તત્ર સાગરગા હ્યાપઃ કીર્યમાણાઃ સમન્તતઃ। પ્રાદુરાસન્સકલુષાઃ ફેનવત્યો વિશાંપતે
ત્યાં ચારેય બાજુ દરિયાની જેમ ફૂલોવાળી અને અશુદ્ધ પાણી વહેતી હતી, હે રાજા.
વહન્ત્યો વારિ બહુલં ફેનોડુપપરિપ્લુતમ્। પરિસમસ્રુર્મહાશબ્દાઃ પ્રકર્ષન્ત્યો મહીરુહાન્
ઘણા પાણી સાથે, ફેન અને કચરાથી ભરેલી એ નદીઓ મોટો અવાજ કરતાં, રસ્તામાં ઝાડ ઉખાડી નાખતી વહેતી રહી.
તસ્મિન્નુપરતે શબ્દેબાતે ચ સમતાં ગતે। ગતે હ્યમ્ભસિ નિમ્નાનિ પ્રાદુર્ભૂતે દિવાકરે
પછી જ્યારે એ અવાજ બંધ થયો, પવન શાંત થયો અને પાણી ઓસરી ગયું, ત્યારે સૂર્ય દેખાયો અને નીચાણવાળા ભાગો દેખાવા લાગ્યા.
નિર્જગ્મુસ્તે શનૈઃ સર્વે સમાજગ્મુશ્ચ ભારત। પ્રતસ્થિરે પુનર્વીરાઃ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્
પછી બધા ધીમે ધીમે બહાર આવ્યા, એકઠા થયા અને વીરોએ ફરીથી ગંધમાદન પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
તતઃ પ્રયાતમાત્રેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ। પદ્ભ્યામનુચિતા ગન્તું દ્રૌપદી સમુપાવિશત્
પછી જ્યારે મહાન આત્માવાળા પાંડવો આગળ વધ્યા, ત્યારે દ્રૌપદી પગે ચાલવામાં અસમર્થ થઈને ત્યાં જ બેસી ગઈ.
શ્રાન્તા દુઃખપરીતા ચ વાતવર્ષેણ તેન ચ। સૌકુમાર્યાચ્ચ પાઞ્ચાલી સંમુમોહ તપસ્વિની
થાકેલી, દુઃખથી પીડાયેલી અને પવન-વરસાદથી ત્રાસી ગયેલી પાંછાલી, પોતાની નાજુકતા કારણે બેહોશ થઈ ગઈ.
સા કમ્પમાના મોહેન બાહુભ્યામસિતેક્ષણા। રવૃત્તાભ્યામનુરૂપાભ્યામૂરૂ સમવલમ્બત
મૂર્છામાં કંપતી, કાળી આંખો ડોલતી, એણે બંને હાથથી પોતાનાં ધનુષાકાર જાંઘો પર આધાર લીધો.
આલમ્બમાના સહિતાવૂરૂ ગજકરોપમૌ। રપપાત સહસા ભૂમૌ વેપન્તી કદલી યથા
એ બંને જાંઘોને, જે હાથીની સુંડ જેવી લાગતી, પકડીને દ્રૌપદી અચાનક જમીન પર પડી ગઈ, કદળીના છોડ જેવી કંપતી.
તાં પતન્તીં વરારોહાં ભજ્યમાનાં લતામિવ। નકુલઃ સમભિદ્રુત્ય પરિજગ્રાહ વીર્યવાન્
પડતી વખતે, એ સુંદર દ્રૌપદી લતાની જેમ તૂટી રહી હતી, ત્યારે પરાક્રમી નકુલ ઝડપથી દોડી આવીને એને પકડી લીધી.
રાજન્પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતેયમસિતક્ષણા। શ્રાન્તા નિપતિતા ભૂમૌ તામવેક્ષસ્વ ભારત
રાજા, આ પાંછાલરાજાની કાળી આંખોવાળી દીકરી થાકી ને જમીન પર પડી ગઈ છે; હે ભારત, એને જુઓ.
અદુઃખાર્હા પરં દુઃખં પ્રાપ્તેયં મૃદુગામિની। આશ્વાસય મહારાજ તામિમાં શ્રમકર્શિતામ્
જેને કદી દુઃખ સહન કરવું ન પડે એવું હતું, એ મૃદુ ચાલવાળી દ્રૌપદી આજે ભારે દુઃખમાં છે; હે મહારાજ, થાકથી કંટાળેલી એને શાંત કરો.
રાજા તુ વચનાત્તસ્ય ભૃશં દુઃખસમન્વિતઃ। ભીમશ્ચ સહદેવશ્ચ સહસા સમુપાદ્રવન્
એના શબ્દો સાંભળીને રાજા ખૂબ જ દુઃખી થયા, અને ભીમ તથા સહદેવ પણ તરત દોડી આવ્યા.
તામવેક્ષ્યતુ કૌન્તેયો વિવર્ણવદનાં કૃશામ્। અઙ્કમાનીય ધર્માત્મા પર્યદેવયદાતુરઃ
કુંતીપુત્રે જ્યારે એને પીળા ચહેરા અને સુકાઈ ગયેલી હાલતમાં જોઈ, ત્યારે તેને ગોદમાં લઈ ધર્મપ્રિય યુધિષ્ઠિરે દુઃખથી વિલાપ કર્યો.
કથં વેશ્મસુ ગુપ્તેષુ સ્વાસ્તીર્ણશયનોચિતા। ભૂમૌ નિષતિતા શેતે સુખાર્હા વરવર્ણિની
જે હંમેશા સુરક્ષિત મહેલો અને નરમ પથારીમાં રહેવાની આદતવાળી હતી, એ સુંદર દ્રૌપદી આજે જમીન પર શા માટે પડી છે?
સુકુમારૌ કથં પાદૌ મુખં ચ કમલપ્રભમ્। મત્કૃતેઽદ્ય વરાર્હાયાઃ શ્યામતાં સમુપાગતમ્
એના નાજુક પગ અને કમળ જેવી ચમકદાર મુખ, જે શ્રેષ્ઠ સુખને લાયક છે, આજે મારી કારણે કેમ કાળા પડી ગયા?
કિમિદં દ્યૂતકામેન મયા કૃતમબુદ્ધિના। આદાય કૃષ્ણાં ચરતા વને મૃગગણાકુલે
આ શું છે, જે મેં જુગારની લાલચ અને મૂર્ખાઈથી કર્યું? કૃષ્ણાને જંગલમાં, જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં લઈ આવ્યો.
સુખં પ્રાપ્સ્યસિ કલ્યાણિ પાણ્ડવાન્પ્રાપ્ય વૈ પતીન્। ઇતિદ્રુવદરાજેન પિત્રા દત્તાઽયતેક્ષણા
પાંડવો જેવા પતિઓ મળતાં તને સુખ મળશે — એમ તારા પિતા, ધીરજવાળા રાજાએ તને વિદાય આપતી વખતે કહ્યું હતું.
તત્સર્વમાનવાપ્યેયં શ્રમશોકાદ્વિકર્શિતા। શેતે નિપતિતા ભૂમૌ પાપસ્ય મમ કર્મભિઃ
છતાં પણ, મારા પાપી કર્મોથી એ કામથી અને દુઃખથી પીડાઈને આજે જમીન પર પડી છે.
તથા લાલપ્યમાને તુ ધર્મરાજે યુધિષ્ઠિરે। ધૌમ્યપ્રભૃતયઃ સર્વે તત્રાજગ્મુર્દ્વિજોત્તમાઃ
જ્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર这样 વિલાપ કરતા હતા, ત્યારે ધૌમ્ય અને બધા મહાન બ્રાહ્મણો ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
તે સમાશ્વાસયામાસુરાશીર્ભિશ્ચાપ્યપૂજયન્। રાક્ષોઘ્નાંશ્ચ તથા મન્ત્રાઞ્જેપુશ્ચક્રુશ્ચ તે ક્રિયાઃ
તેઓએ આશીર્વાદ આપી એને ધીરજ આપી, દુષ્ટ આત્માઓને દૂર કરવા માટે મંત્રો બોલ્યા અને વિધિઓ કરી.
પઠ્યમાનેષુ મન્ત્રેષુ શાન્ત્યર્થં પરમર્ષિભિઃ। સ્પૃશ્યમાના કરૈઃ શીતૈઃ પાણ્ડવૈશ્ચ મુહુર્મુહુઃ
મહાન ઋષિઓ શાંતિ માટે મંત્રો બોલતા હતા અને પાંડવો વારંવાર ઠંડા હાથથી એને સ્પર્શ કરતા હતા.
સેવ્યમાના ચ શીતેન જલમિશ્રેણ વાયુના। પાઞ્ચાલી સુખમાસાદ્ય લેભે ચેતઃ શનૈઃ શનૈઃ
ઠંડા પાણીની સાથે મળેલા પવનથી સેવા મળતાં, પાંછાલી ધીરે ધીરે આરામ પામી અને ચેતના પાછી મેળવી.
પરિગૃહ્યચ તાં દીનાં કૃષ્ણામજિનસંસ્તરે। પાર્થા વિશ્રામયામાસુર્લબ્ધસંજ્ઞાં તપસ્વિનમ્
પાંડવોએ દુ:ખી કૃષ્ણાને મૃગચર્મ ઉપર આરામ આપ્યો અને જ્યારે તે સંતુલિત થઈ, ત્યારે તપસ્વિ સ્ત્રીને આરામ કરવા દીધું.
તસ્યા યમૌ રક્તતલૌ પાદૌ પૂજિતલક્ષણૌ। કરાભ્યાં કિણજાતાભ્યાં શનકૈઃ સંવવાહતુઃ
યમલાઓએ પોતાના લાલ તળવાવાળા અને પૂજનીય ચિહ્નવાળા પગોને, પોતાના કઠણ હાથોથી ધીમે ધીમે દબાવ્યા.
પર્યાશ્વાસયદપ્યેનાં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। ઉવાચ ચ કુરુશ્રેષ્ઠો ભીમસેનમિદં વચઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પણ તેને આશ્વાસન આપ્યું અને પછી કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમસેનને કહ્યું:
બહવઃ પર્વતા મીમ વિષમા હિમદુર્ગમાઃ। તેષુ કૃષ્ણા મહાબાહો કથં નુ વિચરિષ્યતિ
અહીં ઘણા પર્વતો છે, જે અઘરા અને બરફથી ઢંકાયેલા છે; હે મહાબાહુ, કૃષ્ણા એમાં કેવી રીતે ચાલશે?
ત્વાં રાજન્રાજપુત્રીં ચ યમૌ ચ પુરુષર્ષભ। સ્વયં નેષ્યામિ રાજેનદ્ર મા વિષાદે મનુઃ કૃથાઃ
હે રાજા, હું પોતે તને, રાજકુમારીને અને યમલાઓને લઈ જઈશ; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું મનમાં દુ:ખ ન માન.
અથવા યો મયા જાતો વિહગો મદ્બલોપમઃ। વહેદનઘ સર્વાન્નો વચનાત્તે ઘટોત્કચઃ
અથવા, મારા જે પુત્ર છે, જે પંખી જેવો છે અને મારી જ બળમાપે છે, તે નિર્દોષે, તું કહેશે તો ઘટોત્કચ આપણાં બધાને લઈ જશે.
ધર્મજ્ઞો બલવાઞ્શૂરઃ સદ્યો રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ભક્તોઽસ્માનૌરસઃ પુત્રો નેતુમર્હતિ માતરમ્
તે ધર્મ જાણે છે, બળવાન અને શૂરવીર છે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ છે; આપણો ભક્ત અને મારું જ સંતાન છે, તે પોતાની માતાને લઈ જવા યોગ્ય છે.
તવ ભીમ સુતેનાહં નીતો ભીમપરાક્રમ। અક્ષતઃ સહ પાઞ્ચાલ્યા ગચ્છેયં ગન્ધમાદનમ્
હે ભીમ, તારા પુત્રની સાથે, જે તારા પરાક્રમ જેવો છે, હું અને દ્રૌપદી નિર્વિઘ્ને ગંધમાદન પર્વત સુધી જઈ શકીએ.