તં દૃષ્ટ્વા ઘોરવદનં મદં દેવઃ શતક્રતુઃ। આયાન્તં ભક્ષયિષ્યન્તં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
એ ભયાનક ચહેરો જોઈને દેવ શતક્રતુ મસ્ત થઈ ગયા. એ ભક્ષી લે એવી દોડમાં, મોઢું મૃત્યુદેવ જેવું ખુલ્લું હતું.
ભયાત્સંસ્તમ્ભિતભુજઃ સૃક્વિણી લેલિહન્મુહુઃ। તતોઽવ્રવીદ્દેવરાજશ્ચ્યવનં ભયપીડિતઃ
ભયથી એના હાથ સ્થિર થઈ ગયા અને એ વારંવાર હોઠ ચાટતો રહ્યો. પછી દેવરાજ ભયથી પીડાઈને ચ્યવનને બોલ્યા.
સોમાર્હાવશ્વિનાવેતાવદ્ય પ્રભૃતિ ભાર્ગવ। ભવિષ્યતઃ સત્યમેતદ્વચો વિપ્ર પ્રસીદ મે
હવે પછીથી, ભાર્ગવ, અશ્વિનીકુમારોને પણ સોમપાનનો અધિકાર મળશે. આ વાત સાચી છે, ઋષિ, કૃપા કરીને મને માફ કરો.
ન તે મિથ્યા સમારમ્ભો ભવત્વેષ પરો વિધિઃ। જાનામિ ચાહં વિપ્રર્ષે ન મિથ્યા ત્વં કરિષ્યસિ
તમારો પ્રયાસ વ્યર્થ ન જાય, આ સર્વોચ્ચ નિર્ણય છે. ઋષિ, હું જાણું છું કે તમે ક્યારેય ખોટું કામ નહીં કરો.
સોમપાવશ્વિનાવેતૌ યથા વાદ્ય કૃતૌ ત્વયા। `તથૈવ મામપિ બ્રહ્મઞ્શ્રેયસા યોક્તુમર્હસિ
જેમ તમે અશ્વિનીકુમારોને સોમ આપવાનો અધિકાર આપ્યો છે, એમ મને પણ શ્રેષ્ઠ લાભ આપો, બ્રાહ્મણ.
ભૂય એવ તુ તે વીર્યં પ્રકાશેદિતિ ભાર્ગવ। સુકન્યાયાઃ પિતુશ્ચાસ્ય લોકે કીર્તિઃ પ્રથેદિતિ
ભાર્ગવ, ફરી એકવાર તમારું પરાક્રમ જગતને દેખાડો, જેથી સુકન્યાના પિતાની કીર્તિ દુનિયામાં ફેલાય.
અતો મયૈતદ્વિહિતં તવ વીર્યપ્રકાશનમ્। તસ્માન્પ્રસાદં કુરુ મે ભવત્વેવં યથેચ્છસિ
એ માટે મેં તમારું પરાક્રમ પ્રગટ થાય એ રીતે બધું ગોઠવ્યું છે. હવે કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન થાઓ, અને બધું તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે થાવા દો.
એવમુક્તસ્ય શક્રેણ ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ। સ મન્યુર્વ્યગમચ્છીઘ્રં સુમોચ ચ પુરંદરમ્
શક્રે આમ કહ્યું ત્યારે મહાન ચ્યવનએ તરત જ પોતાનો ક્રોધ છોડી દીધો અને પુરંદરને મુક્ત કર્યો.
મદં ચ વ્યભજદ્રાજન્પાને સ્ત્રીષુ ચ વીર્યવાન્। અક્ષેષુ મૃગયાયાં ચ પૂર્વસૃષ્ટં પુનઃ પુનઃ
પોતાની શક્તિથી ઋષિએ મદને ફરીથી પાન, સ્ત્રીઓ, જુગાર અને શિકારમાં વહેંચી દીધો, જેમ પહેલાં થતો હતો એમ.
તદા મદં વિનિક્ષિપ્ય શક્રં સંતર્પ્ય ચેન્દુના। અશ્વિભ્યાં સહિતાન્દેવાન્યાજયિત્વા ચ તં નૃપમ્
પછી તેણે મદ દૂર કર્યો, સોમપાનથી શક્રને પ્રસન્ન કર્યો અને અશ્વિનીકુમારો તથા રાજા સાથે યજ્ઞ કર્યો.
વિખ્યાપ્ય વીર્યં લોકેષુ સર્વેષુ વદતાંવરઃ। સુકન્યયા સહારણ્યે વિજહારાનુકૂલયા
સર્વે લોકોએ એનું પરાક્રમ જાણ્યું, અને શ્રેષ્ઠ વક્તા તરીકે સુકન્યા સાથે વનમાં આનંદથી જીવન વિતાવ્યું.
તસ્યૈતદ્દ્વિજસંઘુષ્ટં સરો રાજન્પ્રકાશતે। અત્રત્વં સહ સોદર્યૈઃ પિતૃડન્દેવાંશ્ચ તર્પય
એ સરોવર બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચારથી ગુંજતું અને તેજસ્વી છે, રાજન. અહીં તમે ભાઈઓ સાથે પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરો.
એતદ્દૃષ્ટ્વા મહીપાલ સિકતાક્ષં ચ ભારત। સૈન્ધવારણ્યમાસાદ્ય કુલ્યાનાં કુરુ દર્શનમ્
હે ધરતીના રાજા, આ રેતીાળું પ્રદેશ જોઈને અને સિંધુના જંગલમાં પહોંચી, તું ત્યાંના પાણીના વહેણોનું દર્શન કર.
પુષ્કરેષુ મહારાજ સર્વેષુ ચ જલં સ્પૃશ। સ્થાણોર્મન્ત્રાણિ ચ જપન્સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યસિ ભારત
હે મહારાજ, બધાં પવિત્ર તળાવોમાં પાણી સ્પર્શ કર અને સ્થાણુના મંત્રોનું જાપ કરતાં રહે; આમ કરવાથી તને સફળતા મળશે, હે ભારતવંશી.
સંધિર્દ્વયોર્નરશ્રેષ્ઠ ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ। અયં હિ દૃશ્યતે પાર્થ સર્વપાપપ્રણાશનઃ। અત્રોપસ્પૃશ ચૈવ ત્વં સર્વપાપપ્રણાશને
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગનું સંગમ છે, જે પાપોનું નાશ કરનાર છે. હે પાર્થ, અહીં તું પાપોનું નાશ કરવા માટે અવશ્ય સ્નાન કર.
આર્ચીકપર્વતશ્ચૈવ નિવાસૌ વૈ મનીષિણામ્। સદાફલઃ સદાસ્રોતો મરુતાં સ્તાનમુત્તમમ્
અહીં આર્ચીક પર્વત છે, જે વિદ્વાનોનું નિવાસસ્થાન છે; એ હંમેશાં ફળ આપતો અને સતત વહેતો રહે છે, અને એ પર્વત મારુતોનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે.
ચૈત્યાશ્ચૈતે બહુવિધાસ્ત્રિદશાનાં યુધિષ્ઠિર। એતચ્ચન્દ્રમસસ્તીર્થમૃષયઃ પર્યુપાસતે। વૈખાનસપ્રભૃતયો વાલખિલ્યાસ્તથૈવ ચ
હે યુધિષ્ઠિર, અહીં દેવતાઓના અનેક પ્રકારના મંદિરો છે; આ ચંદ્રમાનો તીર્થ છે, જ્યાં ઋષિઓ, વૈખાનસ અને વાલખિલ્યાદિ મહાત્માઓ પૂજા કરે છે.
શૃઙ્ગાણિ ત્રીણિ પુણ્યાનિ ત્રીણિ પ્રસર્વણાનિ ચ। સર્વાણ્યનુપરિક્રમ્ય યથાકામમુપસ્પૃશ
અહીં ત્રણ પવિત્ર શિખરો અને ત્રણ પવિત્ર ઝરણાં છે; તું બધાં સ્થળોએ જઈને, મનગમતું સ્નાન કર.
શાન્તનુશ્ચાત્ર રાજેન્દ્ર શુનકશ્ચ નરાધિપઃ। નરનારાયણૌ ચોભૌ તપસ્તપ્ત્વા ચિરં નૃપ। સ્થાનં સનાતનં પ્રાપ્તાવીશ્વરધ્યાનતત્પરૌ
હે રાજા, અહીં શાંતનુ, શુનક અને નર-નારાયણ બંનેએ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કરીને, ભગવાનના ધ્યાનમાં લીન રહીને, શાશ્વત સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું.
ઇહ નિત્યાશ્રયા દેવાઃ પિતરશ્ચ મહર્ષિભિઃ। આર્ચીકપર્વતે તેપુસ્તાન્યજસ્વ યુધિષ્ઠિર
અહીં આર્ચીક પર્વત પર દેવતાઓ, પિતૃઓ અને મહર્ષિઓએ તપ કર્યું હતું; હે યુધિષ્ઠિર, તું પણ અહીં યજ્ઞ કર.
ઇહ તે વૈ ચરૂન્પ્રાશ્નન્નૃષયશ્ચ વિશાંપતે। યમુના ચાક્ષયસ્રોતાઃ કૃષ્ણશ્ચેહ તપોરતઃ
હે રાજાઓના રાજા, અહીં ઋષિઓએ હવનના ભોગ ગ્રહણ કર્યા હતા; અહીં યમુના સતત વહે છે અને કૃષ્ણ પણ તપમાં લીન છે.
યમૌ ચ ભીમસેનશ્ચ કૃષ્ણા ચામિત્રકર્શન। સર્વે ચાત્ર ગમિષ્યામસ્ત્વયૈવ સહ પાણ્ડવ
યમ, ભીમસેન, કૃષ્ણા અને અમે બધા અહીં તારી સાથે જઈશું, હે પાંડવ.
એતત્પ્રસ્રવણં પુણ્યમિન્દ્રસ્ય મનુજેશ્વર। યત્રધાતા વિધાતા ચ વપરુણશ્ચોર્ધ્વમાગતાઃ
હે મનુષ્યોના સ્વામી, આ ઇન્દ્રનું પવિત્ર ઝરણું છે, જ્યાં ધાતા, વિધાતા અને વારુણ ઉપર ગયા હતા.
ઇહ તેઽપ્યવસન્રાજઞ્શાન્તાઃ પરમધર્મિણઃ। મૈત્રાણામૃજુબુદ્ધીનામયં ગિરિવરઃ શુભઃ
હે રાજા, અહીં શાંતિપ્રિય અને ઉત્તમ ધર્મવાળા મહાન લોકો રહેતા હતા; આ સુંદર પર્વત મિત્રભાવ અને સીધી બુદ્ધિ ધરાવનારા લોકો માટે છે.
એષા સા યમુના રાજન્મહર્ષિગણસેવિતા। નાનાયજ્ઞચિતા રાજન્પુણ્યા પાપભયાપહા
હે રાજન, આ યમુના છે, જ્યાં મહર્ષિઓએ સેવા કરી છે, અનેક યજ્ઞો દ્વારા પવિત્ર થયેલી અને પાપ તથા ભય દૂર કરનારી છે.
અત્રરાજા મહેષ્વાસો માંધાતાઽયજત સ્વયમ્। સાહદેવિશ્ચ કૌન્તેય સોમકો દદતાંવરઃ
અહીં મહાન ધનુર્ધર રાજા માંધાતા પોતે યજ્ઞ કર્યો હતો; હે કુંતીપુત્ર, અહીં સહદેવ અને દાનમાં શ્રેષ્ઠ સોમકએ પણ યજ્ઞો કર્યા હતા.
માન્ધાતા રાજશાર્દૂલસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। કથં જાતો મહાબ્રહ્મન્યૌવનાશ્વો નૃપોત્તમઃ
હે રાજાશાર્દૂલ, ત્રણેય લોકોએ પ્રસિદ્ધ એવા માંધાતા અને મહાબ્રહ્મનિષ્ઠ યૌવનાશ્વ કેવી રીતે જન્મ્યા, એ કહો.
કથં ચૈનાં પરાં ખ્યાતિં પ્રાપ્તવાનમિતદ્યુતિઃ। યસ્ય લોકાસ્ત્રયો વશ્યા વિષ્ણોરિવ મહાત્મનઃ
અને, જેની તેજસ્વિતા અપરિમિત હતી અને જેના ત્રણે લોકોએ આજ્ઞા માની, એવા માંધાતાએ કેવી રીતે એ મહાન ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી?
એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું ચરિતં તસ્ય ધીમતઃ। `સત્યકીર્તેર્હિ માન્ધાતુઃ કથ્યમાનં ત્વયાઽનઘ
હું એ વિદ્વાન અને સત્યપ્રતિષ્ઠિત માંધાતાનું જીવનચરિત્ર તારી પાસેથી સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે નિષ્પાપ.
યથા માન્ધાતૃશબ્દશ્ચ તસ્ય શક્રસમદ્યુતે। જન્મ ચાપ્રતિવીર્યસ્ કુશલો હ્યસિ ભાષિતુમ્
ઇન્દ્ર સમાન તેજ ધરાવનારા અને અપ્રતિમ બળવાળા માંધાતા નામ કઈ રીતે પડ્યું અને તેમનો જન્મ કેવી રીતે થયો, એ તું સારી રીતે કહી શકે છે.