથી અને મને સાંભળવું યોગ્ય હોય, તો હું શિષ્યની જેમ પૂછું છું; હે નિર્દોષ, હું તમારો વિશ્વાસપાત્ર છું.
યત્તે મમ પરિજ્ઞાને કૌતૂહલમરિંદમ। તત્સર્વમખિલેન ત્વં શૃણુ પાણ્ડવનન્દન
હે શત્રુવિનાશક, મને તમારી વિષે જે કૌતૂહલ છે, એ બધું હું તમને સંપૂર્ણ રીતે કહું છું, હે પાંડવકુલના આનંદ.
અહં કેસરિણઃ ક્ષેત્રે વાયુના જગદાયુષા। જાતઃ કમલપત્રાક્ષ હનૂમાન્નામ વાનરઃ
હું હનુમાન નામનો વાનર છું, કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવનાર, કેસરિના ક્ષેત્રમાં વાયુદેવથી જન્મેલો.
સૂર્યપુત્રં ચ સુગ્રીવં શક્રપુત્રં ચ વાલિનમ્। સર્વવાનરરાજાનૌ સર્વવાનરયૂથપાઃ
સૂર્યપુત્ર સુગ્રીવ અને ઇન્દ્રપુત્ર વાલી—બન્ને બધા વાનરરાજા અને બધા વાનરયુથપati છે.
ઉપતસ્થુર્મહાવીર્યા મમ ચામિત્રકર્શન। સુગ્રીવેણાભવત્પ્રીતિરનિલસ્યાગ્નિના યથા
હે અમિત્રવિનાશક, એ મહાવીરોએ મને સેવા આપી; અને સુગ્રીવને મારા પર એવી મમતા હતી જેવી અગ્નિને વાયુ પર હોય.
નિકૃતઃ સ તતો ભ્રાત્રા કસ્મિંશ્ચિત્કારણાન્તરે। ઋશ્યમૂકે મયા સાર્ધં સુગ્રીવો ન્યવસચ્ચિરમ્
પછી, કોઈ બીજા કારણસર પોતાના ભાઈથી છેતરાઈ, સુગ્રીવ લાંબા સમય સુધી મારી સાથે ઋશ્યમૂક પર્વત પર રહ્યો.
અથ દાશરથિર્વીરો રામો નામ મહાબલઃ। વિષ્ણુર્માનુષરૂપેણ ચચાર વસુધાતલમ્
પછી દશરથપુત્ર, રામ નામનો મહાબલવાન, માનવરૂપે વિષ્ણુ, પૃથ્વી પર ફર્યા.
સ પિતુઃ પ્રિયમન્વિચ્છન્સહભાર્યઃ સહાનુજઃ। સધનુર્ધન્વિનાંશ્રેષ્ઠો દણ્ડકારણ્યમાશ્રિતઃ
પિતાની પ્રસન્નતા માટે, પત્ની અને નાના ભાઈ સાથે, ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ દંડકવનમાં ગયા.
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાચ્છલેનાપહૃતા બલાત્। રાક્ષસેન્દ્રેણ બલિના રાવણેન દુરાત્મના
જાનસ્થાનમાંથી તેની પત્ની, બળપૂર્વક અને છલથી, રાક્ષસરાજ રાવણએ અપહરણ કરી.
સુવર્ણરત્નચિત્રેણ મૃગરૂપેણ રક્ષસા। વઞ્ચયિત્વા નરવ્યાઘ્રં મારીચેન તદાઽનઘ
સુવર્ણ અને રત્નોથી શોભતા મૃગરૂપ ધારણ કરીને, મારીચ નામના રાક્ષસે, હે નિર્દોષ, મનુષ્યસિંહ રામને છેતર્યા.
હૃતદારઃ સહ ભ્રાત્રા પત્નીં માર્ગન્સ રાઘવઃ। દૃષ્ટવાઞ્શૈલશિખરે સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્
પત્ની ગુમાવ્યા પછી, ભાઈ સાથે શોધતા રાઘવએ પર્વતની ચોટી પર વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવને જોયા.
તેન તસ્યાભવત્સખ્યં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। સ હત્વા વાલિનં રાજ્યે સુગ્રીવં પ્રત્યપાદયત્
પછી મહાત્મા રાઘવ અને સુગ્રીવ વચ્ચે મિત્રતા થઈ; રાઘવે વાલીને મારીને સુગ્રીવને રાજપદ આપ્યું.
સ રાજ્યં પ્રાપ્ય સુગ્રીવઃ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણે। વાનરાન્પ્રેષયામાસ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યા પછી, સુગ્રીવે સીતાજીની શોધમાં સૈકડો અને હજારો વાનરોને મોકલ્યા.
તતો વાનરકોટીભિઃ સહિતોઽહં નરર્ષભ। સીતાં માર્ગન્મહાબાહો પ્રસ્થિતો દક્ષિણાં દિશમ્
પછી, હે મનુષ્યશ્રેષ્ઠ, કરોડો વાનરો સાથે, હું દક્ષિણ દિશામાં સીતાજીની શોધમાં નીકળી પડ્યો.
તતઃ પ્રવૃત્તિઃ સીતાયા ગૃધ્રેણ સુમહાત્મના। સંપાતિના સમાખ્યાતા રાવણસ્ય નિવેશને
પછી મહાત્મા ગૃધ્ર સંપાતીએ અમને સીતાજીની ખબર આપી કે તે રાવણના મહેલમાં છે.
તતોઽહં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। શતયોજનવિસ્તારમર્ણવં સહસા પ્લુતઃ
પછી, નિર્દોષકર્મા રામનું કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે, મેં તરત જ શતયોજનવિસ્તૃત સાગર પર છલાંગ મારી.
અહં સ્વવીર્યાદુત્તીર્ય સાગરં મકરાલયમ્। સુતાં જનકરાજસ્ય સીતાં સુરરસુતોપમામ્
મારા પોતાના બળે મેં મકરોથી ભરેલા સાગરને પાર કર્યો અને જનકરાજાની પુત્રી, દેવકન્યાઓ સમાન સીતાજીનો દર્શન કર્યો.
દૃષ્ટવાન્ભરતશ્રેષ્ઠ રાવણસ્ય નિવેશને। સમેત્ય તામહં દેવીં વૈદેહીં રાઘવપ્રિયામ્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, મેં રાવણના મહેલમાં રાઘવને પ્રિય એવી વૈદેહી માતાને જોઈ અને તેમની સાથે મુલાકાત લીધી.
દગ્ધ્વા લઙ્કામશેષેણ સાદૃપ્રાકારતોરણામ્। પ્રત્યાગતશ્ચાસ્ય પુનર્નામ તત્રપ્રકાશ્ય વૈ
પછી મેં આખી લંકાને, તેની દીવાલો અને દ્વારો સહિત, પૂરી રીતે બળી નાખી અને ત્યાં જઈને ખુલ્લેઆમ મારું નામ જાહેર કર્યું.
મદ્વાક્યં ચાવધાર્યાશુ રામો રાજીવલોચનઃ। અબદ્ધપૂર્વમન્યૈશ્ચ બદ્ધ્વા સેતું મહોદધૌ। વૃતો વાનરકોટીભિઃ સમુત્તીર્ણો મહાર્ણવમ્
રામચંદ્રજી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતા, મારા શબ્દો તરત સમજી ગયા અને બીજા કોઈએ ક્યારેય ન બનાવેલો મહાસાગર પર પુલ બાંધીને લાખો વાનરોની સાથે પાર ઉતરી ગયા.
તતો રરામેણ વીર્યેણ હત્વા તાન્સર્વરાક્ષસાન્। રણે તુ રાક્ષસગણં રાવણં લોકરાવણમ્
પછી રામના પરાક્રમથી બધા રાક્ષસો યુદ્ધમાં માર્યા ગયા, અને જગતને ડરાવનાર રાવણ પણ તેના સાથીઓ સાથે સંહારાયો.
નિશાચરેનદ્રં હત્વા તુ સભ્રાતૃસુતબાન્ધવમ્। રાજ્યેઽભિષિચ્ય લઙ્કાયાં રાક્ષસેન્દ્રં વિભીષણમ્
પછી રામે રાત્રે ફરતા રાક્ષસોના રાજા તથા તેના ભાઈ, પુત્ર અને સગા-સંબંધીઓને મારીને, વિભીષણને લંકાના રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.
ધાર્મિકં ભક્તિમન્તં ચ ભક્તાનુગતવત્સલઃ। પ્રત્યાહૃત્ય તતઃ સીતાં નષ્ટાં વેદશ્રુતિં યથા
રામ, જે ધર્મપ્રેમી અને ભક્તોને સ્નેહ કરતા, તેમણે ગુમ થયેલી સીતાજીને, જેમ કોઈ ગુમ થયેલી વેદમય જ્ઞાન પાછું મેળવે તેમ, પાછી મેળવ્યા.
તયૈવ સહિતઃ સાધ્વ્યા પત્ન્યા રામો મહાયશાઃ। ગત્વા તતોઽતિત્વરિતઃ સ્વાં પુરીં રઘુનન્દનઃ। અધ્યાવસત્તતોઽયોધ્યામયોધ્યાં દ્વિષતાં પ્રભુઃ
પછી રઘુવંશના આનંદ, મહાન યશસ્વી રામ, પોતાની પવિત્ર પત્ની સાથે ઝડપથી પોતાના શહેરમાં ગયા અને ત્યાંથી અયોધ્યામાં શત્રુઓથી અપરાજિત રહીને રાજ કર્યું.
તતઃ પ્રતિષ્ઠિતો રાજ્યે રામો નૃપતિસત્તમઃ। વરં મયા યાચિતોઽસૌ રામો રાજીવલોચનઃ
પછી શ્રેષ્ઠ રાજા રામ રાજસિંહાસન પર સ્થાપિત થયા. મેં કમળનેત્ર રામચંદ્રજી પાસે એક વરદાન માગ્યું.
યાવદ્રામકથેયં તે ભવેલ્લોકેષુ શત્રુહન્। તાવજ્જીવેયમિત્યેવં તથાઽસ્ત્વિતિ ચ સોબ્રવીત્
હે શત્રુહંતાર, મેં એમ માગ્યું કે જેટલા સમય સુધી રામકથા લોકોમાં જીવંત રહે, તેટલો સમય હું પણ જીવું. રામે પણ 'એવું જ થાઓ' કહી મંજૂરી આપી.
સીતાપ્રસાદાચ્ચ સદા મામિહસ્થમરિંદમ। ઉપતિષ્ઠન્તિ દિવ્યા હિ ભોગા ભીમ યથેપ્સિતાઃ
અને સીતાજીના આશીર્વાદથી, હે દુશ્મનને દમન કરનાર, મને અહીં ઈચ્છિત દૈવી સુખો હંમેશા પ્રાપ્ત થાય છે.