પ્રણમ્યોત્થાય સહસા બદ્ધાઞ્જલિપુટો મુનિઃ। તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્મહાદેવં જગત્પતિમ્
પ્રણામ કરીને, મુનિ ઝડપથી ઊભા થયા, હાથ જોડીને વિવિધ સ્તોત્રો દ્વારા જગતના સ્વામી મહાદેવની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તમુવાચ મહાદેવો માર્કણ્ડેયં મહામુનિમ્। વરં વરય ભદ્રં તે વરદોસ્મિ મુને તવ
પછી મહાદેવે મહામુનિ માર્કંડેયને કહ્યું: 'હે શુભકામના ધરાવનારા, તું મનગમતો વર માંગ; હું તારા માટે વરદાતા છું.'
એવં સંબોધિતસ્તેન શિવેન પરમાત્મના। સગદ્ગદમિદં વાક્યમુવાચ પરમેશ્વરમ્
શિવ, પરમાત્માએ આમ સંબોધ્યા ત્યારે, મુનિ ભાવાવેશથી ગળું ભરાઈ જતાં, પરમેશ્વરને આ રીતે બોલ્યા:
નાન્યં વરં વૃણે શંભો ---ત્વત્પાદપઙ્કજે। ભક્તિંહ્યનન્યસુલભાં સ્વ વ્યભિચારિણીમ્
'હે શંભુ, હું બીજું કશું માંગતો નથી; માત્ર તારા પાવન ચરણોમાં દુર્લભ અને અવિચલ ભક્તિ જ ઇચ્છું છું.'
એવમુક્તોઽથ મુનિના ભરતગીશ્વરેશ્વરઃ। પુનરેવાબ્રવીદ્વાક્યં માર્કણ્ડેય મહામુનિમ્
મુનિએ આમ કહ્યું ત્યારે, ભરતવંશના સ્વામી અને દેવોના દેવએ ફરીથી મહામુનિ માર્કંડેયને કહ્યું:
સમ્યગારાધિતઃ પિત્રા તવ પુત્રાર્થમાદરાત્
'તારા પિતાએ પુત્ર માટે ખૂબ શ્રદ્ધાથી મારી યોગ્ય રીતે પૂજા કરી હતી.'
શતાયુર્નિર્ગુણઃ પુત્રઃ શુભઃ ષોડશવાર્ષિકઃ। ઉભયોરન્યમિચ્છ ત્વમિત્યુક્તઃ સોઽબ્રવીચ્ચ મામ્
'પુત્ર તરીકે લાંબુ આયુષ્ય, ગુણરહિત, શુભ અને સોળ વર્ષનો પુત્ર માંગ્યો હતો. અથવા તું બીજું પણ પસંદ કરી શકે છે,' એમ તેને કહ્યું હતું અને તેણે મને એમ જવાબ આપ્યો હતો.
નિર્ગુણો માસ્તુ દેવેશ શતાયુઃ ષોડશાબ્દકઃ। સુગુણોઽસ્તુ સુતો મેઽદ્ય ઇતિ પિત્રાવૃત પુરા
'હે દેવોના સ્વામી, મારો પુત્ર ગુણરહિત અને માત્ર સોળ વર્ષનું આયુષ્ય ધરાવતો ન હોય; આજે મારો પુત્ર ગુણવાન થાય,' એમ તારા પિતાએ પહેલાં માંગ્યું હતું.
ત્વયા તપ્તેન તપસા તોષિતોઽહં ભૃશં મુને। દીર્ઘમાયુર્મયા દત્તં મૃત્યુશ્ચ પ્રતિષેધિતઃ
'હે મુનિ, તારા તપથી હું ખૂબ પ્રસન્ન થયો છું; મેં તને લાંબુ આયુષ્ય આપ્યું છે અને મૃત્યુને દૂર રાખ્યો છે.'
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાનીશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત। તસ્યાયમાશ્રમઃ પુણ્યસ્તસ્યેમે મુનયોઽમલાઃ
આ રીતે ભગવાન ઈશ્વરે કહ્યું અને ત્યાં જ અંતર્ધાન પામ્યા. આ તેમનો પવિત્ર આશ્રમ છે અને આ તેમના નિર્મળ મુનિઓ છે.
અત્રૈકરાત્રમુષિતાઃ સર્વે મૃત્યું તરન્તિ વૈ। અત્રૈવ ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રયતો વસ ભૂમિપ
અહીં એક રાત રોકાય તે બધા મૃત્યુને પાર કરી જાય છે. તેથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું અહીં યથાશક્તિ નિયમથી નિવાસ કર.
અસ્મિન્કિલ સ્વયં રાજન્નિષ્ટવાન્વૈ પ્રજાપતિઃ। સત્રમિષ્ટીકૃતં નામ પુરા વર્ષસહસ્રિકમ્
હે રાજા, કહેવાય છે કે અહીં પ્રજાપતિએ પોતે 'ઇષ્ટીકૃત' નામનું હજાર વર્ષ ચાલેલું યજ્ઞ કર્યો હતો.
અમ્બરીષશ્ચ નાભાગ ઇષ્ટવાન્યમુનામનુ। યત્રેષ્ટ્વા દશપદ્માનિ સદસ્યેભ્યોઽભિસૃષ્ટવાન્
અંબરીષ, નાભાગનો પુત્ર, એ યજ્ઞ અહીં કર્યો હતો; યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યા પછી તેણે સભ્યોને દસ સુવર્ણ કમળો આપ્યા હતા.
યજ્ઞૈશ્ચ તપસા ચૈવ પરાં સિદ્ધિમવાપ સઃ। દેશશ્ચ નાહુષસ્યાયં ય઼જ્વનઃ પુણ્યકર્મણઃ
યજ્ઞ અને તપ દ્વારા તેણે સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મેળવી હતી. આ નાહુષ નામના પુણ્યશાળી યજમાનનું પ્રદેશ છે.
સાર્વભૌમસ્ય કૌન્તેય યયાતેરમિતૌજસઃ। સ્પર્ધમાનસ્ય શક્રેણ તસ્યેદં યજ્ઞવાસ્ત્વિહ
કૌંતેય, સર્વભૌમ અને અપરિમિત તેજ ધરાવનારા યયાતિનું યજ્ઞસ્થળ અહીં છે, જે ઈન્દ્ર સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા.
પશ્ય નાનાવિધાકારૈરગ્નિભિર્નિચિતાં મહીમ્। મજ્જન્તીમિવ ચાક્રાન્તાં યયાતેર્યજ્ઞકર્મભિઃ
જુઓ, વિવિધ પ્રકારની અગ્નિઓથી આ ધરતી ઢંકાઈ ગઈ છે, જાણે યયાતિના યજ્ઞકર્મોથી એ ડૂબી અને વ્યાપ્ત થઈ ગઈ હોય.
એષા શમ્યેકપત્રા સા શકટં ચૈતદુત્તમમ્। પશ્ય રામહ્રદાનેતાન્પશ્ય નારાયણાશ્રમમ્
આ એક પાંદડાવાળું શમનું વૃક્ષ છે, અને આ ઉત્તમ રથ છે. રામહ્રદના તળાવો જુઓ અને નારાયણાશ્રમ પણ જુઓ.
એતચ્ચર્ચીકપુત્રસ્ય યોગૈર્વિચરતો મહીમ્। પ્રસર્પણં મહીપાલ રૌપ્યાયામમિતૌજસઃ
આ માર્ગ છે, જ્યાં ચર્ચીકપુત્ર પોતાના યોગબળથી ધરતી પર ફરતો હતો, રાજા, અને ચાંદી જેવી જમીન પર પોતાના અપરિમિત બળથી ચાલતો હતો.
અત્રાનુવંશં પઠતઃ શૃણુ મે કુરુનન્દન। ઉલૂખલૈરાભરણૈઃ પિશચી યદભાષત
અહીં વંશાવળીનું પઠન થાય છે, એ સાંભળો, કુરુકુળના વંશજ. પિશાચી ઉલુખળ અને આભૂષણ વિશે બોલી હતી.
યુગન્ધરે દધિ પ્રાશ્ય ઉષિત્વા ચાચ્યુતસ્થલે। તદ્વદ્ભૂતલયે સ્નાત્વા સપુત્રા વસ્તુમર્હસિ
યુગંધર પર દહીં ખાઈને અને અચ્યૂતના સ્થાને રહીને, એ જ રીતે, ધરતી પરના નિવાસસ્થાને સ્નાન કરીને, તું અને તારા પુત્રો અહીં રહેવું જોઈએ.
એકરાત્રમુવિત્વેહ દ્વિતીયં યદિ વત્સ્યસિ। એતદ્વૈ તે ગદેવાવૃત્તં રાત્રૌ વૃત્તમિતોઽન્યથા
જો તું અહીં એક રાત રોકાશે અને બીજી રાત પણ રોકાશે, તો આ તારો દિવ્ય પ્રસંગ બનશે; નહિ તો આજે રાત્રે કંઈક જુદું બનશે.
અદ્ય ચાત્ર નિવત્સ્યામઃ ક્ષપાં ભરતસત્તમ। દ્વારમેતત્તુ કૌન્તેય કુરુક્ષેત્રસ્ય ભારત
આજે આપણે અહીં રાત રોકીશું, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ. કૌંતેય, આ કુરુક્ષેત્રનું દ્વાર છે, હે ભારત.
અત્રૈવ નાહુષો રાજા રાજન્ક્રતુભિરિષ્ટવાન્। યયાતિર્બહુરત્નૌર્ઘર્યત્રેન્દ્રો મુદમભ્યગાત્
અહીં રાજા નાહુષે યજ્ઞો કર્યા હતા, રાજન. અનેક રત્નો ધરાવનારા યયાતિએ ઇન્દ્રને આનંદ આપ્યો હતો.
એતત્પ્લક્ષાવતરણં યમુનાતીર્થમુત્તમમ્। એતદ્વૈ નાકપૃષ્ઠસ્ય દ્વારમાહુર્મનીષિણઃ
આ છે પ્લક્ષ વૃક્ષનું તટ અને યમુનાનું ઉત્તમ તીર્થ. વિદ્વાનો કહે છે કે આ સ્વર્ગના શિખરનું દ્વાર છે.
અત્રસારસ્વતૈર્યજ્ઞૈરીજાનાઃ પરમર્ષયઃ। યૂપોલૂખલિકાસ્તાત ગચ્છન્ત્યવભૃથપ્લવમ્
અહીં મહર્ષિઓએ સરસ્વતી સાથે યજ્ઞો કર્યા હતા. યૂપ અને ઉલુખળ, પ્રિય, અવભૃથસ્નાન માટે જાય છે.
અત્રવૈ ભરતો રાજા રાજન્ક્રતુભિરિષ્ટવાન્। હયમેધેન યજ્ઞેન મેધ્યમશ્વમવાસૃજત્
અહીં રાજા ભરતે યજ્ઞો કર્યા હતા, રાજન. અશ્વમેઘ યજ્ઞથી તેણે યજ્ઞપાત્ર ઘોડો છોડ્યો હતો.
અસકૃત્કૃષ્ણસારઙ્ગં ધર્મેણાપ્ય ચ મેદિનીમ્। અત્રૈવ પુરુષવ્યાઘ્ર મરુત્તઃ સત્રમુત્તમમ્। પ્રાપ ચૈવર્ષિમુખ્યેન સંવર્તેનાભિપાલિતઃ
અહીં પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ મારુત્તે અનેક વખત કૃષ્ણમૃગ સાથે અને ધર્મથી ધરતી પર રાજ કર્યું હતું. અહીં તેણે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કર્યો હતો અને મહર્ષિ સંવર્તે તેની રક્ષા કરી હતી.
અત્રોપસ્પૃશ્ય રાજેન્દ્ર સર્વાલ્લોઁકાન્પ્રપશ્યતિ। પૂયતે દુષ્કૃતાચ્ચૈવ અત્રાપિ સમુપસ્પૃશ
અહીં પાણી સ્પર્શ કર્યા પછી, રાજેન્દ્ર, બધા લોકોથી દર્શન થાય છે. અહીં પાપથી શુદ્ધિ મળે છે; તું પણ અહીં પાણી સ્પર્શ કર.
તત્ર સભ્રાતૃકઃ સ્નાત્વા સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ। લોમશં પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ ઇદં વચનમબ્રવીત્
ત્યાં ભાઈઓ સાથે સ્નાન કરીને અને મહર્ષિઓ દ્વારા પ્રશંસા પામી, પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠે લોમશને આ શબ્દો કહ્યા.
સર્વાઁલ્લોકાન્પ્રપશ્યામિ તપસા સત્યવિક્રમ। ઇહસ્તઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠં પશ્યામિ શ્વેતવાહનમ્
હું તપ અને સાચા પરાક્રમથી બધા લોકોથી દર્શન કરું છું. અહીં, પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું શ્વેતવાહનને પણ જોઈ રહ્યો છું.