માઽત્ર પ્રાપ્સ્યતિ શાપં વા ધર્ષણાં વેતિ પાણ્ડવઃ। કદલીષણ્ડમધ્યસ્થો હ્યેવં સંચિન્ત્ય વાનરઃ
પલાણા વનના વચ્ચે ઊભેલા પાંડવએ વિચાર્યું: 'અહીં મને શાપ કે અપમાન ન મળે.'
પ્રાજૃમ્ભત મહાકાયો હનૂમાન્નામ વાનરઃ। કદલીષણ્ડમધ્યસ્થો નિદ્રાવશગતસ્તદા
એ સમયે, પલાણા વનના મધ્યમાં, મહાકાય વાનર હનુમાન ઊંઘના વશમાં આવી જાંભાઈ લ્યો.
તેન શબ્દેન મહતા વ્યબુધ્યત મહાકપિઃ'। જૃમ્ભમાણઃ સુવિપુલં શક્રધ્વજમિવોચ્છ્રિતમ્। આસ્ફોટયચ્ચલાઙ્ગૂલમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્
એ મહાન અવાજથી મહાકપિ જાગી ગયો; તેણે પોતાનું વિશાળ શરીર ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવું ઊંચું ખેંચ્યું અને પોતાની હલનારી પૂંછને એવી જોરથી ફટકારી કે, એ અવાજ ઇન્દ્રના વીજળી જેવો ગૂંજ્યો.
તસ્ય લાઙ્ગૂલનિનદં પર્વતઃ સુગુહામુખૈઃ। ઉદ્ગારમિવ ગૌર્નર્દન્નુત્સસર્જ સમન્તતઃ
તેની પૂંછના ગર્જનાથી, ગુફાઓથી ભરેલા પર્વતના ચારે બાજુએ ગાયના રંભાવાની જેમ પ્રતિધ્વનિ ફેલાઈ.
લાઙ્ગૂલાસ્ફોટશબ્દાચ્ચ ચલિતઃ સ મહાગિરિઃ। વિઘૂર્ણમાનશિખરઃ સમન્તાત્પર્યશીર્યત
પૂંછના ફટકારના અવાજથી એ મહાપર્વત હલાઈ ઉઠ્યો, તેની શિખરો કાંપતી અને ચારે બાજુ તૂટી પડી.
સ લાઙ્ગૂલરવસ્તસ્ય મત્તવારણનિસ્વનમ્। અન્તર્ધાયવિચિત્રેષુ ચચાર ગિરિસાનુષુ
એ પૂંછનો ગર્જન, ઉન્મત્ત હાથીના ડંકાર જેવો, અજાયબીભર્યા પર્વતના ઢોળાણોમાં ઓગળી ગયો.
સ ભીમસેનસ્તચ્છ્રુત્વા સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। શબ્દપ્રભવમન્વિચ્છંશ્ચચાર કદલીવનમ્
એ અવાજ સાંભળીને, ભીમસેનને આનંદથી રોમાચંન થઈ ગયો; એ અવાજ ક્યાંથી આવે છે એ શોધતો પલાણા વનમાં ફરવા લાગ્યો.
કદલીવનમધ્યસ્થમથ પીને શિલાતલે। દદર્શ સુમહાબાહુર્વાનરાધિપતિં તદા
પછી, પલાણા વનના મધ્યમાં, પહોળા પથ્થર પર, મહાબાહુ ભીમએ વાનરાધિપતિને જોયો.
વિદ્યુત્સંપાતદુષ્પ્રેક્ષં વિદ્યુત્સંપાતપિઙ્ગલમ્। વિદ્યુત્સંપાતનિનદં વિદ્યુત્સંપાતચઞ્ચલમ્
એવો દેખાવ ધરાવતો, જેને જોઈ શકવું મુશ્કેલ, વીજળી જેવો પીળો, ગર્જના કરતો અને વીજળીની જેમ ચંચળ હતો.
બાહુસ્વસ્તિકવિન્યસ્તપીનવૃત્તશિરોધરમ્। સ્કન્ધભૂયિષ્ઠકાયત્વાત્તનુમધ્યકટીતટમ્
એના હાથો સ્વસ્તિકની જેમ ગોઠવાયેલા, જાડા અને ગોળ ગળા સાથે, ખભા પાસે વિશાળ અને કમર પાસે પાતળો શરીર હતો.
કિંચિચ્ચાભુગ્નશીર્ષેણ દીર્ઘરોમાઞ્ચિતેન ચ। લાઙ્ગૂલેનોર્ધ્વગતિના ધ્વજેનેવ વિરાજિતમ્
થોડું વળેલું માથું, લાંબા ઊભેલા વાળથી ઢંકાયેલું, અને ધ્વજ જેવો ઊંચો ઉઠેલો પૂંછ, એના રૂપને વધુ તેજસ્વી બનાવતો હતો.
હ્રસ્વૌષ્ઠં તામ્રજિહ્વાસ્યં રક્તકર્ણં ચલદ્ધુવમ્। અપશ્યદ્વદનં તસ્ય રશ્મિવન્તમિવોડુપમ્
એનું ચહેરું નાનાં હોઠ, તાંબું જેવી જીભ, લાલ કાન અને હલતી દાઢી સાથે, કિરણોથી ભરેલા ચંદ્ર જેવું તેજાળુ લાગતું હતું.
વદનાભ્યન્તરગતૈઃ શુક્લૈર્દન્તૈરલંકૃતમ્। કેસરોત્કરસંમિશ્રમશોકાનામિવોત્કરમ્
એના મોઢામાં સફેદ દાંત ચમકતા, અને સુવર્ણ વાળ સાથે મળીને, આશોકના ફૂલોની ગૂંચડી જેવું શોભતા.
હિરણ્મયીનાં મધ્યસ્થં કદલીનાં મહાદ્યુતિમ્। દીપ્યમાનેન વપુષા સ્વર્ચિષ્મન્તમિવાનલમ્। નિરીક્ષન્તમપત્રસ્તં લોચનૈર્મધુપિઙ્ગલૈઃ
સુવર્ણ પલાણાઓ વચ્ચે, એનું શરીર અગ્નિ જેવી જ્યોતિથી ઝળહળતું, મધ જેવાં પીળા નેત્રોથી નિર્ભયતાથી જુએ છે.
તં વાનરવરં ધીમાનતિકાયં મહાબલમ્। સ્વર્ગપન્થાનમાવૃત્ય હિમવન્તમિવ સ્તિતમ્
એ બુદ્ધિશાળી, મહાબળવાન અને વિશાળકાય શ્રેષ્ઠ વાનર, સ્વર્ગના માર્ગને રોકી, હિમાલય જેવો ઊભો હતો.
દૃષ્ટ્વા ચૈનં મહાબાહુરેકં તસ્મિન્મહાવને। અથોપસૃત્યતરસા ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
એ મહાવનમાં એકલો તેને જોઈ, ભયંકર પરાક્રમી અને મહાબાહુ ભીમ ઝડપથી તેની તરફ આગળ વધ્યો.
સિંહનાદં ચકારોગ્રં વજ્રાશનિસમં બલી। તેન શબ્દેન ભીમસ્ય વિત્રેસુર્મૃગપક્ષિણઃ
ભીમએ સિંહ જેવો ગર્જન કર્યો, જે વીજળી અને ગર્જના જેટલું ભયાનક હતું; એ અવાજ સાંભળીને જંગલનાં બધા પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ ડરી ગયા.
હનૂમાંશ્ચ મહાસત્વ ઈષદુન્મીલ્ય લોચને। દૃષ્ટ્વા તમથ સાવજ્ઞં લોચનૈર્મધુપિઙ્ગલૈઃ
હનુમાન, જે મહાન બળવાન હતા, તેમણે થોડુંક આંખો ખોલી અને ભીમને મધ જેવી પીળી આંખોથી નિરાદરભાવે જોયા.
તતઃ પવનજઃ શ્રીમાનન્તિકસ્થં મહૌજસમ્'। સ્મિતેન ચૈનમાસાદ્યહનૂમાનિદમબ્રવીત્
પવનપુત્ર હનુમાન, જે ત્યાં નજીક જ હતા અને અત્યંત શક્તિશાળી હતા, તેમણે હળવી સ્મિત સાથે ભીમ પાસે આવીને એમને કહ્યું.
કિમર્થં સરુજસ્તેઽહં સુખસુપ્તઃ પ્રબોધિતઃ। નનુ નામ ત્વયા કાર્યા દયા ભૂતેષુ જાનતા
'હે ભાઈ, તું દુઃખી થઈને મને આરામદાયક ઊંઘમાંથી કેમ જગાડ્યો? તને તો બધાં જીવ પ્રત્યે દયા રાખવી જોઈએ, એ જાણીને પણ કેમ આવું કર્યું?'
વયં ધર્મં ન જાનીમસ્તિર્યગ્યોનિમુપાશ્રિતાઃ। નરાસ્તુ બુદ્ધિસંપન્ના દયાં કુર્વન્તિ જન્તુષુ
'અમે તો પ્રાણી જન્મ લીધેલા છીએ, અમને ધર્મની સમજ નથી; પણ મનુષ્યોને બુદ્ધિ મળે છે, તેથી તેઓ બધાં જીવ પર દયા કરે છે.'
ક્રૂરેષુ કર્મસુ કથં દેહવાક્ચિત્તદૂષિષુ। ધર્મઘાતિષુ સજ્જન્તે બુદ્દિમન્તો ભવદ્વિધાઃ
'તમારા જેવા સમજદાર માણસો કેવી રીતે એવા ક્રૂર કામ કરે છે, જે શરીર, વાણી અને મનને બગાડે છે અને ધર્મનો નાશ કરે છે?'
ન ત્વં ધર્મં વિજાનાસિ વૃદ્ધા નોપાસિતાસ્ત્વયા। અલ્પબુદ્ધિતયા બાલ્યાદુત્સાદયસિ યન્મૃગાન્
'તને ધર્મની સમજ નથી, ન તો તું વડીલોના સંગમાં રહ્યો છે; તારી બાળપણની અસમજથી તું પ્રાણીઓનો નાશ કરે છે.'
બ્રૂહિ કસ્ત્વં કિમર્થં વા કિમિદં વનમાગતઃ। વર્જિતં માનુષૈર્ભાવૈસ્તથૈવ પુરુષૈરપિ
'મને કહો, તું કોણ છે અને શા માટે આ જંગલમાં આવ્યો છે, જે મનુષ્યભાવ અને માણસો બંનેથી દૂર છે?'
ક્વ ચ ત્વયાઽદ્યગન્તવ્યં પ્રબ્રૂહિ પુરુષર્ષભ। અતઃ પરમગમ્યોઽયં પર્વતઃ સુદુરારુહઃ
'હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આજે તારે ક્યાં જવું છે, એ મને કહો; આ પછીનો પર્વત તો અતિ કઠિન છે અને ચઢી શકાય તેમ નથી.'
વિના સિદ્ધગતિં વીર ગતિરત્ર ન વિદ્યતે। [દેવલોકસ્ય માર્ગોઽયમગમ્યો માનુષૈઃ સદા]
'હે વીર, વિના અદભુત શક્તિ વિના અહીંથી પસાર થવું શક્ય નથી; આ દેવલોક તરફનો માર્ગ છે, જે મનુષ્યો માટે હંમેશા અપ્રાપ્ય છે.'
કારુણ્યાત્ત્વામહં વીર વારયામિ નિબોધ મે। નાતઃ પરં ત્વયા શક્યં ગન્તુમાશ્વસિહિ પ્રભો
'હે વીર, હું તારી પર દયા કરીને તને રોકું છું—મારી વાત સાંભળ; આ પછી તું જઈ શકીશ નહીં, તેથી નિશ્ચિંત રહી જા, હે પ્રભુ.'
સ્વાગતં સર્વથૈવેહ તવાદ્ય મનુજર્ષભ। ઇમાન્યમૃતકલ્પાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
'હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, આજે તારો અહીં હંમેશા સ્વાગત છે; અહીં અમૃત જેવાં મૂળ અને ફળ તારા માટે છે.'
ભક્ષયિત્વા નિવર્તસ્વ મા વૃથા પ્રાપ્સ્યસે વધમ્। ગ્રાહ્યં યદિ વચો મહ્યં હિતં મનુજપુઙ્ગવ
'તું આ ખાધા પછી પાછો વળી જા; વ્યર્થમાં મૃત્યુ શોધીશ નહીં. જો મારી વાત તને હિતકારી લાગે, તો સ્વીકારી લે, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય.'
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય વાનરેન્દ્રસ્ય ધીમતઃ। ભીમસેનસ્તદા વીરઃ પ્રોવાચામિતવિક્રમઃ
વાંદરાઓના બુદ્ધિશાળી રાજા હનુમાનના આ વચન સાંભળીને, ભીમસેન એ વીર અને અપરિમિત બળવાન, પછી બોલ્યા.