ક્રોશયોજનમાત્રા હિ ગોકર્ણસ્ય પ્રમાણતઃ। પતન્ત્યજસ્રં વેગેન વહ્નાવગ્નિમતાં વર
ગોકર્ણનું માપ એક ક્રોશ જેટલું છે; એ સાપો સતત અને ઝડપથી અગ્નિમાં પડતા રહ્યા, હે અગ્નિવંતોમાં શ્રેષ્ઠ.
એવં શતસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। અવશાનિ વિનષ્ટાનિ પન્નગાનાં તુ તત્ર વૈ
એ રીતે હજારો, લાખો, કરોડો—અસહાય અને વિનાશ પામેલા—સાંપો ત્યાં નાશ પામ્યા.
તુરગા ઇવ તત્રાન્યે હસ્તિહસ્તા ઇવાપરે। મત્તા ઇવ ચ માતઙ્ગા મહાકાયા મહાબલાઃ
કેટલાક ઘોડા જેવા, કેટલાક હાથી જેવા; અને કેટલાક ઉન્મત્ત હાથી જેવું બળ ધરાવતા, વિશાળ શરીરવાળા અને મહાન બળવાન હતા.
ઉચ્ચાવચાશ્ચ બહવો નાનાવર્ણા વિષોલ્બણાઃ। ઘોરાશ્ચ પરિઘપ્રખ્યા દન્દશૂકા મહાબલાઃ। પ્રપેતુરગ્નાવુરગા માતૃવાગ્દણ્ડપીડિતાઃ
ઉંચા-નાના, અનેક રંગના, વિષથી ભરેલા, ભયાનક અને લોખંડના ગદાના સમાન, શક્તિશાળી એવા અનેક સાપો માતાની today અને દંડથી પીડાઈને અગ્નિમાં પડ્યા.
સર્પસત્રે તદા રાજ્ઞઃ પાણ્ડવેયસ્ય ધીમતઃ। જનમેજયસ્ય કે ત્વાસન્નૃત્વિજઃ પરમર્ષયઃ
પાંડવ વંશના વિદ્વાન રાજા જનમેજયના સાપયજ્ઞમાં કયા ઋત્વિજ હતા, હે મહાન ઋષિઓ?
કે સદસ્યા બભૂવુશ્ચ સર્પસત્રે સુદારુણે। વિષાદજનનેઽત્યર્થં પન્નગાનાં મહાભય
એ ભયાનક સાપયજ્ઞમાં, જેનાથી વિષનું સર્જન અને સાપોમાં મહાભય ફેલાયું, ત્યાં કયા સભ્ય હાજર હતા?
સર્વં વિસ્તરશસ્તાત ભવાઞ્છંસિતુમર્હતિ। સર્પસત્રવિધાનજ્ઞવિજ્ઞેયાઃ કે ચ સૂતજ
હે પિતા, તમે બધું વિગતે વર્ણવો જોઈએ; સાપયજ્ઞની વિધિ જાણનારા કયા સૂત હતા?
હન્ત તે કથયિષ્યામિ નામાનીહ મનીષિણામ્। યે ઋત્વિજઃ સદસ્યાશ્ચ તસ્યાસન્નૃપતેસ્તદા
હવે હું તને તે વિદ્વાનોના નામ કહું છું, જે રાજાને ઋત્વિજ અને સભ્ય તરીકે ત્યારે હાજર હતા.
તત્ર હોતા બભૂવાથ બ્રાહ્મણશ્ચણ્ડભાર્ગવઃ। ચ્યવનસ્યાન્વયે ખ્યાતો જાતો વેદવિદાં વરઃ
ત્યાં હોતા તરીકે બ્રાહ્મણ ચંડભારગવ હતા, જે ચ્યવન વંશમાં પ્રસિદ્ધ અને વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
ઉદ્ગાતા બ્રાહ્મણો વૃદ્ધો વિદ્વાન્કૌત્સૌઽથ જૈમિનિઃ। બ્ર્હમાઽભવચ્છાર્ઙ્ગરવોઽથાધ્વર્યુશ્ચાપિ પિઙ્ગલઃ
ઉદગાતા તરીકે વૃદ્ધ અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણ કૌત્સ તથા જૈમિની હતા; બ્રહ્મા તરીકે શાર્ણ્ગરવ અને અધ્વર્યુ તરીકે પિંગલ હતા.
સદસ્યશ્ચાભવદ્વ્યાસઃ પુત્રશિષ્યસહાયવાન્। ઉદ્દાલકઃ પ્રમતકઃ શ્વેતકેતુશ્ચ પિઙ્ગલઃ
સભ્ય તરીકે વ્યાસ, તેમના પુત્રો અને શિષ્યો સાથે, ઉદ્દાલક, પ્રમતક, શ્વેતકેતુ અને પિંગલ હતા.
અસિતો દેવલશ્ચૈવ નારદઃ પર્વતસ્તથા। આત્રેયઃ કુમ્ડજઠરૌ દ્વિજઃ કાલઘટસ્તથા
અસિત, દેવલ, નારદ, પર્વત, આત્રેય, કુંડજઠર અને બ્રાહ્મણ કાળઘટ પણ હાજર હતા.
વાત્સ્યઃ શ્રુતશ્રવા વૃદ્ધો જપસ્વાધ્યાયશીલવાન્। કોહલો દેવશર્મા ચ મૌદ્ગલ્યઃ સમસૌરભઃ
વાત્સ્ય, વૃદ્ધ શ્રુતશ્રવણ, જપ અને અધ્યયનપ્રિય, કોહલ, દેવશર્મા, મૌદગલ્ય અને સમસૌરભ પણ હતા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ। સદસ્યાશ્ચાભવંસ્તત્ર સત્રે પારિક્ષિતસ્ય હ
આ ઉપરાંત અનેક બ્રાહ્મણો, વેદમાં પારંગત, પરિક્ષિતના પુત્રના યજ્ઞમાં સભ્ય હતા.
જુહ્વત્સ્વૃત્વિક્ષ્વથ તદા સર્પસત્રે મહાક્રતૌ। અહયઃ પ્રાપતંસ્તત્ર ઘોરાઃ પ્રાણિભયાવહાઃ
જ્યારે ઋત્વિજો મહાન સાપયજ્ઞમાં હવન કરતા હતા, ત્યારે ભયાનક અને જીવજંતુઓમાં ભય ફેલાવતા સાપો ત્યાં પડતા હતા.
વસામેદોવહાઃ કુલ્યા નાગાનાં સંપ્રવર્તિતાઃ। વવૌ ગન્ધશ્ચ તુમુલો દહ્યતામનિશં તદા
સાંપોના ચરબી અને મજ્જા વહન કરતી નદીઓ વહેવા લાગી; દિવસ-રાત બળતા એ સમયે ભયાનક સુગંધ ફેલાઈ.
પતતાં ચૈવ નાગાનાં ધિષ્ઠિતાનાં તથામ્બરે। અશ્રૂયતાનિશં શબ્દઃ પચ્યતાં ચાગ્નિના ભૃશમ્
આકાશમાં ઊભેલા અને પડી રહેલા સાપોના સતત પડતાં અવાજો સાંભળાતા હતા, અને તેઓ જોરદાર અગ્નિમાં બળી રહ્યા હતા.
તક્ષકસ્તુ સ નાગેન્દ્રઃ પુરંદરનિવેશનમ્। ગતઃ શ્રુત્વૈવ રાજાનં દીક્ષિતં જનમેજયમ્
પણ તક્ષક નામનો સાપોના રાજા, જ્યારે જાણ્યું કે જનમેજય રાજાએ યજ્ઞ શરૂ કર્યો છે, ત્યારે તે ઇન્દ્રના નિવાસસ્થાને ગયો.
તતઃ સર્વં યથાવૃત્તમાખ્યાય ભુજગોત્તમઃ। અગચ્છચ્છરણં ભીત આગસ્કૃત્વા પુરંદરમ્
પછી, જે રીતે બધું બન્યું હતું તે બધું કહીને, શ્રેષ્ઠ સાપ ભયથી અને પોતે ભૂલ કરી હોય એમ લાગીને ઇન્દ્રના આશ્રયે ગયો.
તમિન્દ્રઃ પ્રાહ સુપ્રીતો ન તવાસ્તીહ તક્ષક। ભયં નાગેન્દ્ર તસ્માદ્વૈ સર્પસત્રાત્કદાચન
ઇન્દ્ર ખૂબ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'અહીં તક્ષક, તને ક્યારેય આ સાપયજ્ઞથી કોઈ ભય નથી, હે સાપોના રાજા.'
પ્રસાદિતો મયા પૂર્વં તવાર્થાય પિતામહઃ। તસ્માત્તવ ભયં નાસ્તિ વ્યેતુ તેનસો જ્વરઃ
'હું પહેલા જ તારા માટે પિતામહને પ્રસન્ન કર્યો છે; એટલે તને કોઈ ભય નથી. હવે તારો ચિંતાનો બોજ ઉતારી દે.'
એવમાશ્વાસિતસ્તેન તતઃ સ ભુજગોત્તમઃ। ઉવાસ ભવને તસ્મિઞ્શક્રસ્ય મુદિતઃ સુખી
આ રીતે તેની આશ્વાસન મળતાં, એ શ્રેષ્ઠ સાપ ઇન્દ્રના મહેલમાં આનંદથી અને સુખથી રહેવા લાગ્યો.
અજસ્રં નિપતત્સ્વગ્નૌ નાગેષુ ભૃશદુઃખિતઃ। અલ્પશેષપરીવારો વાસુકિઃ પર્યતપ્યત
પણ વસુકિ, થોડા જ બચેલા સગાં સાથે, સતત અગ્નિમાં પડતાં સાપોને જોઈને ખૂબ દુઃખી અને પીડાયમાન થયો.
કશ્મલં ચાવિશદ્ધોરં વાસુકિં પન્નગોત્તમમ્। સ ઘૂર્ણમાનહૃદયો ભગિનીમિદમબ્રવીત્
ભયાનક ઉદાસીનતાએ સાપોના રાજા વસુકિને ઘેરી લીધો; તેનું હૃદય ધ્રુજતું હતું અને તેણે પોતાની બહેનને કહ્યું.
દહ્યન્તેઽઙ્ગાનિ મે ભદ્રે ન દિશઃ પ્રતિભાન્તિ મામ્। સીદામીવ ચ સંમોહાદ્ધૂર્ણતીવ ચ મે મનઃ
'મારા અંગો બળી રહ્યા છે, બહેન, અને મને દિશાઓ દેખાતી નથી; હું ગૂંચવણમાં ડૂબી જાઉં છું અને મારું મન પણ ફરતું રહે છે.'
દૃષ્ટિર્ભ્રામ્યતિ મેઽતીવ હૃદયં દીર્યતીવ ચ। પતિષ્યામ્યવશોઽદ્યાહં તસ્મિન્દીપ્તે વિભાવસૌ
'મારી નજર ખૂબ જ ભમતી જાય છે, મારું હૃદય будто ફાટતું હોય એવું લાગે છે; આજે હું લાચાર બનીને એ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડી જઇશ.'
પારિક્ષિતસ્ય યજ્ઞોઽસૌ વર્તતેઽસ્મજ્જિઘાંસયા। વ્યક્તં મયાઽભિગન્તવ્યં પ્રેતરાજનિવેશનમ્
'પારિક્ષિતના પુત્રનો એ યજ્ઞ અમારી વિનાશ માટે ચાલી રહ્યો છે; હવે મને ચોક્કસ યમરાજના લોકમાં જવું પડશે.'
અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તો યદર્થમસિ મે સ્વસઃ। જરત્કરૌ(પુરા)મયાદત્તાત્રાયસ્વાસ્માન્સબાન્ધવાન્
'હવે એ સમય આવી ગયો છે, બહેન, જેના માટે મેં તને પહેલા જરત્કારુને આપી હતી; હવે તું અમને અને અમારા સગાંને બચા.'
આસ્તીકઃ કિલ યજ્ઞં તં વર્તન્તં ભુજગોત્તમે। પ્રતિષેત્સ્યતિ માં પૂર્વં સ્વયમાહ પિતામહઃ
'આસ્તિક એ ongoing યજ્ઞને સાપોના હિત માટે અટકાવશે એવું કહેવાય છે; પિતામહે પણ મને એ વાત પહેલા કહી હતી.'
તદ્વત્સે બ્રૂહિ વત્સં સ્વં કુમારં વૃદ્ધસંમતમ્। મમાદ્ય ત્વં સભૃત્યસ્ય મોક્ષાર્થં વેદવિત્તમમ્
'એટલે, વહાલી, તારા પુત્ર આસ્તિકને, જે વડીલોમાં માન્ય છે અને વેદ જાણે છે, આજે મારા અને મારા પરિવારના મુક્તિ માટે કહે.'