દુર્બલાઃ ક્લેશિતાઃ સ્મેતિ યદ્બ્રુવામેતરેતરમ્। અશક્યેઽપિ વ્રજામો યદ્નંજયદિદૃક્ષયા
જ્યારે આપણે એકબીજાને કહીએ છીએ કે આપણે દુર્બળ અને પીડિત છીએ, છતાં અશક્ય લાગતું હોય ત્યારે પણ આપણે ધનંજયને જોવા માટે આગળ વધીએ છીએ.
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ તૂલરાશિમિવાનલઃ। યચ્ચ વીરં ન પશ્યામિ ધનંજયમુપાન્તિકે
આ તરસ મારા અંગોને એવી રીતે સળગાવે છે જેમ અગ્નિ રૂઈના ઢગલાને ભસ્મ કરે—કારણ કે હું વીર ધનંજયને નજીક નથી જોઈ શકતો.
તસ્યાદર્શનતપ્તં માં સાનુજં વનમાસ્થિતમ્। યાજ્ઞસેન્યાઃ પરામર્શઃ સ ચ વીર દહત્યુત
તેના વિયોગથી દુઃખી થઈને હું ભાઈઓ સાથે જંગલમાં રહું છું; યાજ્ઞસેનીના દુઃખની કલ્પના પણ મને, હે વીર, સળગાવે છે.
નકુલાત્પૂર્વજં પાર્થં ન પશ્યામ્યમિતૌજસમ્। અજેયમુગ્રધન્વાનં તેન તપ્યે વૃકોદર
નકુલથી મોટાં, અમિત તેજવાળા, અજય અને પ્રખર ધનુષધારી પાર્થને હું જોઈ શકતો નથી; એ કારણે, હે વૃકોદર, મને દુઃખ થાય છે.
તીર્થાનિ ચૈવ રમ્યાણિ વનાનિ ચ સરાંસિ ચ। ચરામિ સહ યુષ્માભિસ્તસ્ય દર્શનકાઙ્ક્ષયા
પવિત્ર તીર્થો, સુંદર જંગલો અને સરોવર—આ બધામાં હું તમારો સાથ લઈને ફરું છું, એને જોવા માટે આતુર છું.
પઞ્ચવર્ષાણ્યહં વીરં સત્યસન્ધં ધનંજયમ્। યન્ન પશ્યામિ બીભત્સું તેન તપ્યે વૃકોદર
પાંચ વર્ષથી હું સત્યનિષ્ઠ ધનંજય, ભયંકર બીભત્સુને જોઈ શક્યો નથી; એ કારણે, હે વૃકોદર, મને દુઃખ થાય છે.
તં વૈ શ્યામં ગુડાકેશં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। ન પશ્યામિ મહાબાહું તેન તપ્યે વૃકોદર
હું એ શ્યામવર્ણ, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, સિંહ જેવી દટક સાથે ચાલનાર અને મહાબાહુ યુધિષ્ઠિરને જોઈ શકતો નથી; એ કારણે, ભીમ, મને બહુ દુઃખ થાય છે.
કૃતાસ્ત્રં નિપુણં યુદ્દેઽવ્રતિમાનં ધનુષ્મતામ્। ન પશ્યામિ કુરુશ્રેષ્ઠ તેન તપ્યે વૃકોદર
હું એ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, શસ્ત્રકલા માં પારંગત, યુદ્ધમાં નિપુણ અને ધનુર્ધારીઓમાં અપ્રતિમ એવા યુધિષ્ઠિરને જોઈ શકતો નથી; એથી, ભીમ, મને દુઃખ થાય છે.
ચરન્તમરિસઙ્ઘેષુ ક્રુદ્ધં કાલમિવાનઘ। પ્રભિન્નમિવ માતઙ્ગં સિંહસ્કન્ધં ધનંજયમ્
હું એ ધનંજયને જોઈ શકતો નથી, જે દુશ્મનોની વચ્ચે વિહરે છે, ક્રોધિત થાય ત્યારે કાળ સમાન બને છે, સિંહ જેવી છાતી ધરાવે છે અને ઉગ્ર હાથીની જેમ ધસી પડે છે.
યઃ સ શક્રાદનવરો વીર્યેણ ચ બલેન ચ। યમયોઃ પૂર્વજઃ પાર્થઃ શ્વેતાશ્વોઽમિતવિક્રમઃ
એ પાંડુપુત્રોમાં મોટો, બળ અને શૌર્યમાં ઇન્દ્રથી ઓછો નથી, સફેદ ઘોડા ધરાવતો અને અમાપ પરાક્રમ ધરાવતો પાર્થે—
નારાયણસમો યુદ્ધે સત્યસન્ધો દૃઢવ્રતઃ। તં મમાપશ્યતો ભીમ ન શાન્તિર્હૃદયસ્ય વૈ
યુદ્ધમાં નારાયણ સમાન, સત્યનિષ્ઠ અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞાવાળો—એને જોતા ન હોઉં ત્યારે, ભીમ, મારું હૃદય શાંત રહેતું નથી.
દુઃખેન મહતાઽઽવિષ્ટશ્ચિન્તયામિ દિવાનિશમ્। અજેયમુગ્રધન્વાનં તેન તપ્યે વૃકોદર
મહાન દુઃખથી ઘેરાઈને, હું દિવસે-રાતે એ અજય, ભયાનક ધનુષ્યવાળા ધનંજયને યાદ કરું છું; એથી, ભીમ, મને દુઃખ થાય છે.
સતતં યઃ ક્ષમાશીલઃ ક્ષિપ્યમાણોઽપ્યણીયસા। ઋજુમાર્ગપ્રપન્નસ્ય શર્મદાતા ભયસ્ય ચ
જે હંમેશાં ક્ષમાશીલ છે, નાનકડી વાતે પણ ઉશ્કેરાય તો પણ શાંત રહે છે, સીધી માર્ગે ચાલે છે અને આશ્રય આપીને સુખ અને સુરક્ષા આપે છે—
સ તુ જિહ્મપ્રવૃત્તસ્ય માયયાઽભિજિઘાંસતઃ। અપિ વજ્રધરસ્યાપિ ભવેત્કાલવિષોપમઃ
પણ જે વાંકાચાળા અને કપટથી હાનિ કરવાનું ઈચ્છે છે, એ સામે તો એ કાળના ઝેર જેવો ભયાનક બની જાય છે—even ઇન્દ્ર સામે પણ.
શત્રોરપિ પ્રપન્નસ્ય સોઽનૃશંસઃ પ્રતાપવાન્। દાતાઽભયસ્ બીભત્સુરમિતાત્મા મહાહલઃ
દુશ્મન પણ આશ્રય માગે તો એ દયાળુ અને તેજસ્વી બને છે; બિભત્સુ, અનંત આત્માવાળો અને મહાબાહુ, બધાને સુરક્ષા આપે છે.
સર્વેષામાશ્રયોઽસ્માકં રણેઽરીણાં પ્રમર્દિતા। આહર્તા સર્વરત્નાનાં સર્વેષાં નઃ સુખાવહઃ
એ આપણાં સૌના આશ્રય છે, યુદ્ધમાં દુશ્મનોનો નાશક છે, સર્વ રત્નો એકઠા કરનાર છે અને આપણાં સૌને સુખ આપનાર છે.
રત્નાનિ યસ્ય વીર્યેણ દિવ્યાન્યાસત્પુરા મમ। બહૂનિ બહુજાતીનિ યાનિ પ્રાપ્તઃ સુયોધનઃ
જેના શૌર્યથી સુયોધને ક્યારેક મારા અનેક દિવ્ય અને વિવિધ જાતિના રત્નો કબજે કર્યા હતા.
યસ્ય બાહુબલાદ્વીર સભા ચાસીત્પુરા મમ। સર્વરત્નમયી ખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ પાણ્ડવ
પાંડવ, એના બાહુબળથી મારી સભા ક્યારેક ત્રણેય લોકમાં સર્વ રત્નોથી શોભાયમાન અને પ્રસિદ્ધ હતી.
વાસુદેવસમં વીર્યે કાર્તવીર્યસમં યુધિ। અજેયમમિતં યુદ્ધે તં ન પશ્યામિ ફલ્ગુનમ્
વીર્યમાં વાસુદેવ સમાન, યુદ્ધમાં કાર્તવીર્ય જેવો, યુદ્ધમાં અજય અને અમાપ—એ ફલ્ગુનને હું જોઈ શકતો નથી.
સંકર્ષણં મહાવીર્યં ત્વાં ચ ભીમાપરાજિતમ્। અનુયાતઃ સ્વવીર્યેણ વાસુદેવં ચ શત્રુહા
મહાવીર સંકર્ષણ, તું અપરાજિત ભીમ અને શત્રુહંત વાસુદેવ—તમામ પોતપોતાના બળે સાથે હતા—
યસ્ બાહુબલે તુલ્યઃ પ્રભાવે ચ પુરંદરઃ। જવે વાયુર્મુખે સોમઃ ક્રોધે મૃત્યુઃ સનાતનઃ
જે બાહુબળમાં ઇન્દ્ર સમાન છે, તેજમાં પુરંદર જેવો છે, ઝડપમાં પવન સમાન છે, વાણીમાં સોમ જેવો છે અને ક્રોધમાં કાળ સમાન છે—
તે વયં તં નરવ્યાઘ્રં સર્વેવીર દિદૃક્ષવઃ। પ્રવેક્ષ્યામો મહાબાહો પર્વતં ગન્ધમાદનમ્
હે મહાબાહુ, આપણે બધા એ મનુષ્યમાં વાઘ જેવો ધનંજયને જોવા આતુર છીએ અને ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશીશું.
વિશાલા બદરી યત્રનરનારાયણાશ્રમઃ। તં સદાઽધ્યુષિતં યક્ષૈર્દ્રક્ષ્યામો ગિરિસુત્તમમ્
જ્યાં વિશાળ બદરી છે, જ્યાં નર-નારાયણનો આશ્રમ છે, યક્ષો સતત રહે છે—એ સર્વોત્તમ પર્વતને આપણે જોઈશું.
કુબેરનલિનીં રમ્યાં રાક્ષસૈરભિસેવિતામ્। પદ્ભિરેવ ગમિષ્યામસ્તપ્યભાના મહત્તપઃ
અમે પગપાળા જ કુંબેરની સુંદર નલિની સુધી જઈશું, જ્યાં રાક્ષસો વસે છે અને મહાન તપસ્વી તપથી તેજસ્વી બનેલા છે.
નાતપ્તતપસા શક્યો ગન્તું દેશો વૃકોદર। ન નૃશંસેન લુબ્ધેન નાપ્રશાન્તેન ભારત
હે ભારત, હે વૃકોદર, જે મનુષ્યે તપસ્યા કરી નથી, કે જે ક્રૂર, લોભી કે અશાંત છે, એ આ સ્થાન સુધી પહોંચી શકતો નથી.
તત્ર સર્વેગમિષ્યામો ભીમાર્જુપદૈષિણઃ। સાયુધા બદ્ધનિસ્ત્રિંશાઃ સાર્ધં વિપ્રૈર્મહાવ્રતૈઃ
અહીં ભીમ અને અર્જુનના અનુયાયી સૌ લોકો, શસ્ત્રોથી સજ્જ અને તલવાર બાંધીને, મહાન વ્રતવાળા બ્રાહ્મણો સાથે ત્યાં જઈશું.
મક્ષિકાદંશમશકાન્સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્સરીસૃપાન્। પ્રાપ્નોત્યનિયતઃ પાર્થ નિયતસ્તાન્ન પશ્યતિ
હે પાર્થ, જે મનુષ્યે મન પર કાબૂ નથી, તેને મચ્છર, માખી, સિંહ, વાઘ અને સાપ વગેરેનો સામનો કરવો પડે છે; પણ જે મન સંયમિત છે, તેને એ બધું દેખાતું નથી.
તે વયં નિયતાત્માનઃ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્। પ્રવેક્ષ્યામો મિતાહારા ધનંજયદિદૃક્ષવઃ
અમે સૌ, મનને વશમાં રાખીને અને મર્યાદિત ખોરાક લઈ, ધનંજયને જોવા ઈચ્છતા, ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશીશું.
દ્રષ્ટારઃ પર્વતાઃ સર્વે નદ્યઃ સપુરકાનનાઃ। તીર્થાનિ ચૈવ શ્રીમન્તિ સ્પૃષ્ટં ચ સલિલં કરૈઃ
અહીં બધા પર્વતો, નદીઓ, શહેરો અને વન, તેમજ પવિત્ર તીર્થો જોવા મળશે અને એના જળને હાથથી સ્પર્શીશું.
પર્વતં મન્દરં દિવ્યમેષ પન્થાઃ પ્રયાસ્યતિ। સમાહીતા નિરુદ્વિગ્નાઃ સર્વે ભવત પાણ્ડવાઃ
આ માર્ગ તમને દિવ્ય મંદર પર્વત સુધી લઈ જશે; બધા પાંડવો મન એકાગ્ર રાખીને અને નિર્ભય બની આગળ વધો.