પ્રસાદિતો મયા પૂર્વં તવાર્થાય પિતામહઃ। તસ્માત્તવ ભયં નાસ્તિ વ્યેતુ તેનસો જ્વરઃ
'હું પહેલા જ તારા માટે પિતામહને પ્રસન્ન કર્યો છે; એટલે તને કોઈ ભય નથી. હવે તારો ચિંતાનો બોજ ઉતારી દે.'
એવમાશ્વાસિતસ્તેન તતઃ સ ભુજગોત્તમઃ। ઉવાસ ભવને તસ્મિઞ્શક્રસ્ય મુદિતઃ સુખી
આ રીતે તેની આશ્વાસન મળતાં, એ શ્રેષ્ઠ સાપ ઇન્દ્રના મહેલમાં આનંદથી અને સુખથી રહેવા લાગ્યો.
અજસ્રં નિપતત્સ્વગ્નૌ નાગેષુ ભૃશદુઃખિતઃ। અલ્પશેષપરીવારો વાસુકિઃ પર્યતપ્યત
પણ વસુકિ, થોડા જ બચેલા સગાં સાથે, સતત અગ્નિમાં પડતાં સાપોને જોઈને ખૂબ દુઃખી અને પીડાયમાન થયો.
કશ્મલં ચાવિશદ્ધોરં વાસુકિં પન્નગોત્તમમ્। સ ઘૂર્ણમાનહૃદયો ભગિનીમિદમબ્રવીત્
ભયાનક ઉદાસીનતાએ સાપોના રાજા વસુકિને ઘેરી લીધો; તેનું હૃદય ધ્રુજતું હતું અને તેણે પોતાની બહેનને કહ્યું.
દહ્યન્તેઽઙ્ગાનિ મે ભદ્રે ન દિશઃ પ્રતિભાન્તિ મામ્। સીદામીવ ચ સંમોહાદ્ધૂર્ણતીવ ચ મે મનઃ
'મારા અંગો બળી રહ્યા છે, બહેન, અને મને દિશાઓ દેખાતી નથી; હું ગૂંચવણમાં ડૂબી જાઉં છું અને મારું મન પણ ફરતું રહે છે.'
દૃષ્ટિર્ભ્રામ્યતિ મેઽતીવ હૃદયં દીર્યતીવ ચ। પતિષ્યામ્યવશોઽદ્યાહં તસ્મિન્દીપ્તે વિભાવસૌ
'મારી નજર ખૂબ જ ભમતી જાય છે, મારું હૃદય будто ફાટતું હોય એવું લાગે છે; આજે હું લાચાર બનીને એ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડી જઇશ.'
પારિક્ષિતસ્ય યજ્ઞોઽસૌ વર્તતેઽસ્મજ્જિઘાંસયા। વ્યક્તં મયાઽભિગન્તવ્યં પ્રેતરાજનિવેશનમ્
'પારિક્ષિતના પુત્રનો એ યજ્ઞ અમારી વિનાશ માટે ચાલી રહ્યો છે; હવે મને ચોક્કસ યમરાજના લોકમાં જવું પડશે.'
અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તો યદર્થમસિ મે સ્વસઃ। જરત્કરૌ(પુરા)મયાદત્તાત્રાયસ્વાસ્માન્સબાન્ધવાન્
'હવે એ સમય આવી ગયો છે, બહેન, જેના માટે મેં તને પહેલા જરત્કારુને આપી હતી; હવે તું અમને અને અમારા સગાંને બચા.'
આસ્તીકઃ કિલ યજ્ઞં તં વર્તન્તં ભુજગોત્તમે। પ્રતિષેત્સ્યતિ માં પૂર્વં સ્વયમાહ પિતામહઃ
'આસ્તિક એ ongoing યજ્ઞને સાપોના હિત માટે અટકાવશે એવું કહેવાય છે; પિતામહે પણ મને એ વાત પહેલા કહી હતી.'
તદ્વત્સે બ્રૂહિ વત્સં સ્વં કુમારં વૃદ્ધસંમતમ્। મમાદ્ય ત્વં સભૃત્યસ્ય મોક્ષાર્થં વેદવિત્તમમ્
'એટલે, વહાલી, તારા પુત્ર આસ્તિકને, જે વડીલોમાં માન્ય છે અને વેદ જાણે છે, આજે મારા અને મારા પરિવારના મુક્તિ માટે કહે.'
તત આહૂય પુત્રં સ્વં જરત્કારુર્ભુજંગમા। વાસુકેર્નાગરાજસ્ય વચનાદિદમબ્રવીત્
પછી, વસુકિ રાજાના કહેવા પર, સાપ સ્ત્રીએ પોતાના પુત્ર જરત્કારુને બોલાવીને આ શબ્દો કહ્યા.
અહં તવ પિતુઃ પુત્ર ભ્રાત્રા દત્તા નિમિત્તતઃ। કાલઃ સ ચાયં સંપ્રાપ્તસ્તત્કુરુષ્વ યથાતથમ્
'પુત્ર, હું તારા પિતાને મારા ભાઈ દ્વારા ખાસ કારણસર અપાઈ હતી; હવે એ સમય આવી ગયો છે—તારે જે કરવું હોય તે કર.'
કિંનિમિત્તં મમ પિતુર્દત્તા ત્વં માતુલેન મે। તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન શ્રુત્વા કર્તાઽસ્મિ તત્તથા
'મારા મામાએ તને મારા પિતાને કયા કારણસર આપ્યો હતો? એ સાચું મને કહેજે; સાંભળીને હું એ પ્રમાણે જ કરીશ.'
તત આચષ્ટ સા તસ્મૈ બાન્ધવાનાં હિતૈષિણી। ભગિની નાગરાજસ્ય જરત્કારુરવિક્લબા
પછી, પોતાના સગાંનું ભલું ઇચ્છતી અને સાપ રાજાની બહેન, જરત્કારુ, નિર્ભય બનીને બધું સાચું-સાચું તેના પુત્રને સમજાવ્યું.
પન્નગાનામશેષાણાં માતા કદ્રૂરિતિ શ્રુતા। તયા શપ્તા રુષિતયા સુતા યસ્માન્નિબોધ તત્
પન્નગોનું માતૃત્વ કદ્રૂને મળ્યું છે એમ જાણીતા છે. હવે સાંભળો, કેમ તેના ગુસ્સામાંથી તેના પુત્રોને શાપ મળ્યો હતો.
ઉચ્ચૈઃ શ્રવાઃ સોઽશ્વરાજો યન્મિથ્યા ન કૃતો મમ। વિનતાર્થાય પણિતે દાસભાવાય પુત્રકાઃ
ઉચ્ચૈ:શ્રવાસ નામના ઘોડાઓના રાજાને મેં ખોટું નથી બનાવ્યો; વિનતાના હિત માટે મેં મારા પુત્રોને દાવ પર મૂક્યા, જેથી તેઓ દાસ બનશે.
જનમેજયસ્ય વો યજ્ઞે ધક્ષ્યત્યનિલસારથિઃ। તત્ર પઞ્ચત્વમાપન્નાઃ પ્રેતલોકં ગમિષ્યથ
જનમેજયના યજ્ઞમાં પવનના રથવાળા તમને ભસ્મ કરશે; ત્યાં તમે મૃત્યુ પામશો અને પિતૃલોકમાં જશો.
તાં ચ શપ્તવતીં દેવઃ સાક્ષાલ્લોકપિતામહઃ। એવમસ્ત્વિતિ તદ્વાક્યં પ્રોવાચાનુ મુમોદ ચ
જગતના પિતામહ દેવતાએ, જે શાપ આપ્યો હતો, તેને સાંભળી, 'એવું જ થાવું' એમ કહ્યું અને તેના વચનથી પ્રસન્ન થયા.
વાસુકિશ્ચાપિ તચ્છ્રુત્વા પિતામહવચસ્તદા। અમૃતે મથિતે તાત દેવાઞ્છરણમીયિવાન્
પિતામહના એ વચન સાંભળી, અમૃત મથાયું ત્યારે, વાસુકીએ દેવતાઓની શરણમાં જઈને આશ્રય લીધો.
સિદ્ધાર્થાશ્ચ સુરાઃ સર્વે પ્રાપ્યામૃતમનુત્તમમ્। ભ્રાતરં મે પુરસ્કૃત્ય પિતામહમુપાગમન્
બધા દેવતાઓએ શ્રેષ્ઠ અમૃત પ્રાપ્ત કરીને પોતાનું કામ સિદ્ધ કર્યું; મારા ભાઈને આગળ રાખીને તેઓ પિતામહ પાસે ગયા.
તે તં પ્રસાદયામાસુઃ સુરાઃ સર્વેઽબ્જસંભવમ્। રાજ્ઞા વાસુકિના સાર્ધં શાપોઽસૌન ભવેદિતિ
બધા દેવતાઓએ રાજા વાસુકી સાથે મળી કમળમાંથી જન્મેલા પિતામહને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો કે શાપ લાગુ ન પડે.
વાસુકિર્નાગરાજોઽયં દુઃખિતો જ્ઞાતિકારણાત્। અભિશાપઃ સ માતુસ્તુ ભગવન્ન ભવેત્કથમ્
વાસુકી, પન્નગોનો રાજા, પોતાના જ્ઞાતિ માટે દુ:ખી હતો; હે ભગવન, તેની માતાનો શાપ કેવી રીતે ટળી શકે?
જરત્કારુર્જરત્કારું યાં ભાર્યાં સમવાપ્સ્યતિ। તત્ર જાતો દ્વિજઃ શાપાન્મોક્ષયિષ્યતિ પન્નગાન્
જ્યારે જરત્કારુ નામની સ્ત્રીને જરત્કારુ નામનો પુરુષ પતિ તરીકે મેળવે, ત્યારે ત્યાં જન્મેલો દ્વિજ પુત્ર પન્નગોને શાપમાંથી મુક્ત કરશે.
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં વાસુકિઃ પન્નગોત્તમઃ। પ્રાદાન્મામમરપ્રખ્ય તવ પિત્રે મહાત્મને
આ વાત સાંભળી, પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ વાસુકીએ મને તારા મહાન પિતાને અમર સમાન માનીને આપી દીધો.
પ્રાગેવાનાગતે કાલે તસ્માત્ત્વ મય્યજાયથાઃ। અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તો ભયાન્નસ્ત્રાતુમર્હસિ
નક્કી થયેલા સમય પહેલાં જ તું મારા ગર્ભથી જન્મ્યો; હવે એ સમય આવી ગયો છે, તારે અમને ભયમાંથી બચાવવું જોઈએ.
ભ્રાતરં ચાપિ મે તસ્માત્ત્રાતુમર્હસિ પાવકાત્। ન મોઘં તુ કૃતં તત્સ્યાદ્યદહં તવ ધીમતે। પિત્રે દત્તા વિમોક્ષાર્થં કથં વા પુત્ર મન્યસે
તેથી તારે મારા ભાઈને અગ્નિમાંથી બચાવવો જોઈએ; તારા બુદ્ધિશાળી પિતાએ આપેલું વચન વ્યર્થ ન જાય. મુક્તિ માટે તેણે તને આપ્યો છે—પુત્ર, તું શું વિચારે છે?
એવમુક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા સાસ્તીકો માતરં તદા। અબ્રવીદ્દુઃખસંતપ્તં વાસુકિં જીવયન્નિવ
આ રીતે કહેતાં, આસ્તીકએ 'એવું જ થશે' એમ કહી, પછી પોતાની માતાને કહ્યું અને દુ:ખી વાસુકીને આશ્વાસન આપ્યું, જાણે તેને જીવંત કર્યો હોય.
અહં ત્વાં મોક્ષયિષ્યામિ વાસુકે પન્નગોત્તમ। તસ્માચ્છાપાન્મહાસત્ત્વ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હું તને, પન્નગોમાં શ્રેષ્ઠ વાસુકી, શાપમાંથી મુક્ત કરીશ; તેથી, મહાન આત્મા, હું તને સાચું વચન આપું છું.
ભવ સ્વસ્થમના નાગ ન હિ તે વિદ્યતે ભયમ્। પ્રયતિષ્યે તથા રાજન્યથા શ્રેયો ભવિષ્યતિ
હે નાગ, તું મનથી શાંત રહેજે; તને કોઈ ભય નથી. હું એવો પ્રયત્ન કરીશ કે રાજાનો યજ્ઞ તારા કલ્યાણ માટે થાય.
ન મે વાગનૃતં પ્રાહ સ્વૈરેષ્વપિ કુતોઽન્યથા। તં વૈ નૃપવરં ગત્વા દીક્ષિતં જનમેજયમ્
મારા વચનો ક્યારેય ખોટા થયા નથી, પોતાના વચ્ચે પણ નહીં; તો બીજાંમાં કેમ ખોટા થાય? હવે હું દિક્ષિત જનમેજય રાજા પાસે જઈશ.