રામપત્નીકૃતે યેન શતયોજનવિસ્તૃતઃ। સાગરઃ પ્લવગેન્દ્રેણ ક્રમેણૈકેન લઙ્ઘિતઃ
રામની પત્ની માટે, વાનરરાજા હનુમાને એક જ કૂદકે શતયોજન વ્યાપક સાગર લાંઘ્યો હતો.
સ મે ભ્રાતા મહાવીર્યસ્તુલ્યોઽહં તસ્ તેજસા। બલે પરાક્રમે યુદ્ધે શક્તોઽહં તવ નિગ્રહે
મારો એ ભાઈ મહાન પરાક્રમી છે; હું પણ તેના તેજમાં સમાન છું. બળ, શૌર્ય અને યુદ્ધમાં હું તને જીતવામાં સક્ષમ છું.
ઇમં દેશમનુપ્રાપ્તઃ કારણેનાસ્મિ કેનચિત્।' ઉત્તિષ્ઠ દેહિ મે માર્ગં પશ્ય મે ચાદ્ય પૌરુષમ્। મચ્છાસનમકુર્વાણં ત્વાં વા નેષ્યે યમક્ષયમ્
હું કોઈ કારણસર અહીં આવ્યો છું. ઊભો થા, મને રસ્તો આપ અને આજે મારું પરાક્રમ જો. જો તું મારી આજ્ઞા નહીં માને, તો હું તને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.
વિજ્ઞાય તં બલોન્મત્તં બાહુવીર્યેણ દર્પિતમ્। હૃદયેનાવહસ્યૈનં હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્
ભીમને બળમાં મસ્ત અને પોતાના હાથના બળમાં ઘમંડિત જોઈ, હનુમાને હ્રદયમાં સ્મિત કરીને કહ્યું.
પ્રસીદ નાસ્તિ મે શક્તિરુત્થાતું જરયાઽનઘ। મમાનુકમ્પયા ત્વેતત્પુચ્છમુત્સાર્ય ગમ્યતામ્
મારે વૃદ્ધાવસ્થાથી ઊભા થવાની શક્તિ નથી, હે નિર્દોષ. મારી દયા રાખી, મારું પૂંછડું હટાવીને તું આગળ જઈશ.
[એવમુક્તે હનુમતા હીનવીર્યપરાક્રમમ્। મનસાઽચિનતયદ્ભીમઃ સ્વબાહુબલદર્પિતઃ
હનુમાને આમ કહ્યું ત્યારે, ભીમે મનમાં એને બળહીન અને નિર્બળ માની લીધો, કારણ કે ભીમને પોતાના બળનો ઘમંડ હતો.
પુચ્છે પ્રગૃહ્ય તરસા હીનવીર્યપરાક્રમમ્। સાલોક્યમન્તકસ્યૈનં નયામ્યદ્યેહ વાનરમ્ ।।]
ભીમે એ વાનરને બળહીન માની, જોરથી પૂંછડું પકડીને વિચાર્યું – આજે હું આ વાનરને યમલોકમાં લઈ જઈશ.
સાવજ્ઞમથ વામેન સ્મયઞ્જગ્રાહ પાણિના। ન ચાશકચ્ચાલયિતું ભીમઃ પુચ્છં મહાકપેઃ
પછી ભીમે ડાબા હાથથી અને અવમાનના સાથે સ્મિત કરીને પૂંછડું પકડ્યું, પણ મહાવાનરનું પૂંછડું હલાવી પણ શક્યો નહીં.
ઉચ્ચિક્ષેપ પુનર્દોર્ભ્યામિન્દ્રાયુધમિવોચ્છ્રિતમ્। નોદ્ધર્તુમશકદ્ભીમો દોર્ભ્યામપિ મહાબલઃ
પછી ભીમે બંને હાથથી, જાણે ઇન્દ્રનું વજ્ર ઉંચક્યું હોય એમ, ફરીથી પૂંછડું ઉંચક્યું, પણ મહાબળવાન હોવા છતાં એ ઉંચકી શક્યો નહીં.
ઉત્ક્ષિપ્તભ્રૂર્વિવૃત્તાક્ષઃ સંહતભ્રકુટીમુખઃ। સ્વિન્નગાત્રોઽભવદ્ભીમો ન ચોદ્ધર્તુંશશાક તમ્
ભીમે ભ્રૂ ઉંચકીને, આંખો પહોળી કરીને અને મોઢું ભીનું કરીને, આખું શરીર પસીનામાં ભીંજાઈ ગયું, છતાં એ પૂંછડું ઉંચકી શક્યો નહીં.
યત્નવાનપિ તુ શ્રીમાઁલ્લાઙ્ગૂલોદ્ધરણે તતઃ। કપેઃ પાર્શ્વગતો ભીમસ્તસ્થૌ વ્રીડડાનતાનનઃ
ભીમે પૂંછડું ઉંચકવાનો ઘણો પ્રયત્ન કર્યો, પણ વાનર પાસે ઊભો રહી, શરમથી માથું ઝુકાવીને ઊભો રહ્યો.
પ્રણિપત્ય ચ કૌન્તેયઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્। પ્રસીદ કપિશાર્દૂલ દુરુક્તં ક્ષમ્યતાં મમ
કુંતીપુત્રે નમસ્કાર કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, કૃપા કર, મારા કડવા શબ્દો માફ કર.'
સિદ્ધો વા યદિ વા દેવો ગન્ધર્વો વાઽથ ગુહ્યકઃ। પૃષ્ટઃ સન્કો મયા બ્રૂહિ કસ્ત્વં વાનરરૂપધૃત્
તમે સિદ્ધ છો કે દેવ, કે ગંધર્વ કે ગુહ્યક છો—એમ હું પૂછું છું, તો કૃપા કરીને કહો, તમે કોણ છો, વાનરરૂપ ધારણ કરનાર?
ન ચેદ્ગુહ્યં મહાબાહો શ્રોતવ્યં ચેદ્ભવેન્મમ। શિષ્યવત્ત્વાં તુ પૃચ્છામિ ઉપપન્નોઽસ્મિ તેઽનઘ
મહાબાહુ, જો એ ગુપ્ત નથી અને મને સાંભળવું યોગ્ય હોય, તો હું શિષ્યની જેમ પૂછું છું; હે નિર્દોષ, હું તમારો વિશ્વાસપાત્ર છું.
યત્તે મમ પરિજ્ઞાને કૌતૂહલમરિંદમ। તત્સર્વમખિલેન ત્વં શૃણુ પાણ્ડવનન્દન
હે શત્રુવિનાશક, મને તમારી વિષે જે કૌતૂહલ છે, એ બધું હું તમને સંપૂર્ણ રીતે કહું છું, હે પાંડવકુલના આનંદ.
અહં કેસરિણઃ ક્ષેત્રે વાયુના જગદાયુષા। જાતઃ કમલપત્રાક્ષ હનૂમાન્નામ વાનરઃ
હું હનુમાન નામનો વાનર છું, કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવનાર, કેસરિના ક્ષેત્રમાં વાયુદેવથી જન્મેલો.
સૂર્યપુત્રં ચ સુગ્રીવં શક્રપુત્રં ચ વાલિનમ્। સર્વવાનરરાજાનૌ સર્વવાનરયૂથપાઃ
સૂર્યપુત્ર સુગ્રીવ અને ઇન્દ્રપુત્ર વાલી—બન્ને બધા વાનરરાજા અને બધા વાનરયુથપati છે.
ઉપતસ્થુર્મહાવીર્યા મમ ચામિત્રકર્શન। સુગ્રીવેણાભવત્પ્રીતિરનિલસ્યાગ્નિના યથા
હે અમિત્રવિનાશક, એ મહાવીરોએ મને સેવા આપી; અને સુગ્રીવને મારા પર એવી મમતા હતી જેવી અગ્નિને વાયુ પર હોય.
નિકૃતઃ સ તતો ભ્રાત્રા કસ્મિંશ્ચિત્કારણાન્તરે। ઋશ્યમૂકે મયા સાર્ધં સુગ્રીવો ન્યવસચ્ચિરમ્
પછી, કોઈ બીજા કારણસર પોતાના ભાઈથી છેતરાઈ, સુગ્રીવ લાંબા સમય સુધી મારી સાથે ઋશ્યમૂક પર્વત પર રહ્યો.
અથ દાશરથિર્વીરો રામો નામ મહાબલઃ। વિષ્ણુર્માનુષરૂપેણ ચચાર વસુધાતલમ્
પછી દશરથપુત્ર, રામ નામનો મહાબલવાન, માનવરૂપે વિષ્ણુ, પૃથ્વી પર ફર્યા.
સ પિતુઃ પ્રિયમન્વિચ્છન્સહભાર્યઃ સહાનુજઃ। સધનુર્ધન્વિનાંશ્રેષ્ઠો દણ્ડકારણ્યમાશ્રિતઃ
પિતાની પ્રસન્નતા માટે, પત્ની અને નાના ભાઈ સાથે, ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ દંડકવનમાં ગયા.
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાચ્છલેનાપહૃતા બલાત્। રાક્ષસેન્દ્રેણ બલિના રાવણેન દુરાત્મના
જાનસ્થાનમાંથી તેની પત્ની, બળપૂર્વક અને છલથી, રાક્ષસરાજ રાવણએ અપહરણ કરી.
સુવર્ણરત્નચિત્રેણ મૃગરૂપેણ રક્ષસા। વઞ્ચયિત્વા નરવ્યાઘ્રં મારીચેન તદાઽનઘ
સુવર્ણ અને રત્નોથી શોભતા મૃગરૂપ ધારણ કરીને, મારીચ નામના રાક્ષસે, હે નિર્દોષ, મનુષ્યસિંહ રામને છેતર્યા.
હૃતદારઃ સહ ભ્રાત્રા પત્નીં માર્ગન્સ રાઘવઃ। દૃષ્ટવાઞ્શૈલશિખરે સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્
પત્ની ગુમાવ્યા પછી, ભાઈ સાથે શોધતા રાઘવએ પર્વતની ચોટી પર વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવને જોયા.
તેન તસ્યાભવત્સખ્યં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ। સ હત્વા વાલિનં રાજ્યે સુગ્રીવં પ્રત્યપાદયત્
પછી મહાત્મા રાઘવ અને સુગ્રીવ વચ્ચે મિત્રતા થઈ; રાઘવે વાલીને મારીને સુગ્રીવને રાજપદ આપ્યું.
સ રાજ્યં પ્રાપ્ય સુગ્રીવઃ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણે। વાનરાન્પ્રેષયામાસ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યા પછી, સુગ્રીવે સીતાજીની શોધમાં સૈકડો અને હજારો વાનરોને મોકલ્યા.
તતો વાનરકોટીભિઃ સહિતોઽહં નરર્ષભ। સીતાં માર્ગન્મહાબાહો પ્રસ્થિતો દક્ષિણાં દિશમ્
પછી, હે મનુષ્યશ્રેષ્ઠ, કરોડો વાનરો સાથે, હું દક્ષિણ દિશામાં સીતાજીની શોધમાં નીકળી પડ્યો.
તતઃ પ્રવૃત્તિઃ સીતાયા ગૃધ્રેણ સુમહાત્મના। સંપાતિના સમાખ્યાતા રાવણસ્ય નિવેશને
પછી મહાત્મા ગૃધ્ર સંપાતીએ અમને સીતાજીની ખબર આપી કે તે રાવણના મહેલમાં છે.
તતોઽહં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। શતયોજનવિસ્તારમર્ણવં સહસા પ્લુતઃ
પછી, નિર્દોષકર્મા રામનું કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે, મેં તરત જ શતયોજનવિસ્તૃત સાગર પર છલાંગ મારી.
અહં સ્વવીર્યાદુત્તીર્ય સાગરં મકરાલયમ્। સુતાં જનકરાજસ્ય સીતાં સુરરસુતોપમામ્
મારા પોતાના બળે મેં મકરોથી ભરેલા સાગરને પાર કર્યો અને જનકરાજાની પુત્રી, દેવકન્યાઓ સમાન સીતાજીનો દર્શન કર્યો.