કેનચિત્પુણ્યશેષેણ માર્કણ્ડેયસ્ય ધીમતઃ। આશ્રમં શનકૈઃ પ્રાપ્તા મૂર્ચ્છિતાઃ સહસાઽપતન્
કોઈક પુણ્યના અવશેષથી, તેઓ ધીરે ધીરે માર્કંડેયના આશ્રમ સુધી પહોંચ્યા અને અચાનક મૂર્છા ખાઈને પડી ગયા.
સમાધિવિરતો યોગી માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ। તદ્વનં નિબિડં દૃષ્ટ્વા જનૈઃ ક્ષુત્તૃટ્સમાકલૈઃ
મહાન તપસ્વી યોગી માર્કંડેયે, ધ્યાનમાંથી બહાર આવી, વનમાં ભૂખ અને તરસથી પીડાતા લોકોથી ભરેલું દૃશ્ય જોયું.
દયાર્દ્રહૃદયો યોગી શિવં ધ્યાત્વા હૃદમ્બુજે। તેષાં સંરક્ષણાર્થાય વેદગન્ધિસ્વરેણ સઃ। આજુહાવ તદા ગઙ્ગાં તપોયોગેન ભારત
કરુણાથી ભરેલા હૃદયથી, યોગીએ હૃદયના કમળમાં શિવનું ધ્યાન કરીને, તેમની રક્ષા માટે, વેદમંત્રના સ્વરે અને તપની શક્તિથી ગંગાને બોલાવી.
ગઙ્ગા સમાગતા શીઘ્રં તેનાહૂતાઽતિપાવના। નામ્ના વેદનદીત્યેવ પ્રખ્યાતા લોકપાવના
તેની આહ્વાનથી, પવિત્ર ગંગા તરત જ આવી, જે 'વેદનદી' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરતી છે.
પર્જન્યશ્ચ સમાહૂતઃ સુખં વર્ષતિ ભારત। સસ્યાનિ ચ સમૃદ્ધાનિ ફલમૂલાન્યનેકશઃ। સંભૂતાન્યત્રરાજેનદ્ર સર્વે તે રક્ષિતા જનાઃ
પછી મેઘરાજ પણ બોલાવાયા અને તેમણે સુખથી વરસાદ વરસાવ્યો. પાક-પેદાશો, ફળો અને મૂળો બહુજ ઉગ્યા. એ બધા લોકો ત્યાં સુરક્ષિત રહ્યા, હે રાજા.
માર્કણ્ડેયં પ્રશંસન્તો જનાઃ સર્વે દ્વિજાત્તયઃ। ચિરં સુખમવર્તન્ત તેન સંરક્ષિતા નૃપ
બધા લોકો અને ત્રણેય દ્વિજ વર્ગો માર્કંડેયની પ્રશંસા કરતા, અને તેની રક્ષામાં લાંબા સમય સુધી સુખથી રહ્યા, હે રાજન.
એવં વિધાય રક્ષાં સ સર્વેષાં પુણ્યકર્મણામ્। પુનશ્ચચાર ચ તપઃ પરમેશ્વરતુષ્ટયે
આ રીતે સર્વ પુણ્યશાળી લોકોની રક્ષા કરીને, તેણે ફરી પરમેશ્વરને પ્રસન્ન કરવા માટે તપ શરૂ કર્યું.
એવં બહુતિથે કાલે પ્રાદુરાસીન્મહેશ્વરઃ
આ રીતે ઘણો સમય વીતી ગયો, પછી મહાદેવ પ્રગટ થયા.
દૃષ્ટ્વા ચ સર્વદેવેશં ચન્દ્રમૌલિમુમાપતિમ્। બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિભિર્દેવૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરોરગૈઃ
બધા દેવોના સ્વામી, ચંદ્રમાને શોભતા ઉમાના પતિને, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને અન્ય દેવતાઓ તથા સિદ્ધ, વિદ્યા ધરાવનારા અને નાગો સાથે જોઈને,
ગન્ધર્વયક્ષપ્રવરૈઃ સકિન્નરપતત્રિભિઃ। સ્તૂયમાનં મહાદેવમવ્યયં નિષ્કલં શિવમ્। પ્રણનામ મુનિર્ભક્ત્યા સાષ્ટાઙ્ગં ચ પુનઃ પુનઃ
ગાંધીર્વ, યક્ષ, કિન્નર અને રાજાઓ પણ મહાદેવને, જે અવિનાશી અને નિષ્કલ છે, એવા કલ્યાણમય મહાદેવને સ્તુતિ કરતા હતા. એ સમયે મુનિએ ભક્તિપૂર્વક વારંવાર અષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો.
પ્રણમ્યોત્થાય સહસા બદ્ધાઞ્જલિપુટો મુનિઃ। તુષ્ટાવ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્મહાદેવં જગત્પતિમ્
પ્રણામ કરીને, મુનિ ઝડપથી ઊભા થયા, હાથ જોડીને વિવિધ સ્તોત્રો દ્વારા જગતના સ્વામી મહાદેવની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તમુવાચ મહાદેવો માર્કણ્ડેયં મહામુનિમ્। વરં વરય ભદ્રં તે વરદોસ્મિ મુને તવ
પછી મહાદેવે મહામુનિ માર્કંડેયને કહ્યું: 'હે શુભકામના ધરાવનારા, તું મનગમતો વર માંગ; હું તારા માટે વરદાતા છું.'
એવં સંબોધિતસ્તેન શિવેન પરમાત્મના। સગદ્ગદમિદં વાક્યમુવાચ પરમેશ્વરમ્
શિવ, પરમાત્માએ આમ સંબોધ્યા ત્યારે, મુનિ ભાવાવેશથી ગળું ભરાઈ જતાં, પરમેશ્વરને આ રીતે બોલ્યા:
નાન્યં વરં વૃણે શંભો ---ત્વત્પાદપઙ્કજે। ભક્તિંહ્યનન્યસુલભાં સ્વ વ્યભિચારિણીમ્
'હે શંભુ, હું બીજું કશું માંગતો નથી; માત્ર તારા પાવન ચરણોમાં દુર્લભ અને અવિચલ ભક્તિ જ ઇચ્છું છું.'
એવમુક્તોઽથ મુનિના ભરતગીશ્વરેશ્વરઃ। પુનરેવાબ્રવીદ્વાક્યં માર્કણ્ડેય મહામુનિમ્
મુનિએ આમ કહ્યું ત્યારે, ભરતવંશના સ્વામી અને દેવોના દેવએ ફરીથી મહામુનિ માર્કંડેયને કહ્યું:
સમ્યગારાધિતઃ પિત્રા તવ પુત્રાર્થમાદરાત્
'તારા પિતાએ પુત્ર માટે ખૂબ શ્રદ્ધાથી મારી યોગ્ય રીતે પૂજા કરી હતી.'
શતાયુર્નિર્ગુણઃ પુત્રઃ શુભઃ ષોડશવાર્ષિકઃ। ઉભયોરન્યમિચ્છ ત્વમિત્યુક્તઃ સોઽબ્રવીચ્ચ મામ્
'પુત્ર તરીકે લાંબુ આયુષ્ય, ગુણરહિત, શુભ અને સોળ વર્ષનો પુત્ર માંગ્યો હતો. અથવા તું બીજું પણ પસંદ કરી શકે છે,' એમ તેને કહ્યું હતું અને તેણે મને એમ જવાબ આપ્યો હતો.
નિર્ગુણો માસ્તુ દેવેશ શતાયુઃ ષોડશાબ્દકઃ। સુગુણોઽસ્તુ સુતો મેઽદ્ય ઇતિ પિત્રાવૃત પુરા
'હે દેવોના સ્વામી, મારો પુત્ર ગુણરહિત અને માત્ર સોળ વર્ષનું આયુષ્ય ધરાવતો ન હોય; આજે મારો પુત્ર ગુણવાન થાય,' એમ તારા પિતાએ પહેલાં માંગ્યું હતું.
ત્વયા તપ્તેન તપસા તોષિતોઽહં ભૃશં મુને। દીર્ઘમાયુર્મયા દત્તં મૃત્યુશ્ચ પ્રતિષેધિતઃ
'હે મુનિ, તારા તપથી હું ખૂબ પ્રસન્ન થયો છું; મેં તને લાંબુ આયુષ્ય આપ્યું છે અને મૃત્યુને દૂર રાખ્યો છે.'
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાનીશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત। તસ્યાયમાશ્રમઃ પુણ્યસ્તસ્યેમે મુનયોઽમલાઃ
આ રીતે ભગવાન ઈશ્વરે કહ્યું અને ત્યાં જ અંતર્ધાન પામ્યા. આ તેમનો પવિત્ર આશ્રમ છે અને આ તેમના નિર્મળ મુનિઓ છે.
અત્રૈકરાત્રમુષિતાઃ સર્વે મૃત્યું તરન્તિ વૈ। અત્રૈવ ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રયતો વસ ભૂમિપ
અહીં એક રાત રોકાય તે બધા મૃત્યુને પાર કરી જાય છે. તેથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું અહીં યથાશક્તિ નિયમથી નિવાસ કર.
અસ્મિન્કિલ સ્વયં રાજન્નિષ્ટવાન્વૈ પ્રજાપતિઃ। સત્રમિષ્ટીકૃતં નામ પુરા વર્ષસહસ્રિકમ્
હે રાજા, કહેવાય છે કે અહીં પ્રજાપતિએ પોતે 'ઇષ્ટીકૃત' નામનું હજાર વર્ષ ચાલેલું યજ્ઞ કર્યો હતો.
અમ્બરીષશ્ચ નાભાગ ઇષ્ટવાન્યમુનામનુ। યત્રેષ્ટ્વા દશપદ્માનિ સદસ્યેભ્યોઽભિસૃષ્ટવાન્
અંબરીષ, નાભાગનો પુત્ર, એ યજ્ઞ અહીં કર્યો હતો; યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યા પછી તેણે સભ્યોને દસ સુવર્ણ કમળો આપ્યા હતા.
યજ્ઞૈશ્ચ તપસા ચૈવ પરાં સિદ્ધિમવાપ સઃ। દેશશ્ચ નાહુષસ્યાયં ય઼જ્વનઃ પુણ્યકર્મણઃ
યજ્ઞ અને તપ દ્વારા તેણે સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મેળવી હતી. આ નાહુષ નામના પુણ્યશાળી યજમાનનું પ્રદેશ છે.
સાર્વભૌમસ્ય કૌન્તેય યયાતેરમિતૌજસઃ। સ્પર્ધમાનસ્ય શક્રેણ તસ્યેદં યજ્ઞવાસ્ત્વિહ
કૌંતેય, સર્વભૌમ અને અપરિમિત તેજ ધરાવનારા યયાતિનું યજ્ઞસ્થળ અહીં છે, જે ઈન્દ્ર સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા.
પશ્ય નાનાવિધાકારૈરગ્નિભિર્નિચિતાં મહીમ્। મજ્જન્તીમિવ ચાક્રાન્તાં યયાતેર્યજ્ઞકર્મભિઃ
જુઓ, વિવિધ પ્રકારની અગ્નિઓથી આ ધરતી ઢંકાઈ ગઈ છે, જાણે યયાતિના યજ્ઞકર્મોથી એ ડૂબી અને વ્યાપ્ત થઈ ગઈ હોય.
એષા શમ્યેકપત્રા સા શકટં ચૈતદુત્તમમ્। પશ્ય રામહ્રદાનેતાન્પશ્ય નારાયણાશ્રમમ્
આ એક પાંદડાવાળું શમનું વૃક્ષ છે, અને આ ઉત્તમ રથ છે. રામહ્રદના તળાવો જુઓ અને નારાયણાશ્રમ પણ જુઓ.
એતચ્ચર્ચીકપુત્રસ્ય યોગૈર્વિચરતો મહીમ્। પ્રસર્પણં મહીપાલ રૌપ્યાયામમિતૌજસઃ
આ માર્ગ છે, જ્યાં ચર્ચીકપુત્ર પોતાના યોગબળથી ધરતી પર ફરતો હતો, રાજા, અને ચાંદી જેવી જમીન પર પોતાના અપરિમિત બળથી ચાલતો હતો.
અત્રાનુવંશં પઠતઃ શૃણુ મે કુરુનન્દન। ઉલૂખલૈરાભરણૈઃ પિશચી યદભાષત
અહીં વંશાવળીનું પઠન થાય છે, એ સાંભળો, કુરુકુળના વંશજ. પિશાચી ઉલુખળ અને આભૂષણ વિશે બોલી હતી.
યુગન્ધરે દધિ પ્રાશ્ય ઉષિત્વા ચાચ્યુતસ્થલે। તદ્વદ્ભૂતલયે સ્નાત્વા સપુત્રા વસ્તુમર્હસિ
યુગંધર પર દહીં ખાઈને અને અચ્યૂતના સ્થાને રહીને, એ જ રીતે, ધરતી પરના નિવાસસ્થાને સ્નાન કરીને, તું અને તારા પુત્રો અહીં રહેવું જોઈએ.