શ્રોતું વિસ્તરશઃ સર્વં ત્વં હિ તસ્ય પ્રતિશ્રયઃ
આ બધું વિગતે સાંભળવા માટે સાચો આશ્રય તો તમે જ છો.
યત્તેઽહં પરિપૃષ્ટોઽસ્મિ કથામેતાં યુધિષ્ઠિર। તત્સર્વમખિલેનેહ શ્રૂયતાં મમ ભાષતઃ
યુધિષ્ઠિર, તમે મને આ કથા વિશે પૂછ્યું છે, એટલે હવે હું જે કહું છું તે બધું ધ્યાનથી સંપૂર્ણ સાંભળો.
પુરા કૃતયુગે તાત વર્તમાને ભયંકરે। યમત્વં કારયામાસ આદિદેવઃ પુરાતનઃ
પહેલાં કૃતયુગના ભયાનક સમયમાં, પ્રાચીન અને પ્રથમ દેવએ યમરાજનો નિયમ સ્થાપ્યો હતો.
યમત્વં કુર્વતસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ। ન તત્ર મ્રિયતે કશ્ચિજ્જાયતે વા તથાઽચ્યુત
જ્યારે તે બુદ્ધિશાળી દેવોના દેવ યમરાજનો નિયમ સ્થાપી રહ્યા હતા, અચ્યૂત, ત્યારે ત્યાં કોઈ મરતું પણ નહોતું અને કોઈ જન્મતું પણ નહોતું.
વર્ધન્તે પક્ષિસઙ્ઘાશ્ચ તથા પશુગવેડકમ્। ગવાશ્વં ચ મૃગાશ્ચૈવ સર્વે તે પિશિતાશનાઃ
પક્ષીઓના ટોળા, ગાય-છેગડાંના ઝુંડ, ગાય, ઘોડા અને જંગલના પ્રાણીઓ—આ બધા માંસખોરો વધતા જ જતા.
તથા પુરુષશાર્દૂલ માનુપાશ્ચ પરંતપ। સહસ્રશો હ્યયુતશો વર્ધન્તે સલિલં યથા
માણસો પણ, હે પુરુષશાર્દૂલ, દુશ્મનોને હરાવનારા, હજારો અને લાખોમાં પાણીની જેમ વધતા જતા.
એતસ્મિન્સંકુલે તાત વર્તમાને ભયંકરે। અતિભારાદ્વસુમતી યોજનાનાં શતં ગતા
આ ભયાનક અને ગૂંચવણભર્યા સમયમાં, હે પ્રિય, ધરતી વધારે ભારથી દુખી થઈને સો યોજન નીચે ધસી ગઈ.
સા વૈ વ્યથિતસર્વાઙ્ગી ભારેણાક્રાન્તચેતના। નારાયણં વરં દેવં પ્રપન્ના શરણં ગતા
દેખાવ અને મન બંને ભારથી પીડાયેલી ધરતી, ભગવાન નારાયણ પાસે આશ્રય લેવા ગઈ.
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિ તિષ્ઠેયં સુચિરં ત્વિહ। ભારેણાસ્મિ સમાક્રાન્તા ન શક્નોસ્મિ સ્મ વર્તિતુમ્
"હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી હું અહીં લાંબા સમય સુધી રહી શકું, કારણ કે હું ભારથી પીડાઈ ગઈ છું અને હવે સહન કરી શકતી નથી."
મમેમં ભગવન્ભારં વ્યપનેતું ત્વમર્હસિ। શરણાગતાઽસ્મિ તે દેવ પ્રસાદં કુરુ મે વિભો
"હે ભગવાન, આ ભાર દૂર કરવા માટે તમે જ યોગ્ય છો; હું તમારી શરણ આવી છું—મારે પર કૃપા કરો, હે પ્રભુ."
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ભગવાનક્ષરઃ પ્રભુઃ। પ્રોવાચ વચનં હૃષ્ટઃ શ્રાવ્યારસમીરિતમ્
તેના શબ્દો સાંભળીને, અવિનાશી ભગવાન આનંદિત થઈને મીઠા અને સુખદ શબ્દો બોલ્યા.
ન તે મહિ ભયં કાર્યં ભારાર્તે વસુધારિણિ। અયમેવં તથા કુર્મિ યથા લધ્વી ભવિષ્યસિ
"હે ધરતી, ભાર વહન કરનારી, તને ડરવાની જરૂર નથી; હું એવું કરીશ કે તું ફરી હલકી થઈ જઈશ."
સ તાં વિસર્જયિત્વા તુ વસુધાં શૈલકુણ્ડલામ્। તતો વરાહઃ સંવૃત્ત એકશૃઙ્ગો મહાદ્યુતિઃ
પછી, પર્વતોથી શોભાયમાન ધરતીને વિદાય આપી, તે ભગવાન એકશુંડ વરાહ રૂપે તેજસ્વી બની ગયા.
રક્તાભ્યાં નયનાભ્યાં તુ ભયમુત્પાદયન્નિવ। ધૂમં ચ જ્વલયઁલ્લક્ષ્મ્યા તત્ર દેશે વ્યવર્ધત
લાલ આંખોથી, જાણે ડર ઉભું કરે છે એમ, ધૂમ્ર અને અગ્નિ ઉત્પન્ન કરતા, ત્યાં લક્ષ્મીનો વિકાસ થયો.
સ ગૃહીત્વા વસુમતીં શૃઙ્ગેણૈકેન ભાસ્વતા। યોજનાનાં શતં વીર સમુદ્ધરતિ સોઽક્ષરઃ
તે તેજસ્વી એકશુંડ વડે ધરતીને પકડીને, અવિનાશી ભગવાને સો યોજન ઉપર ઉઠાવી, હે વીર.
તસ્યાં ચોદ્ધાર્યમાણાયાં સંક્ષોભઃ સમજાયત। દેવાઃ સંક્ષુભિતાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ
જ્યારે ધરતી ઉપાડવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે મોટો ગડબડાટ થયો; બધા દેવો અને તપસ્વી ઋષિઓ ગભરાઈ ગયા.
હાહાભૂતમભૂત્સર્વં ત્રિદિવં વ્યોમ ભૂસ્તથા। ન પર્યવસ્થિતઃ કશ્ચિદ્દેવો વા માનુષોપિ વા
આકાશ, પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં 'હાય હાય'ના રવ ફેલાઈ ગયા; ત્યાં કોઈ દેવ કે માનવ સ્થિર રહ્યો નહોતો.
તતો બ્રહ્માણમાસીનં જ્વલમાનમિવ શ્રિયા। દેવાઃ સર્ષિગણાશ્ચૈવ ઉપતસ્થુરનેકશઃ
પછી બધા દેવો અને ઋષિઓના સમૂહો તેજથી ઝળહળતા બ્રહ્માજી પાસે અનેક રીતે પહોંચ્યા.
ઉપસર્પ્ય ચ દેવેશં બ્રહ્માણં લોકસાક્ષિકમ્। ભૂત્વા પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે વાક્યમુચ્ચારયંસ્તદા
પછી બધા દેવતાઓ લોકસાક્ષી બ્રહ્માજી પાસે ગયા, હાથ જોડીને નમસ્કાર કરીને એમણે કહ્યું:
લોકાઃ સંક્ષુભિતાઃ સર્વે વ્યાકુલં ચ ચરાચરમ્। સમુદ્રાણાં ચ સંક્ષોભસ્ત્રિદશેશ પ્રકાશતે
હે અમરદેવોના સ્વામી, બધા લોકમાં ઉથલપાથલ થઈ રહી છે, ચાલતા અને અચળ બધું ગભરાયું છે, દરિયા પણ ઉલટપલટ થઈ ગયા છે.
સૈષા વસુમતી કૃત્સ્ના યોજનાનાં શતં ગતા। કિમેતત્કિંપ્રભાવેણ યેનેદં રવ્યાકુલં જગત્। આખ્યાતુ નો ભવાઞ્શીઘ્રં વિસંજ્ઞાઃ સ્મેહ સર્વશઃ
આ આખી ધરતી સો યોજન ઊંડે ધસી ગઈ છે; આ શું છે, તેનું કારણ શું છે, જેના કારણે જગત这样 ત્રાસમાં છે? કૃપા કરીને જલદી કહો, અમે બધા અચકચાઈ ગયા છીએ.
અસુરેભ્યો ભયં નાસ્તિ યુષ્માકં કુત્રચિત્ક્વચિત્। શ્રૂયતાં યત્કૃતે ત્વેષ સંક્ષોભો જાયતેઽમરાઃ
તમને આસુરો તરફથી ક્યાંય કોઈ ભય નથી; હે અમરદેવો, આ ઉથલપાથલ કેમ થઈ છે, એનું કારણ સાંભળો.
યોસૌ સર્વત્રગઃ શ્રીમાનક્ષરાત્મા વ્યવસ્થિતઃ। તસ્ય પ્રભાવાત્સંક્ષોભસ્ત્રિદિવસ્ય પ્રકાશતે
જે સર્વત્ર રહેનાર, તેજસ્વી અને અવિનાશી આત્મા છે, એના પ્રભાવે ત્રણેય લોકમાં આ ગભરાટ દેખાય છે.
યૈષા વસુમતી કૃત્સ્ના યોજનાનાં શતં ગતા। સમુદ્ધૃતા પુનસ્તેન વિષ્ણુના પરમાત્મના
આ આખી ધરતી, જે સો યોજન ઊંડે ધસી ગઈ હતી, તેને પરમાત્મા શ્રીવિષ્ણુએ ફરી ઉપર ઊંચકી લીધી છે.
તસ્યામુદ્ધાર્યમાણાયાં સંક્ષોભઃ સમજાયત। એવં ભવન્તો જાનન્તુ ચ્છિદ્યતાં સંશયશ્ચ વઃ
જ્યારે એ ધરતીને ઉપાડવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે આ ઉથલપાથલ ઊભી થઈ; હવે તમે બધા જાણો અને તમારો સંશય દૂર કરો.
ક્વ તદ્ભૂતં વસુમતીં સમુદ્ધરતિ હૃષ્ટવત્। તં દેશં ભગવન્બ્રૂહિ તત્ર યાસ્યામહે વયમ્
એ કયું સ્થાન છે જ્યાં ધરતી આનંદપૂર્વક ઉપાડવામાં આવી રહી છે? હે ભગવંત, એ જગ્યા જણાવો જેથી અમે ત્યાં જઈ શકીએ.
હન્ત ગચ્છત ભદ્રં વો નન્દને પશય્ત સ્થિતમ્। એષોત્ર ભગવાઞ્શ્રીમાન્મુપર્ણઃ સંપ્રકાશતે
ચાલો, શુભ થાય, નંદનવનમાં જઈને ત્યાં પ્રગટ થયેલા તેજસ્વી ભગવાનને જુઓ; અહીં શ્રીમંત ઉપવર્ણ પણ દેખાય છે.
વારાદેણૈવ રૂપેણ ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ। કાલાનલ ઇવાભાતિ પૃથિવીતલમુદ્ધરન્
લોકોની રચના કરનાર ભગવાન વારાહરૂપે પ્રગટ થયા છે, અને પ્રલયના અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા પૃથ્વીને ઉપાડે છે.
એતસ્યોરસિ સુવ્યક્તં શ્રીવત્સમભિરાજતે। પશ્યધ્વં વિબુધાઃ સર્વે ભૂતમેતદનામયમ્
એના વક્ષસ્થળ પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન સ્પષ્ટ ઝળહળી રહ્યું છે; હે દેવતાઓ, આ નિર્દોષ મહાત્માને જુઓ.
તતો દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં શ્રુત્વા ચામન્ત્ર્ય ચામરાઃ। પિતામહં પુરસ્કૃત્ય જગ્મુર્દેવા યથાગતમ્
પછી એ મહાત્માને જોઈને અને એમના વચન સાંભળી, દેવતાઓએ પિતામહ બ્રહ્માને વંદન કરીને જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.