તતસ્તે પૂજિતા વિપ્રા વરુણેન મહાત્મના। ઉદતિષ્ઠંસ્તતઃ સર્વે જનકસ્ય સમીપતઃ
પછી મહાન આત્મા વરુણે જે બ્રાહ્મણોને સન્માન આપ્યો હતો, તેઓ બધા ઉઠીને જનકના દરબારમાં ગયા.
ઇત્યર્થમિચ્છન્તિ સુતાઞ્જના જનનકર્મણા। યદહં નાશકં કર્તું તત્પુત્રઃ કૃતવાન્મમ
લોકો સંતાન માટે માતા-પિતાની ફરજ નિભાવવી ઇચ્છે છે; જે હું કરી શક્યો નહીં, એ મારા પુત્રએ કરી બતાવ્યું.
ઉતાબલસ્ય ક્લવાનુત બાલસ્ય પણ્ડિતઃ। ઉત વાઽવિદુષો વિદ્વાન્પુત્રો જનક જાયતે
ક્યારેક શૂરવીરનો પુત્ર ડરપોક થાય છે, ક્યારેક બાળકનો પુત્ર જ્ઞાની થાય છે, તો ક્યારેક અજ્ઞાન પિતાને વિદ્વાન પુત્ર મળે છે, હે જનક.
શિતેન તે પરશુના સ્વયમેવાન્તકો નૃપ। શિરાંસ્યપાહરન્નાજૌ રિપૂણાં ભદ્રમસ્તુ તે
હે રાજા, તું તારી તીક્ષ્ણ કુહાડીથી જ યુદ્ધમાં દુશ્મનોના માથાં કાપી નાખ્યા; તને શુભતા મળે.
મહદૈક્થ્યં ગીયતે સામ ચાગ્ર્યં સમ્યક્સોમઃ પીયતે ચાત્ર સત્રે। શુચીન્ભાગાન્પ્રતિજગૃહુશ્ચ હૃષ્ટાઃ સાક્ષાદ્દેવા જનકસ્યેહ રાજ્ઞઃ
અહીં એકતા ગવાય છે, શ્રેષ્ઠ સામગાન થાય છે, યજ્ઞમાં સોમરસ યોગ્ય રીતે પીઓ છે અને દેવતાઓએ આનંદથી જનક રાજાના હાથેથી શુદ્ધ ભાગો લીધા છે.
સમુત્થિતેષ્વથ સર્વેષુ રાજન્ વિપ્રેષુ તેષ્વધિકં સુપ્રભેષુ। અનુજ્ઞાતો જનકેનાથ રાજ્ઞા વિવેશ તોયં સાગરસ્યોત વન્દી
જ્યારે બધા બ્રાહ્મણો ઊઠી ગયા, હે રાજા, અને તેજસ્વી બનીને જનક રાજાએ તેમને વિદાય આપી, ત્યારે વંદી સાગરનાં જળમાં પ્રવેશ્યો.
અષ્ટાવક્રઃ પિતરં પૂજયિત્વા સંપૂજિતો બ્રાહ્મણૈસ્તૈર્યથાવત્। પ્રત્યાજગામાશ્રમમેવ ચાગ્ર્યં જિત્વા વન્દિં સહિતો માતુલેન
અષ્ટાવક્રએ પિતાને વંદન કર્યા પછી અને બ્રાહ્મણો દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માન પામ્યા પછી, વંદીને હરાવીને પોતાના મામા સાથે શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં પાછા ફર્યો.
તતોઽષ્ટાવક્રં માતુરથાન્તિકે પિતા નદીં સમઙ્ગાં શીઘ્રમિમાં વિશસ્વ। પ્રોવાચ ચૈનં સ તથા વિવેશ સમૈરઙ્ગૈશ્ચાપિ બભૂવ પુણ્યા
પછી અષ્ટાવક્રના પિતાએ, માતા પાસે, કહ્યું: 'આ સમંગા નદીમાં ઝડપથી પ્રવેશ.' એમ કહી અષ્ટાવક્રએ નદીમાં પ્રવેશ કર્યો અને તેના અંગો પૂર્ણ અને પવિત્ર થઈ ગયા.
નદી સમઙ્ગા ચ બભૂવ પુણ્યા યસ્યાં સ્નાતો મુચ્યતે કિલ્બિષાદ્ધિ। ત્વમપ્યેનાં સ્નાનપાનાવગાહૈઃ સભ્રાતૃકઃ સહભાર્યો વિશશ્વ
સમંગા નદી પવિત્ર બની ગઈ; જેમાં સ્નાન કરવાથી પાપો દૂર થાય છે. તું પણ તારા ભાઈઓ અને પત્ની સાથે અહીં સ્નાન અને પાણી પીવા માટે આવજે.
અત્ર કૌન્તેય સહિતો ભ્રાતૃભિસ્ત્વં સુખોષિતઃ સહ વિપ્રૈઃ પ્રતીતઃ। પુણ્યાન્યન્યાનિ શુચિકર્મૈકભક્તિ- ર્મયા સાર્ધં ચરિતાસ્યાજમીઢ
હે કુંતીપુત્ર, અહીં તું ભાઈઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે આનંદથી રહ્યો છે. અહીં મારા સાથે અનેક પવિત્ર અને નિષ્ઠાપૂર્વકના સારા કાર્યો થયા છે, અજમીઢ.
એષા મધુવિલા નામ સમઙ્ગા સંપ્રકાશતે। એતત્કર્દમિલં નામ ભરતસ્યાભિષેચનમ્
આ નદીનું નામ મધુવિલા છે, અને સમંગા અહીં પ્રકાશે છે; આ કર્દમિલા છે, જ્યાં ભરતનું અભિષેક થયું હતું.
અલક્ષ્મ્યા કિલ સંયુક્તો વૃત્રં હત્વા શચીપતિઃ। આપ્લુતઃ સર્વપાપેભ્યઃ સમઙ્ગાયાં વ્યમુચ્યત
ઇન્દ્રે, દુર્ભાગ્યથી પીડાઈને, વૃત્રને માર્યા પછી સમંગા નદીમાં સ્નાન કર્યું અને બધા પાપોથી મુક્ત થયો.
એતદ્વિનશનં કુક્ષૌ મૈનાકસ્ય નરર્ષભ। અદિતિર્યત્રપુત્રાર્થં તદન્નમપચત્પુરા
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આ મૈનાક પર્વતના ગર્ભમાં વિનાશનું સ્થાન છે; અહીં અદિતીએ પોતાના પુત્ર માટે ક્યારેક ભોજન બનાવ્યું હતું.
એનં પર્વતરાજાનમારુહ્ય ભરતર્ષભાઃ। અયશસ્યામસંશબ્દ્યામલક્ષ્મીં વ્યપનોત્સ્યથ
હે ભરતવંશી, તું આ પર્વતરાજ પર ચઢીશ તો અશુભ યશ અને દુર્ભાગ્ય દૂર કરી શકીશ.
એતે કનખલા રાજન્નૃષીણાં દયિતા નગાઃ। એષા પ્રકાશતે ગઙ્ગા યુધિષ્ઠિર યશસ્વિની
હે રાજા, આ કનખલ પર્વતો ઋષિઓને પ્રિય છે; અહીં પ્રસિદ્ધ ગંગા, હે યુધિષ્ઠિર, પ્રકાશે છે.
સનત્કુમારો ભગવાનત્ર સિદ્ધિમગાત્પુરા। આજમીઢાવગાહ્યૈનાં સર્વપાપૈઃ પ્રમોક્ષ્યસે
અહીં ભગવાન સનત્કુમારે ક્યારેક સિદ્ધિ મેળવી હતી; હે અજમીઢ, તું અહીં સ્નાન કરશ તો બધા પાપોથી મુક્ત થઈશ.
અપાં હ્રદં ચ પુણ્યાખ્યં ભૃગુતુન્દં ચ પર્વતમ્। તૂષ્ણીં ગઙ્ગાં ચ કૌન્તેય સાનુજઃ સમુપસ્પૃશ
કુંતીપુત્ર, તું અને તારા ભાઈઓએ મળીને પવિત્ર તળાવ, ભૃગુતુંડ નામનું પર્વત અને ગંગાજળને શાંતિથી સ્પર્શ કર્યા.
આશ્રમઃ સ્થૂલશિરસો રમણીયઃ પ્રકાશતે। અત્ર માનં ચ કૌન્તેય ક્રોધં ચૈવ વિવર્જય
અહીં સ્થૂલશિરસનું સુંદર આશ્રમ દેખાય છે; કુંતીપુત્ર, અહીં અભિમાન અને ક્રોધને છોડે દે.
એષ રૈભ્યાશ્રમઃ શ્રીમાન્પાણ્ડવેય પ્રકાશતે। ભારદ્વાજો યત્રકવિર્યવક્રીતો વ્યનશ્યત
પાંડુપુત્ર, અહીં રૈભ્યનું તેજસ્વી આશ્રમ છે, જ્યાં યવક્રીત દ્વારા છેતરાયેલા ભારદ્વાજ ઋષિનું અંત થયું હતું.
કથં યુક્તોઽભવદૃષિર્ભરદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। કિમર્થં ચ યવક્રીતઃ પુત્રોઽનશ્યત વૈ મુનેઃ
મુનિ, ભારદ્વાજ ઋષિ પર આવી સ્થિતિ કેમ આવી અને યવક્રીત નામનો પુત્ર શા માટે નષ્ટ થયો?
એતત્સર્વં યથાવૃત્તં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ। કર્મભિર્દેવકલ્પાનાં કીર્ત્યમાનૈર્ભૃશં રમે
મારે આ બધું સાચું-સાચું સાંભળવું છે; દેવતુલ્ય મહાન પુરુષોના કાર્યો સાંભળવામાં મને ખૂબ આનંદ આવે છે.
ભરદ્વાજશ્ચ રૈભ્યશ્ચ સખાયૌ સંબભૂવતુઃ। તાવૂષતુરિહાત્યન્તં પ્રીયમાણૌ વનાન્તરે
ભારદ્વાજ અને રૈભ્ય મિત્ર બન્યા; બંને અહીં જંગલમાં ખૂબ આનંદથી રહેતા હતા.
રૈભ્યસ્ય તુ સુતાવાસ્તામર્વાવસુપરાવસૂ। આસીદ્યવક્રીઃ પુત્રસ્તુ ભરદ્વાજસ્ય ભારત
રૈભ્યને બે પુત્રો હતા—અર્વાવા અને પરાવસુ; અને ભારદ્વાજને યવક્રીત નામનો પુત્ર હતો, હે ભરતવંશી.
રૈભ્યો વિદ્વાન્સહાપત્યસ્તપસ્વી ચેતરોઽભવત્। તયોશ્ચાપ્યતુલા પ્રીતિરભવદ્ભરતર્ષભ
રૈભ્યનો પુત્ર અર્વાવા વિદ્વાન અને તપસ્વી હતો; અને બંને વચ્ચે અનન્ય પ્રેમ હતો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
યવક્રીઃ પિતરં દૃષ્ટ્વા તપસ્વિનમસત્કૃતમ્। દૃષ્ટ્વા ચ સત્કૃતં વિપ્રૈ રૈભ્યં પુત્રૈઃ સહાનઘઃ
પાપરહિત, યવક્રીતે જોયું કે તેનો તપસ્વી પિતા માન નથી પામતો અને રૈભ્ય બ્રાહ્મણો અને પોતાના પુત્રો સાથે સન્માન પામે છે,
પર્યતપ્યત તેજસ્વી મન્યુનાઽભિપરિપ્લુતઃ। તપસ્તેપે તતો ઘોરં વેદજ્ઞાનાય પાણ્ડવ
તો તે ક્રોધથી વ્યાકુળ થઈ દુઃખી થયો અને પાંડવ, વેદજ્ઞાન મેળવવા માટે કઠિન તપ શરૂ કર્યું.
સુસમિદ્ધે મહત્યગ્નૌ શરીરમુપતાપયન્। જનયામાસ સંતાપમિન્દ્રસ્ય સુમહાતપાઃ
મોટા અગ્નિમાં પોતાનું શરીર તપાવી, યવક્રીતના ઘોર તપથી ઈન્દ્ર પણ દુઃખી થયો.
તત ઇન્દ્રો યવક્રીતમુપગમ્ય યુધિષ્ઠિર। અબ્રવીત્કસ્ય હેતોસ્ત્વમાસ્થિતસ્તપ ઉત્તમમ્
પછી, હે યુધિષ્ઠિર, ઈન્દ્ર યવક્રીત પાસે આવ્યો અને પૂછ્યું: 'તમે આ શ્રેષ્ઠ તપ શા માટે કરો છો?'
દ્વિજાનામનધીતા વૈ વેદાઃ સુરગણાર્ચિત। પ્રતિભાન્ત્વિતિ તપ્યેહમિદં પરમકં તપઃ
'દેવતાઓ પણ જે વેદોને પૂજે છે, તે વેદો અધ્યયન વિના બ્રાહ્મણોને પ્રાપ્ત થતા નથી; એટલે હું આ ઉત્તમ તપ કરું છું.'
સ્વાધ્યાયાર્થં સમારમ્ભો મમાયં પાકશાસન। તપસા જ્ઞાતુમિચ્છામિ સર્વજ્ઞાનાનિ કૌશિક
'પાકશાસન, મારું આ પ્રયત્ન સ્વાધ્યાય માટે છે; તપ દ્વારા હું બધું જ્ઞાન મેળવવા માંગું છું, હે કૌશિક.'