પ્રશસ્તેઽહનિ યજ્ઞીયે સર્વકામસમૃદ્ધિમત્। કારયામાસ શર્યાતિર્યજ્ઞાયતનમુત્તમમ્
શુભ અને યજ્ઞ માટે યોગ્ય દિવસે, શર્યાતિએ સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી ભરપૂર ઉત્તમ યજ્ઞમંડપ તૈયાર કરાવ્યો.
તત્રૈનં ચ્યવનો રાજન્યાજયામાસ ભાર્ગવઃ। અદ્ભુતાનિ ચ તત્રાસન્યાનિ તાનિ નિબોધ મે
ત્યાં ચ્યવન ઋષિએ રાજાનો યજ્ઞ કરાવ્યો. એ સમયે અદ્ભુત ઘટનાઓ ઘટી — એ બધું હવે મારી પાસેથી સાંભળ.
અગૃહ્ણાચ્ચ્યવનઃ સોમમશ્વિનોર્દેવયોસ્તદા। તમિન્દ્રો વારયામાસ ગૃહ્ણાનં સ તયોર્ગ્રહમ્
એ સમયે ચ્યવન ઋષિએ અશ્વિનીકુમારો માટે સોમરસ લીધું, પણ ઇન્દ્રે તેમને સોમનો ભાગ આપતા અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
ઉભાવેતૌ ન સોમાર્હૌ નાસત્યાવિતિ મે મતિઃ। ભિષજૌ દિવિ દેવાનાં કર્મણા તેન નાર્હતઃ
આ બન્ને અશ્વિનીકુમારો સોમ પીવા યોગ્ય નથી — એમ મારું માનવું છે. તેઓ દેવતાઓના વૈદ્ય છે, એટલે પોતાના કર્મથી એ હકદાર નથી.
માવમંસ્થા મહાત્માનૌ રૂપદ્રવિણવત્તરૌ। યૌ ચક્રતુર્માં મધવન્વૃન્દારકમિવાજરમ્
તમે આ મહાન આત્માઓને નાનો ન માનશો. એ બન્ને રૂપ અને ધનથી સમૃદ્ધ છે, અને એમણે મને મધુ સાથે વયમાં નાનકડા બાળક જેવો અજર બનાવી દીધો છે.
ઋતે ત્વાં વિબુધાંશ્ચાન્યાન્કથં વૈ નાર્હતઃ સવમ્। અશ્વિનાવપિ દેવેન્દ્ર દેવૌ વિદ્ધિ પુરંદર
તમારા સિવાય બીજાં દેવતાઓ સોમના ભાગ લાયક કેમ બની શકે? અશ્વિનીકુમારો પણ દેવતાઓ છે, હે પુરંદર, એ જાણ.
ચિકિત્સકૌ કર્મકરૌ કામરૂપસમન્વિતૌ। લોકે ચરન્તૌ મર્ત્યાનાં કથં સોમમિહાર્હતઃ
એ બન્ને વૈદ્ય છે, કામકાજ કરે છે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરે છે અને જગતમાં મનુષ્યોમાં ફરતા રહે છે — તો એ અહીં સોમ પીવા કેવી રીતે લાયક બની શકે?
એતદેવ તદા વાક્યમામ્રેડયતિ વાસવે। અનાદૃત્યતતઃ શક્રં ગ્રહં જગ્રાહ ભાર્ગવઃ
એ જ વાત વાસવએ ફરી કહી. પણ ભૃગુ વંશજ ચ્યવને ઇન્દ્રની અવગણના કરી અને અશ્વિનીકુમારોને સોમનો ભાગ આપી દીધો.
ગ્રહીષ્યન્તં તુ તં સોમમશ્વિનોરુત્તમં તદા। સમીક્ષ્ય બલભિદ્દેવ ઇદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે ચ્યવન ઋષિ અશ્વિનીકુમારોને શ્રેષ્ઠ સોમ આપવાનો હતો, ત્યારે એ જોઈને બલવાન ઇન્દ્રે આ રીતે કહ્યું:
આભ્યામર્તાય સોમં ત્વં ગ્રહીષ્યસિ યદિ સ્વયમ્। વજ્રં તે પ્રહરિષ્યામિ ઘોરરૂપમનુત્તમમ્
જો તું આ બન્નેને, જે મરણીય છે, પોતે જ સોમ આપશે તો હું તને ભયાનક અને અપ્રતિમ વજ્રથી ઘા મારીશ.
એવમુક્તઃ સ્મયન્નિન્દ્રમભિવીક્ષ્યસ ભાર્ગવઃ। જગ્રાહ વિધિવત્સોમમશ્વિભ્યામુત્તમં ગ્રહમ્
આવું સાંભળીને ભૃગુ વંશજ ચ્યવન ઋષિ હસતાં હસતાં ઇન્દ્ર તરફ જોઈને યોગ્ય રીતે અશ્વિનીકુમારોને શ્રેષ્ઠ સોમનો ભાગ આપી દીધો.
તતોઽસ્મૈ પ્રાહરદ્વજ્રં ઘોરરૂપં શચીપતિઃ। તસ્ય પ્રહરતો બાહું સ્તમ્ભયામાસ ભાર્ગવઃ
પછી શચીપતિ ઇન્દ્રે ભયાનક વજ્ર ફેંક્યો, પણ ચ્યવન ઋષિએ તેની બાજુ એકદમ અચળ કરી નાખી.
તં સ્તમ્ભયિત્વા ચ્યવનો જુહુવે મન્ત્રતોઽનલમ્। કૃત્યાર્થી સુમહાતેજા દેવં હિંસિતુમુદ્યતઃ
એમ કરીને ચ્યવન ઋષિએ ઇન્દ્રને અચળ બનાવી દીધા પછી, પોતાના કાર્ય માટે, મંત્રપાઠથી અગ્નિનું આહ્વાન કર્યું અને દેવને દંડ આપવા તત્પર થયો.
તતઃ કૃત્યાઽથ સંજજ્ઞે મુનેસ્તસ્ય તપોબલાત્। મદો નામ મહાવીર્યો બૃહત્કાયો મહાસુરઃ
પછી એ મુનિની તપશ્ચર્યાની શક્તિથી એક વિશાળ, શક્તિશાળી અસુર જન્મ્યો, જેનું નામ 'મદ' હતું.
શરીરં યસ્ નિર્દેષ્ટુમશક્યં તુ સુરાસુરૈઃ। તસ્યાસ્યમભવદ્ધોરં તીક્ષ્ણાગ્રદશનં મહત્
એનું શરીર એવું હતું કે દેવો અને દૈત્યો પણ તેનું વર્ણન કરી શકે નહીં. એના મોઢામાં ભયાનક અને મોટાં, તીક્ષ્ણ દાંત હતાં.
હનુરેકા સ્થિતા ત્વસ્ય ભૂમાવેકા દિવં ગતા। ચતસ્રશ્ચાયતા દંષ્ટ્રા યોજનાનાં શતંશતમ્
એની એક જડબીએ ધરતી પર આરામ કર્યો હતો અને બીજી જડબી આકાશ સુધી પહોંચી હતી. એની ચાર લાંબી દાઢો દરેક શતયોજન જેટલી લાંબી હતી.
ઇતરે તસ્ય દશના બભૂવુર્દશયોજનાઃ। પ્રાસાદશિખરાકારાઃ શૂલાગ્રસમદર્શનાઃ
એના બીજા દાંત દસ-દસ યોજન લાંબા હતાં, મહેલના શિખરો જેવા દેખાતા અને ભાલાની ટોચ જેવી તીક્ષ્ણતા ધરાવતા હતાં.
બાહૂ પરિઘસંકાશાવાયતાવયુતં સમૌ। નેત્રે રવિશશિપ્રખ્યે વક્રં કાલાગ્નિસંનિભમ્
એના બે હાથ ભારે અને લાંબા, લોખંડના ગદાની જેમ મજબૂત હતાં. એની આંખો સૂર્ય-ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, વક્ર અને પ્રલયાગ્નિ જેવી જ્વલંત હતી.
લેલિહઞ્જિહ્વયા વક્રં વિદ્યુચ્ચપલલોલયા। વ્યાત્તાનનો ઘોરદૃષ્ટિર્ગ્રસન્નિવ જગદ્બલાત્
એની જીભ વીજળી જેવી વક્ર અને સતત લપલપતી હતી. મોઢું પૂરેપૂરું ખુલ્લું, નજર ભયાનક અને એવું લાગતું કે એ જોરથી આખા જગતને ગળી જાય છે.
સ ભક્ષયિષ્યન્સંક્રુદ્ધઃ શતક્રતુમુપાદ્રવત્। મહતા ઘોરરૂપેણ લોકાઞ્શબ્દેન નાદયત્
એ ક્રોધથી ભરાઈને શતક્રતુ તરફ દોડી આવ્યો, જાણે બધું ભક્ષી જશે, અને એના ભયાનક રૂપ અને ગર્જનાથી બધા લોક કંપી ઉઠ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરવદનં મદં દેવઃ શતક્રતુઃ। આયાન્તં ભક્ષયિષ્યન્તં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
એ ભયાનક ચહેરો જોઈને દેવ શતક્રતુ મસ્ત થઈ ગયા. એ ભક્ષી લે એવી દોડમાં, મોઢું મૃત્યુદેવ જેવું ખુલ્લું હતું.
ભયાત્સંસ્તમ્ભિતભુજઃ સૃક્વિણી લેલિહન્મુહુઃ। તતોઽવ્રવીદ્દેવરાજશ્ચ્યવનં ભયપીડિતઃ
ભયથી એના હાથ સ્થિર થઈ ગયા અને એ વારંવાર હોઠ ચાટતો રહ્યો. પછી દેવરાજ ભયથી પીડાઈને ચ્યવનને બોલ્યા.
સોમાર્હાવશ્વિનાવેતાવદ્ય પ્રભૃતિ ભાર્ગવ। ભવિષ્યતઃ સત્યમેતદ્વચો વિપ્ર પ્રસીદ મે
હવે પછીથી, ભાર્ગવ, અશ્વિનીકુમારોને પણ સોમપાનનો અધિકાર મળશે. આ વાત સાચી છે, ઋષિ, કૃપા કરીને મને માફ કરો.
ન તે મિથ્યા સમારમ્ભો ભવત્વેષ પરો વિધિઃ। જાનામિ ચાહં વિપ્રર્ષે ન મિથ્યા ત્વં કરિષ્યસિ
તમારો પ્રયાસ વ્યર્થ ન જાય, આ સર્વોચ્ચ નિર્ણય છે. ઋષિ, હું જાણું છું કે તમે ક્યારેય ખોટું કામ નહીં કરો.
સોમપાવશ્વિનાવેતૌ યથા વાદ્ય કૃતૌ ત્વયા। `તથૈવ મામપિ બ્રહ્મઞ્શ્રેયસા યોક્તુમર્હસિ
જેમ તમે અશ્વિનીકુમારોને સોમ આપવાનો અધિકાર આપ્યો છે, એમ મને પણ શ્રેષ્ઠ લાભ આપો, બ્રાહ્મણ.
ભૂય એવ તુ તે વીર્યં પ્રકાશેદિતિ ભાર્ગવ। સુકન્યાયાઃ પિતુશ્ચાસ્ય લોકે કીર્તિઃ પ્રથેદિતિ
ભાર્ગવ, ફરી એકવાર તમારું પરાક્રમ જગતને દેખાડો, જેથી સુકન્યાના પિતાની કીર્તિ દુનિયામાં ફેલાય.
અતો મયૈતદ્વિહિતં તવ વીર્યપ્રકાશનમ્। તસ્માન્પ્રસાદં કુરુ મે ભવત્વેવં યથેચ્છસિ
એ માટે મેં તમારું પરાક્રમ પ્રગટ થાય એ રીતે બધું ગોઠવ્યું છે. હવે કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન થાઓ, અને બધું તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે થાવા દો.
એવમુક્તસ્ય શક્રેણ ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ। સ મન્યુર્વ્યગમચ્છીઘ્રં સુમોચ ચ પુરંદરમ્
શક્રે આમ કહ્યું ત્યારે મહાન ચ્યવનએ તરત જ પોતાનો ક્રોધ છોડી દીધો અને પુરંદરને મુક્ત કર્યો.
મદં ચ વ્યભજદ્રાજન્પાને સ્ત્રીષુ ચ વીર્યવાન્। અક્ષેષુ મૃગયાયાં ચ પૂર્વસૃષ્ટં પુનઃ પુનઃ
પોતાની શક્તિથી ઋષિએ મદને ફરીથી પાન, સ્ત્રીઓ, જુગાર અને શિકારમાં વહેંચી દીધો, જેમ પહેલાં થતો હતો એમ.
તદા મદં વિનિક્ષિપ્ય શક્રં સંતર્પ્ય ચેન્દુના। અશ્વિભ્યાં સહિતાન્દેવાન્યાજયિત્વા ચ તં નૃપમ્
પછી તેણે મદ દૂર કર્યો, સોમપાનથી શક્રને પ્રસન્ન કર્યો અને અશ્વિનીકુમારો તથા રાજા સાથે યજ્ઞ કર્યો.