અત્રૈકરાત્રમુષિતાઃ સર્વે મૃત્યું તરન્તિ વૈ। અત્રૈવ ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રયતો વસ ભૂમિપ
અહીં એક રાત રોકાય તે બધા મૃત્યુને પાર કરી જાય છે. તેથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું અહીં યથાશક્તિ નિયમથી નિવાસ કર.
અસ્મિન્કિલ સ્વયં રાજન્નિષ્ટવાન્વૈ પ્રજાપતિઃ। સત્રમિષ્ટીકૃતં નામ પુરા વર્ષસહસ્રિકમ્
હે રાજા, કહેવાય છે કે અહીં પ્રજાપતિએ પોતે 'ઇષ્ટીકૃત' નામનું હજાર વર્ષ ચાલેલું યજ્ઞ કર્યો હતો.
અમ્બરીષશ્ચ નાભાગ ઇષ્ટવાન્યમુનામનુ। યત્રેષ્ટ્વા દશપદ્માનિ સદસ્યેભ્યોઽભિસૃષ્ટવાન્
અંબરીષ, નાભાગનો પુત્ર, એ યજ્ઞ અહીં કર્યો હતો; યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યા પછી તેણે સભ્યોને દસ સુવર્ણ કમળો આપ્યા હતા.
યજ્ઞૈશ્ચ તપસા ચૈવ પરાં સિદ્ધિમવાપ સઃ। દેશશ્ચ નાહુષસ્યાયં ય઼જ્વનઃ પુણ્યકર્મણઃ
યજ્ઞ અને તપ દ્વારા તેણે સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મેળવી હતી. આ નાહુષ નામના પુણ્યશાળી યજમાનનું પ્રદેશ છે.
સાર્વભૌમસ્ય કૌન્તેય યયાતેરમિતૌજસઃ। સ્પર્ધમાનસ્ય શક્રેણ તસ્યેદં યજ્ઞવાસ્ત્વિહ
કૌંતેય, સર્વભૌમ અને અપરિમિત તેજ ધરાવનારા યયાતિનું યજ્ઞસ્થળ અહીં છે, જે ઈન્દ્ર સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા.
પશ્ય નાનાવિધાકારૈરગ્નિભિર્નિચિતાં મહીમ્। મજ્જન્તીમિવ ચાક્રાન્તાં યયાતેર્યજ્ઞકર્મભિઃ
જુઓ, વિવિધ પ્રકારની અગ્નિઓથી આ ધરતી ઢંકાઈ ગઈ છે, જાણે યયાતિના યજ્ઞકર્મોથી એ ડૂબી અને વ્યાપ્ત થઈ ગઈ હોય.
એષા શમ્યેકપત્રા સા શકટં ચૈતદુત્તમમ્। પશ્ય રામહ્રદાનેતાન્પશ્ય નારાયણાશ્રમમ્
આ એક પાંદડાવાળું શમનું વૃક્ષ છે, અને આ ઉત્તમ રથ છે. રામહ્રદના તળાવો જુઓ અને નારાયણાશ્રમ પણ જુઓ.
એતચ્ચર્ચીકપુત્રસ્ય યોગૈર્વિચરતો મહીમ્। પ્રસર્પણં મહીપાલ રૌપ્યાયામમિતૌજસઃ
આ માર્ગ છે, જ્યાં ચર્ચીકપુત્ર પોતાના યોગબળથી ધરતી પર ફરતો હતો, રાજા, અને ચાંદી જેવી જમીન પર પોતાના અપરિમિત બળથી ચાલતો હતો.
અત્રાનુવંશં પઠતઃ શૃણુ મે કુરુનન્દન। ઉલૂખલૈરાભરણૈઃ પિશચી યદભાષત
અહીં વંશાવળીનું પઠન થાય છે, એ સાંભળો, કુરુકુળના વંશજ. પિશાચી ઉલુખળ અને આભૂષણ વિશે બોલી હતી.
યુગન્ધરે દધિ પ્રાશ્ય ઉષિત્વા ચાચ્યુતસ્થલે। તદ્વદ્ભૂતલયે સ્નાત્વા સપુત્રા વસ્તુમર્હસિ
યુગંધર પર દહીં ખાઈને અને અચ્યૂતના સ્થાને રહીને, એ જ રીતે, ધરતી પરના નિવાસસ્થાને સ્નાન કરીને, તું અને તારા પુત્રો અહીં રહેવું જોઈએ.
એકરાત્રમુવિત્વેહ દ્વિતીયં યદિ વત્સ્યસિ। એતદ્વૈ તે ગદેવાવૃત્તં રાત્રૌ વૃત્તમિતોઽન્યથા
જો તું અહીં એક રાત રોકાશે અને બીજી રાત પણ રોકાશે, તો આ તારો દિવ્ય પ્રસંગ બનશે; નહિ તો આજે રાત્રે કંઈક જુદું બનશે.
અદ્ય ચાત્ર નિવત્સ્યામઃ ક્ષપાં ભરતસત્તમ। દ્વારમેતત્તુ કૌન્તેય કુરુક્ષેત્રસ્ય ભારત
આજે આપણે અહીં રાત રોકીશું, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ. કૌંતેય, આ કુરુક્ષેત્રનું દ્વાર છે, હે ભારત.
અત્રૈવ નાહુષો રાજા રાજન્ક્રતુભિરિષ્ટવાન્। યયાતિર્બહુરત્નૌર્ઘર્યત્રેન્દ્રો મુદમભ્યગાત્
અહીં રાજા નાહુષે યજ્ઞો કર્યા હતા, રાજન. અનેક રત્નો ધરાવનારા યયાતિએ ઇન્દ્રને આનંદ આપ્યો હતો.
એતત્પ્લક્ષાવતરણં યમુનાતીર્થમુત્તમમ્। એતદ્વૈ નાકપૃષ્ઠસ્ય દ્વારમાહુર્મનીષિણઃ
આ છે પ્લક્ષ વૃક્ષનું તટ અને યમુનાનું ઉત્તમ તીર્થ. વિદ્વાનો કહે છે કે આ સ્વર્ગના શિખરનું દ્વાર છે.
અત્રસારસ્વતૈર્યજ્ઞૈરીજાનાઃ પરમર્ષયઃ। યૂપોલૂખલિકાસ્તાત ગચ્છન્ત્યવભૃથપ્લવમ્
અહીં મહર્ષિઓએ સરસ્વતી સાથે યજ્ઞો કર્યા હતા. યૂપ અને ઉલુખળ, પ્રિય, અવભૃથસ્નાન માટે જાય છે.
અત્રવૈ ભરતો રાજા રાજન્ક્રતુભિરિષ્ટવાન્। હયમેધેન યજ્ઞેન મેધ્યમશ્વમવાસૃજત્
અહીં રાજા ભરતે યજ્ઞો કર્યા હતા, રાજન. અશ્વમેઘ યજ્ઞથી તેણે યજ્ઞપાત્ર ઘોડો છોડ્યો હતો.
અસકૃત્કૃષ્ણસારઙ્ગં ધર્મેણાપ્ય ચ મેદિનીમ્। અત્રૈવ પુરુષવ્યાઘ્ર મરુત્તઃ સત્રમુત્તમમ્। પ્રાપ ચૈવર્ષિમુખ્યેન સંવર્તેનાભિપાલિતઃ
અહીં પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ મારુત્તે અનેક વખત કૃષ્ણમૃગ સાથે અને ધર્મથી ધરતી પર રાજ કર્યું હતું. અહીં તેણે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કર્યો હતો અને મહર્ષિ સંવર્તે તેની રક્ષા કરી હતી.
અત્રોપસ્પૃશ્ય રાજેન્દ્ર સર્વાલ્લોઁકાન્પ્રપશ્યતિ। પૂયતે દુષ્કૃતાચ્ચૈવ અત્રાપિ સમુપસ્પૃશ
અહીં પાણી સ્પર્શ કર્યા પછી, રાજેન્દ્ર, બધા લોકોથી દર્શન થાય છે. અહીં પાપથી શુદ્ધિ મળે છે; તું પણ અહીં પાણી સ્પર્શ કર.
તત્ર સભ્રાતૃકઃ સ્નાત્વા સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ। લોમશં પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ ઇદં વચનમબ્રવીત્
ત્યાં ભાઈઓ સાથે સ્નાન કરીને અને મહર્ષિઓ દ્વારા પ્રશંસા પામી, પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠે લોમશને આ શબ્દો કહ્યા.
સર્વાઁલ્લોકાન્પ્રપશ્યામિ તપસા સત્યવિક્રમ। ઇહસ્તઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠં પશ્યામિ શ્વેતવાહનમ્
હું તપ અને સાચા પરાક્રમથી બધા લોકોથી દર્શન કરું છું. અહીં, પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું શ્વેતવાહનને પણ જોઈ રહ્યો છું.
એવમેતન્મહાબાહો પશ્યન્તિ પરમર્ષયઃ। ઇહ સ્નાત્વા તપોયુક્તાંસ્ત્રીલ્લોઁકાન્સચરાચરાન્
હા, મહાબાહુ, મહર્ષિઓ પણ એ જ રીતે દર્શન કરે છે. અહીં સ્નાન કરીને અને તપસ્યાથી યુક્ત થઈ, તેઓ સર્વ લોક, ચર અને અચર, જોઈ શકે છે.
સરસ્વતીમિમાં પુણ્યાં પુણ્યૈકશરણાવૃતામ્। યત્ર સ્નાત્વા નરશ્રેષ્ઠ ધૂતપાપ્મા ભવિષ્યસિ
આ પવિત્ર સરસ્વતી છે, જે પવિત્ર આશ્રમોથી ઘેરાયેલી છે. અહીં, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્નાન કર્યા પછી તું પાપમુક્ત થાશે.
ઇહ સારસ્વતૈર્યજ્ઞૈરિષ્ટવન્તઃ સુરર્ષયઃ। ઋષયશ્ચૈવ કૌન્તેય તથા રાજર્ષયોપિ ચ
અહીં દેવર્ષિઓએ સરસ્વતી સાથે યજ્ઞો કર્યા હતા, કૌંતેય, અને ઋષિઓ તથા રાજર્ષિઓએ પણ.
વેદી પ્રજાપતેરેષા સમન્તાત્પઞ્ચયોજના। કુરોર્વૈ યજ્ઞશીલસ્ય ક્ષેત્રમેતન્મહાત્મનઃ
આ પ્રજાપતિની વેદી છે, ચારેય બાજુ પાંચ યોજન જેટલી છે. આ મહાત્મા કુરુના યજ્ઞપ્રિય ક્ષેત્ર છે.
ઇહ મર્ત્યાસ્તનૂસ્ત્યક્ત્વા સ્વર્ગં ગચ્છન્તિ ભારત। મર્તુકામા નરા રાજન્નિહાયાન્તિ સહસ્રશઃ
અહીં, હે ભારત, મનુષ્યો પોતાનું શરીર છોડીને સ્વર્ગમાં જાય છે; અને મૃત્યુ ઇચ્છતા હજારો પુરુષો અહીં આવે છે, હે રાજા.
એવમાશીઃ પ્રયુક્તા હિ દક્ષેણ યજતા પુરા। ઇહ યે વૈ મરિષ્યન્તિ તે વૈ સ્વર્ગજિતો નરાઃ
પહેલાં એક કુશળ યજમાન દ્વારા આવી આશીર્વાદ આપવામાં આવી હતી; અહીં જે મરે છે, એ પુરુષો ખરેખર સ્વર્ગ મેળવે છે.
એષા સરસ્વતી રમ્યા દિવ્યા ચૌઘવતી નદી। એતદ્વિનશનં નામ સરસ્વત્યા વિશાંપતે
આ સુંદર અને દિવ્ય સરસ્વતી નદી છે, જે પુષ્કળ પાણી ધરાવે છે; અને સરસ્વતી પર આ સ્થળ વિનાશન તરીકે ઓળખાય છે, હે રાજાઓના રાજા.
દ્વારં નિષાદરાષ્ટ્રસ્ય યેષાં દોષાત્સરસ્વતી। પ્રવિષ્ટા પૃથિવીં વીર મા નિષાદા હિ માં વિદુઃ
આ નિષાદ દેશનું દ્વાર છે, જેમના દોષથી સરસ્વતી પૃથ્વી નીચે પ્રવેશી ગઈ; હે વીરસૂર, નિષાદો મને ઓળખી ન શકે એવી પ્રાર્થના છે.
એષ વૈ ચમસોદ્ભેદો યત્ર દૃશ્યા સરસ્વતી। યત્રૈનામભ્યવર્તન્ત દિવ્યાઃ પુણ્યાઃ સમુદ્રગાઃ
આ અહીં કમસોદભેદ નામનું સ્થાન છે, જ્યાં સરસ્વતી દેખાય છે; અહીં દિવ્ય અને પુણ્યવંતી નદીઓ, જે સમુદ્ર તરફ વહે છે, આવીને એકઠી થાય છે.
એતત્સિન્ધોર્મહત્તીર્થં યત્રાગસ્ત્યમરિંદમ। લોપામુદ્રા સમાગમ્ય ભર્તારમવૃણીત વૈ
આ સિંધુ નદીનું મહાન તીર્થ છે, જ્યાં મહર્ષિ અગસ્ત્ય અને લોપામુદ્રા મળ્યા હતા અને લોપામુદ્રાએ અગસ્ત્યને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો હતો.