એવમુક્તઃ સ્મયન્નિન્દ્રમભિવીક્ષ્યસ ભાર્ગવઃ। જગ્રાહ વિધિવત્સોમમશ્વિભ્યામુત્તમં ગ્રહમ્
આવું સાંભળીને ભૃગુ વંશજ ચ્યવન ઋષિ હસતાં હસતાં ઇન્દ્ર તરફ જોઈને યોગ્ય રીતે અશ્વિનીકુમારોને શ્રેષ્ઠ સોમનો ભાગ આપી દીધો.
તતોઽસ્મૈ પ્રાહરદ્વજ્રં ઘોરરૂપં શચીપતિઃ। તસ્ય પ્રહરતો બાહું સ્તમ્ભયામાસ ભાર્ગવઃ
પછી શચીપતિ ઇન્દ્રે ભયાનક વજ્ર ફેંક્યો, પણ ચ્યવન ઋષિએ તેની બાજુ એકદમ અચળ કરી નાખી.
તં સ્તમ્ભયિત્વા ચ્યવનો જુહુવે મન્ત્રતોઽનલમ્। કૃત્યાર્થી સુમહાતેજા દેવં હિંસિતુમુદ્યતઃ
એમ કરીને ચ્યવન ઋષિએ ઇન્દ્રને અચળ બનાવી દીધા પછી, પોતાના કાર્ય માટે, મંત્રપાઠથી અગ્નિનું આહ્વાન કર્યું અને દેવને દંડ આપવા તત્પર થયો.
તતઃ કૃત્યાઽથ સંજજ્ઞે મુનેસ્તસ્ય તપોબલાત્। મદો નામ મહાવીર્યો બૃહત્કાયો મહાસુરઃ
પછી એ મુનિની તપશ્ચર્યાની શક્તિથી એક વિશાળ, શક્તિશાળી અસુર જન્મ્યો, જેનું નામ 'મદ' હતું.
શરીરં યસ્ નિર્દેષ્ટુમશક્યં તુ સુરાસુરૈઃ। તસ્યાસ્યમભવદ્ધોરં તીક્ષ્ણાગ્રદશનં મહત્
એનું શરીર એવું હતું કે દેવો અને દૈત્યો પણ તેનું વર્ણન કરી શકે નહીં. એના મોઢામાં ભયાનક અને મોટાં, તીક્ષ્ણ દાંત હતાં.
હનુરેકા સ્થિતા ત્વસ્ય ભૂમાવેકા દિવં ગતા। ચતસ્રશ્ચાયતા દંષ્ટ્રા યોજનાનાં શતંશતમ્
એની એક જડબીએ ધરતી પર આરામ કર્યો હતો અને બીજી જડબી આકાશ સુધી પહોંચી હતી. એની ચાર લાંબી દાઢો દરેક શતયોજન જેટલી લાંબી હતી.
ઇતરે તસ્ય દશના બભૂવુર્દશયોજનાઃ। પ્રાસાદશિખરાકારાઃ શૂલાગ્રસમદર્શનાઃ
એના બીજા દાંત દસ-દસ યોજન લાંબા હતાં, મહેલના શિખરો જેવા દેખાતા અને ભાલાની ટોચ જેવી તીક્ષ્ણતા ધરાવતા હતાં.
બાહૂ પરિઘસંકાશાવાયતાવયુતં સમૌ। નેત્રે રવિશશિપ્રખ્યે વક્રં કાલાગ્નિસંનિભમ્
એના બે હાથ ભારે અને લાંબા, લોખંડના ગદાની જેમ મજબૂત હતાં. એની આંખો સૂર્ય-ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, વક્ર અને પ્રલયાગ્નિ જેવી જ્વલંત હતી.
લેલિહઞ્જિહ્વયા વક્રં વિદ્યુચ્ચપલલોલયા। વ્યાત્તાનનો ઘોરદૃષ્ટિર્ગ્રસન્નિવ જગદ્બલાત્
એની જીભ વીજળી જેવી વક્ર અને સતત લપલપતી હતી. મોઢું પૂરેપૂરું ખુલ્લું, નજર ભયાનક અને એવું લાગતું કે એ જોરથી આખા જગતને ગળી જાય છે.
સ ભક્ષયિષ્યન્સંક્રુદ્ધઃ શતક્રતુમુપાદ્રવત્। મહતા ઘોરરૂપેણ લોકાઞ્શબ્દેન નાદયત્
એ ક્રોધથી ભરાઈને શતક્રતુ તરફ દોડી આવ્યો, જાણે બધું ભક્ષી જશે, અને એના ભયાનક રૂપ અને ગર્જનાથી બધા લોક કંપી ઉઠ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરવદનં મદં દેવઃ શતક્રતુઃ। આયાન્તં ભક્ષયિષ્યન્તં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
એ ભયાનક ચહેરો જોઈને દેવ શતક્રતુ મસ્ત થઈ ગયા. એ ભક્ષી લે એવી દોડમાં, મોઢું મૃત્યુદેવ જેવું ખુલ્લું હતું.
ભયાત્સંસ્તમ્ભિતભુજઃ સૃક્વિણી લેલિહન્મુહુઃ। તતોઽવ્રવીદ્દેવરાજશ્ચ્યવનં ભયપીડિતઃ
ભયથી એના હાથ સ્થિર થઈ ગયા અને એ વારંવાર હોઠ ચાટતો રહ્યો. પછી દેવરાજ ભયથી પીડાઈને ચ્યવનને બોલ્યા.
સોમાર્હાવશ્વિનાવેતાવદ્ય પ્રભૃતિ ભાર્ગવ। ભવિષ્યતઃ સત્યમેતદ્વચો વિપ્ર પ્રસીદ મે
હવે પછીથી, ભાર્ગવ, અશ્વિનીકુમારોને પણ સોમપાનનો અધિકાર મળશે. આ વાત સાચી છે, ઋષિ, કૃપા કરીને મને માફ કરો.
ન તે મિથ્યા સમારમ્ભો ભવત્વેષ પરો વિધિઃ। જાનામિ ચાહં વિપ્રર્ષે ન મિથ્યા ત્વં કરિષ્યસિ
તમારો પ્રયાસ વ્યર્થ ન જાય, આ સર્વોચ્ચ નિર્ણય છે. ઋષિ, હું જાણું છું કે તમે ક્યારેય ખોટું કામ નહીં કરો.
સોમપાવશ્વિનાવેતૌ યથા વાદ્ય કૃતૌ ત્વયા। `તથૈવ મામપિ બ્રહ્મઞ્શ્રેયસા યોક્તુમર્હસિ
જેમ તમે અશ્વિનીકુમારોને સોમ આપવાનો અધિકાર આપ્યો છે, એમ મને પણ શ્રેષ્ઠ લાભ આપો, બ્રાહ્મણ.
ભૂય એવ તુ તે વીર્યં પ્રકાશેદિતિ ભાર્ગવ। સુકન્યાયાઃ પિતુશ્ચાસ્ય લોકે કીર્તિઃ પ્રથેદિતિ
ભાર્ગવ, ફરી એકવાર તમારું પરાક્રમ જગતને દેખાડો, જેથી સુકન્યાના પિતાની કીર્તિ દુનિયામાં ફેલાય.
અતો મયૈતદ્વિહિતં તવ વીર્યપ્રકાશનમ્। તસ્માન્પ્રસાદં કુરુ મે ભવત્વેવં યથેચ્છસિ
એ માટે મેં તમારું પરાક્રમ પ્રગટ થાય એ રીતે બધું ગોઠવ્યું છે. હવે કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન થાઓ, અને બધું તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે થાવા દો.
એવમુક્તસ્ય શક્રેણ ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ। સ મન્યુર્વ્યગમચ્છીઘ્રં સુમોચ ચ પુરંદરમ્
શક્રે આમ કહ્યું ત્યારે મહાન ચ્યવનએ તરત જ પોતાનો ક્રોધ છોડી દીધો અને પુરંદરને મુક્ત કર્યો.
મદં ચ વ્યભજદ્રાજન્પાને સ્ત્રીષુ ચ વીર્યવાન્। અક્ષેષુ મૃગયાયાં ચ પૂર્વસૃષ્ટં પુનઃ પુનઃ
પોતાની શક્તિથી ઋષિએ મદને ફરીથી પાન, સ્ત્રીઓ, જુગાર અને શિકારમાં વહેંચી દીધો, જેમ પહેલાં થતો હતો એમ.
તદા મદં વિનિક્ષિપ્ય શક્રં સંતર્પ્ય ચેન્દુના। અશ્વિભ્યાં સહિતાન્દેવાન્યાજયિત્વા ચ તં નૃપમ્
પછી તેણે મદ દૂર કર્યો, સોમપાનથી શક્રને પ્રસન્ન કર્યો અને અશ્વિનીકુમારો તથા રાજા સાથે યજ્ઞ કર્યો.
વિખ્યાપ્ય વીર્યં લોકેષુ સર્વેષુ વદતાંવરઃ। સુકન્યયા સહારણ્યે વિજહારાનુકૂલયા
સર્વે લોકોએ એનું પરાક્રમ જાણ્યું, અને શ્રેષ્ઠ વક્તા તરીકે સુકન્યા સાથે વનમાં આનંદથી જીવન વિતાવ્યું.
તસ્યૈતદ્દ્વિજસંઘુષ્ટં સરો રાજન્પ્રકાશતે। અત્રત્વં સહ સોદર્યૈઃ પિતૃડન્દેવાંશ્ચ તર્પય
એ સરોવર બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચારથી ગુંજતું અને તેજસ્વી છે, રાજન. અહીં તમે ભાઈઓ સાથે પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરો.
એતદ્દૃષ્ટ્વા મહીપાલ સિકતાક્ષં ચ ભારત। સૈન્ધવારણ્યમાસાદ્ય કુલ્યાનાં કુરુ દર્શનમ્
હે ધરતીના રાજા, આ રેતીાળું પ્રદેશ જોઈને અને સિંધુના જંગલમાં પહોંચી, તું ત્યાંના પાણીના વહેણોનું દર્શન કર.
પુષ્કરેષુ મહારાજ સર્વેષુ ચ જલં સ્પૃશ। સ્થાણોર્મન્ત્રાણિ ચ જપન્સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યસિ ભારત
હે મહારાજ, બધાં પવિત્ર તળાવોમાં પાણી સ્પર્શ કર અને સ્થાણુના મંત્રોનું જાપ કરતાં રહે; આમ કરવાથી તને સફળતા મળશે, હે ભારતવંશી.
સંધિર્દ્વયોર્નરશ્રેષ્ઠ ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ। અયં હિ દૃશ્યતે પાર્થ સર્વપાપપ્રણાશનઃ। અત્રોપસ્પૃશ ચૈવ ત્વં સર્વપાપપ્રણાશને
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગનું સંગમ છે, જે પાપોનું નાશ કરનાર છે. હે પાર્થ, અહીં તું પાપોનું નાશ કરવા માટે અવશ્ય સ્નાન કર.
આર્ચીકપર્વતશ્ચૈવ નિવાસૌ વૈ મનીષિણામ્। સદાફલઃ સદાસ્રોતો મરુતાં સ્તાનમુત્તમમ્
અહીં આર્ચીક પર્વત છે, જે વિદ્વાનોનું નિવાસસ્થાન છે; એ હંમેશાં ફળ આપતો અને સતત વહેતો રહે છે, અને એ પર્વત મારુતોનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે.
ચૈત્યાશ્ચૈતે બહુવિધાસ્ત્રિદશાનાં યુધિષ્ઠિર। એતચ્ચન્દ્રમસસ્તીર્થમૃષયઃ પર્યુપાસતે। વૈખાનસપ્રભૃતયો વાલખિલ્યાસ્તથૈવ ચ
હે યુધિષ્ઠિર, અહીં દેવતાઓના અનેક પ્રકારના મંદિરો છે; આ ચંદ્રમાનો તીર્થ છે, જ્યાં ઋષિઓ, વૈખાનસ અને વાલખિલ્યાદિ મહાત્માઓ પૂજા કરે છે.
શૃઙ્ગાણિ ત્રીણિ પુણ્યાનિ ત્રીણિ પ્રસર્વણાનિ ચ। સર્વાણ્યનુપરિક્રમ્ય યથાકામમુપસ્પૃશ
અહીં ત્રણ પવિત્ર શિખરો અને ત્રણ પવિત્ર ઝરણાં છે; તું બધાં સ્થળોએ જઈને, મનગમતું સ્નાન કર.
શાન્તનુશ્ચાત્ર રાજેન્દ્ર શુનકશ્ચ નરાધિપઃ। નરનારાયણૌ ચોભૌ તપસ્તપ્ત્વા ચિરં નૃપ। સ્થાનં સનાતનં પ્રાપ્તાવીશ્વરધ્યાનતત્પરૌ
હે રાજા, અહીં શાંતનુ, શુનક અને નર-નારાયણ બંનેએ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કરીને, ભગવાનના ધ્યાનમાં લીન રહીને, શાશ્વત સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું.
ઇહ નિત્યાશ્રયા દેવાઃ પિતરશ્ચ મહર્ષિભિઃ। આર્ચીકપર્વતે તેપુસ્તાન્યજસ્વ યુધિષ્ઠિર
અહીં આર્ચીક પર્વત પર દેવતાઓ, પિતૃઓ અને મહર્ષિઓએ તપ કર્યું હતું; હે યુધિષ્ઠિર, તું પણ અહીં યજ્ઞ કર.