શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્રાજ્ઞસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। યથા માન્ધાતૃશબ્દો વૈ લોકેષુ પરિગીયતે
હે રાજા, તમે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો કે કેવી રીતે મહાન આત્મા માન્ધાતાનું નામ લોકોએ વખાણ્યું છે.
ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવો યુવનાશ્વો મહીપતિઃ। સોઽયજત્પૃથિવીપાલઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા યુવનાશ્વ નામના રાજાએ ઘણી યજ્ઞો કરી, ધરતીના રાજાઓમાં, તેણે ઘણું દાન આપ્યું.
અશ્વમેધસહસ્રં ચ પ્રાપ્ય ધર્મભૃતાંવરઃ। અન્યૈશ્ચ ક્રતુભિર્મુખ્યૈરયજત્સ્વાપ્તદક્ષિણૈઃ
ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા અને બીજા મુખ્ય યજ્ઞો પણ યોગ્ય રીતે દાન આપી પૂર્ણ કર્યા.
અનપત્યસ્તુ રાજર્ષિઃ સ મહાત્મા મહાવ્રતઃ। મન્ત્રિષ્વાધાય તદ્રાજ્યં વનિત્યો બભૂવ હ। શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના સંયોજ્યાત્માનમાત્મવાન્
એ મહાન આત્મા, મહાન વ્રત ધારણ કરનાર અને સંતાન વિહોણા રાજાએ પોતાનું રાજ્ય મંત્રીઓના હવાલે કર્યું અને શાસ્ત્રોક્ત રીતથી આત્માને આત્મામાં લીન કરી, વિનમ્રતાથી જીવન વિતાવ્યું.
સ કદાચિન્નૃપો રાજન્નુપવાસેન દુઃખિતઃ। પિપાસાશુષ્કહૃદયઃ પ્રવિવેશાશ્રમં ભૃગોઃ
કોઈ એક સમયે એ રાજા ઉપવાસથી દુખી અને તરસથી હૃદય સુકાઈ ગયેલો હતો, ત્યારે ભૃગુના આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.
તામેવ રાત્રિં રાજેન્દ્ર મહાત્મા ભૃગુનન્દનઃ। ઇષ્ટિં ચકાર સૌદ્યુમ્નેર્મહર્ષિઃ પુત્રકારણાત્
એ જ રાત્રે, રાજાઓના રાજા, મહાન આત્મા અને ભૃગુના વંશજ મહર્ષિએ પુત્રપ્રાપ્તિ માટે યજ્ઞ કર્યો.
સંભૃતો મન્ત્રપૂતેન વારિણા કલશો મહાન્। તત્રાતિષ્ઠત રાજેન્દ્ર પૂર્વમેવ સમાહિતઃ
મંત્રોથી શુદ્ધ કરેલું પાણી ભરેલો મોટો કળશ એ સ્થળે પૂરેપૂરો ધ્યાનથી પહેલેથી જ રાખવામાં આવ્યો હતો, હે રાજા.
યત્પ્રાશ્ય પ્રસવેત્તસ્ય પત્ની શક્રસમં સુતમ્। `તદ્વારિ વિહિતં રાજન્યસ્મિન્નાસીત્સુસંસ્કૃતમ્'। તં ન્યસ્ય વેદ્યાં કલશં સુષુપુસ્તે મહર્ષયઃ
એ પાણી પીવાથી તેની પત્નીને ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર થાય, એ માટે ખાસ તૈયાર કરેલું પાણી, હે રાજા, યજ્ઞવેદિ પર મૂકવામાં આવ્યું હતું અને મહર્ષિઓ સૂઈ ગયા.
રાત્રિજાગરણાચ્છ્રાન્તાન્સૌદ્યુમ્નિઃ સમતીત્ય તાન્। શુષ્કકણ્ઠઃ પિપાસાર્તઃ પાનીયાર્થી ભૃશં નૃપઃ। તં પ્રવિશ્યાશ્રમં શાન્તઃ પાનીયં સોઽભ્યયાચત
સૌદ્યુમ્નિ, રાત્રિભર જાગવાથી બધાને થાક આવ્યો હતો, ત્યારે એ રાજા તરસથી કંટાળેલો અને ગળો સુકાઈ ગયો હતો, શાંતિથી આશ્રમમાં ગયો અને પાણી માટે વિનંતી કરી.
તસ્ય શ્રાન્તસ્ય શુષ્કેણ કણ્ઠેન ક્રોશતસ્તદા। નાશ્રૌષીત્કશ્ચન તદા શકુનેરિવ વાશતઃ
એ થાકેલા અને સુકા ગળાથી બુમો પાડી રહ્યો હતો, પણ કોઈએ સાંભળ્યું નહીં, જેમ પક્ષીનું રડવું અવગણાય છે એમ.
તતસ્તં કલશં દૃષ્ટ્વા જલપૂર્ણં સ પાર્થિવઃ। અભ્યદ્રવત વેગેન પીત્વા ચામ્ભો વ્યવાસૃજત્
પછી એ રાજાએ પાણીથી ભરેલો કળશ જોઈને ઝડપથી ત્યાં દોડી ગયો, પાણી પીધું અને આખો કળશ ખાલી કરી નાખ્યો.
સ પીત્વા શીતલં તોયં પિપાસાર્તો મહીપતિઃ। નિર્વાણમગમદ્ધીમાન્સુસુખી ચાભવત્તદા
ઠંડુ પાણી પીધા પછી એ તરસેલો, બુદ્ધિશાળી રાજા તરત જ શાંત અને સુખી થઈ ગયો.
તતસ્તે પ્રત્યબુધ્યન્ત મુનયઃ સતપોધનાઃ। નિસ્તોયં તં ચ કલશં દદૃશુઃ સર્વ એવ તે
પછી તપસ્વી મહર્ષિઓ જાગ્યા અને બધાએ જોયું કે કળશમાં પાણી નહોતું.
કસ્ય કર્મેદમિતિ તે પર્યપૃચ્છન્સમાગતાઃ। યુવનાશ્વો મમેત્યેવં સત્યં સમભિપદ્યત
બધા ભેગા થઈને પૂછવા લાગ્યા કે આ કામ કોણે કર્યું, ત્યારે યુવનાશ્વે સાચું સ્વીકારી કહ્યું, 'આ મારું છે.'
ન યુક્તમિતિ તં પ્રાહ ભગવાન્ભાર્ગવસ્તદા। સુતાર્થં સ્થાપિતા હ્યાપસ્તપસા ચૈવ સંભૃતાઃ
ત્યારે ભગવંત ભાર્ગવએ કહ્યું, 'આ યોગ્ય નહોતું; આ પાણી પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અને તપથી એકત્રિત કર્યું હતું.'
મયા હ્યત્રાહિતં બ્રહ્મ તપ આસ્થાય દારુણમ્। પુત્રાર્થં તવ રાજર્ષે મહાબલપરાક્રમ
'હું અહીં કઠિન તપ કરીને, હે રાજર્ષિ, તારી પુત્રપ્રાપ્તિ માટે આ પાણી રાખ્યું હતું, હે મહાબલી.'
મહાબલો મહાવીર્યસ્તપોબલસમન્વિતઃ। યઃ શક્રમપિ વીર્યેણ ગમયેદ્યમસાદનમ્
'તે પુત્ર મહાબલી, મહાવીર્ય અને તપની શક્તિથી યુક્ત હશે, જે શક્તિથી ઇન્દ્રને પણ હરાવી શકે અને યમલોક સુધી પહોંચી શકે.'
અનેન વિધિના રાજન્મયૈતદુપપાદિતમ્। અબ્ભક્ષણં ત્વયા રાજન્ન યુક્તં કૃતમદ્ય વૈ
'હે રાજા, આ રીતથી મેં બધું તૈયાર કર્યું હતું, પણ આજે તારે એ પાણી પીવું યોગ્ય નહોતું.'
ન ત્વદ્ય શક્યમસ્માભિરેતત્કર્તુમતોઽનય્થા। નૂનં દૈવકૃતં હ્યેતદ્યદેવં કૃતવાનસિ
પણ આજે, અમારા માટે બીજું કંઈ કરવું શક્ય નથી; નિશ્ચિતપણે, આ બધું ભાગ્યનું જ કામ છે, કેમ કે તમે આવું કર્યું છે.
પિપાસિતેન યાઃ પીતા વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતાઃ। આપસ્ત્વયા મહારાજ મત્તપોવીર્યસંભૃતાઃ
મહારાજા, તમે જે પાણી વિધિ અને મંત્રથી પવિત્ર કરીને પીધું હતું, તેમાં તપશ્ચર્યાની શક્તિ ભરી હતી.
તાભ્યસ્ત્વમાત્મના પુત્રમીદૃશં જનયિષ્યસિ। વિધાસ્યામો વયં તત્ર તવેષ્ટિં પરમાદ્ભુતામ્
આ જ પાણીથી, તમે પોતાના દ્વારા એવો પુત્ર પેદા કરશો; એ માટે અમે તમારી માટે અદ્દભુત યજ્ઞ કરીશું.
યથા શક્રસમં પુત્રં જનયિષ્યસિ વીર્યવાન્। `ન ચ પ્રાણૈર્મહારાજ વિયોગસ્તે ભવિષ્યતિ
એ રીતે, તમે ઇન્દ્ર જેવો બલવાન પુત્ર પેદા કરો, અને મહારાજા, તમારો પ્રાણથી કદી વિયોગ નહીં થાય.
મા ખિદસ્ત્વં હિ રાજેનદ્ર દૈવં હિ બલવત્તરમ્'। ગર્ભધારણજં વાઽપિ ન ખેદં સમવાપ્સ્યસિ
મહારાજા, તમે ચિંતિત ન થાઓ, કારણ કે ભાગ્યની શક્તિ સૌથી મોટી છે; અને બાળક ધારણ કરવાથી પણ તમને કોઈ દુઃખ નહીં થાય.
તતો વર્ષશતે પૂર્ણે તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ। વામં પાર્શ્વં વિનિર્ભિદ્ય સુતઃ સૂર્ય ઇવ સ્થિતઃ
પછી, સો વર્ષ પૂરાં થયા પછી, એ મહાન આત્માવાળા રાજાના ડાબા પાંજરેથી, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી પુત્ર જન્મ્યો.
નિશ્ચક્રામ મહાતેજા ન ચ તં મૃત્યુરાવિશત્। યુવનાશ્વં નરપતિં તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ મહાતેજસ્વી બાળક બહાર આવ્યો, અને મૃત્યુએ તેને સ્પર્શ્યો નહીં; યુવનાશ્વ રાજા માટે એ એક અદ્ભુત ઘટના બની.
તતઃ શક્રો મહાતેજાસ્તં દિદૃક્ષુરુપાગમત્। તતો દેવા મહેન્દ્રં તમપૃચ્છન્ધાસ્યતીતિ કિમ્
પછી મહાતેજસ્વી ઇન્દ્ર તેને જોવા માટે આવ્યા; અને દેવોએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું: 'એને કેવી રીતે પોષણ મળશે?'
પ્રદેશિનીં તતોઽસ્યાસ્યે શક્રઃ સમભિસંદધે। મામયં ધાસ્યતીત્યેવં ભાષિતે ચૈવ વજ્રિણા। માંધાતેતિ ચ નામાસ્ય ચક્રુઃ સેન્દ્રા દિવૌકસઃ
પછી ઇન્દ્રે પોતાની તर्जની બાળકના મોઢામાં મૂકી, કહ્યું: 'હું જ એને પોષીશ'; અને ઇન્દ્રના આ શબ્દો પછી, દેવોએ મળીને તેનું નામ માંધાતૃ રાખ્યું.
પ્રદેશિનીં શક્રદત્તામાખાદ્ય સ શિશુસ્તદા। અવર્ધત મહાતેજાઃ કિષ્કૂન્રાજંસ્ત્ર્યોદશ
પછી એ બાળકએ ઇન્દ્રે આપેલી તર્જની ચૂસીને, મહાતેજસ્વી બનીને ત્રણ કિષ્કિંધા પ્રદેશો પર રાજ કર્યું.
વેદાસ્તં સધનુર્વેદા દિવ્યાન્સ્ત્રાણિ ચેશ્વરમ્। ઉપતસ્થુર્મહારાજં ધ્યાતમાત્રાણિ સર્વશઃ
વેદો, ધનુર્વેદ અને દિવ્ય શસ્ત્રવિદ્યા એ રાજર્ષિ પાસે માત્ર ધ્યાન કરતાં જ પ્રગટ થઈ જતી હતી.
ધનુરાજગવં નામ શરાઃ શૃઙ્ગોદ્ભવાશ્ચ યે। અભેદ્યં કવચં ચૈવ સદ્યસ્તમુપશિશ્રિયુઃ
આજગવ નામનું ધનુષ્ય, શૃંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બાણો અને અભેદ્ય કવચ તરત જ તેની પાસે આવી ગયા.