તરસ્માત્ત્વમત્ર રાજેનદ્ર ભ્રાતૃભિઃ સહિતોચ્યુત। ઉપસ્પૃશ્ય મહીપાલ ધૂતપાપ્મા ભવિષ્યસિ
અત્યારે, હે રાજા, તું પણ ભાઈઓ સાથે ત્યાં સ્નાન કરજે, તો તારા બધા પાપ ધૂઈ જશે.
સ પયોષ્ણ્યાં નરશ્રેષ્ઠઃ સ્નાત્વા વૈ ભ્રાતૃભિઃ સહ। વૈદૂર્યપર્વતં ચૈવ નર્મદાં ચ મહાનદીમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પયોષ્ણી નદીમાં ભાઈઓ સાથે સ્નાન કરીને, તે વૈદૂર્ય પર્વત અને મહાનર્મદા નદી તરફ ગયો.
ઉદ્દિશ્ય પાણ્ડવશ્રેષ્ઠઃ સ પ્રતસ્થે મહીપતિઃ'। સમાગમત તેજસ્વી ભ્રાતૃભિઃ સહિતો નઘ
એમ નિર્ધારીને, હે પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા ભાઈઓ સાથે તેજસ્વી બનીને એ તરફ ચાલ્યો.
તત્રાસ્ય સર્વાણ્યાચખ્યૌ લોમશો ભગવાનૃષિઃ। તીર્થાનિ રમણીયાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ
ત્યાં પૂજ્ય લોમશ ઋષિએ તેને બધા પવિત્ર અને સુંદર તીર્થો તથા યાત્રાધામોની માહિતી આપી.
યથાયોગં યથાપ્રીતિ પ્રયયૌ ભ્રાતૃભિઃ સહ। તત્રતત્રાદદદ્વિત્તં બ્રાહ્મણેભ્યઃ સહસ્રશઃ
જ્યાં યોગ્ય લાગ્યું અને મનને ભાયું, ત્યાં ભાઈઓ સાથે જઈને તેણે દરેક સ્થળે હજારો બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું.
દેવાનામેતિ કૌન્તેય તથા રાજ્ઞાં સલોકતામ્। વેદૂર્યપર્વતં દૃષ્ટ્વા નર્મદામવતીર્ય ચ
હે કુંતીપુત્ર, વૈદૂર્ય પર્વતને જોઈ અને નર્મદા નદીમાં ઉતરીને દેવો અને રાજાઓના લોકમાં સ્થાન મળે છે.
સન્ધિરેષ નરશ્રેષ્ઠ ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ। એનમાસાદ્ય કૌન્તેય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આ ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગનો સંગમ છે; હે કુંતીપુત્ર, અહીં આવી પહોંચવાથી બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે.
એષ શર્યાતિયજ્ઞસ્ય દેશસ્તાત પ્રકાશતે। સાક્ષાદ્યત્રાપિબત્સોમમશ્વિભ્યાં સહ વાસવઃ
હે તાત, આ એ સ્થળ છે જ્યાં શર્યાતિનું યજ્ઞ પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં ઇન્દ્રે અશ્વિદ્વય સાથે સોમપાન કર્યું હતું.
ચુકોપ ભાર્ગવશ્ચાપિ મહેન્દ્રસ્ મહાતપાઃ। સંસ્તમ્ભયામાસ ચ તં વાસવં ચ્યવનઃ પ્રભુઃ
ત્યાં મહાતપસ્વી ભારગવ ગુસ્સે થયા અને મહાશક્તિશાળી ચ્યવન ઋષિએ ઇન્દ્રને રોકી દીધા.
સુકન્યાં ચાપિ ભાર્યાં સ રાજપુત્રીમવાપ્તવાન્। `નાસત્યૌ ચ મહાભાગ કૃતવાન્સોમપીથિવૌ
એ ચ્યવન ઋષિએ સુકન્યાને પત્ની તરીકે મેળવ્યા અને પુણ્યશાળી અશ્વિદ્વયને સોમપાનનો ભાગ અપાયો.
કથં વિષ્ટમ્ભિતસ્તેન ભગવાન્પાકશાસનઃ। કિમર્થં ભાર્ગવશ્ચાપિ કોપં ચક્રે મહાતપાઃ
તે મહાત્માએ ઇન્દ્રને કેવી રીતે રોક્યા? અને ભારગવ મહાતપસ્વી ગુસ્સે કેમ થયા?
નાસત્યૌ ચ કથં બ્રહ્મન્કૃતવાન્સોમપીથિનૌ। એતત્સર્વં યથાવૃત્તમાખ્યાતુ ભગવાન્મમ
અને, હે બ્રાહ્મણ, અશ્વિદ્વયને સોમપાનનો ભાગ કેવી રીતે મળ્યો? હે પૂજ્ય, આ બધું જેવું બન્યું તેમ મને કહો.
ભૃગોર્મહર્ષેઃ પુત્રોઽભૂચ્ચયવનો નામ ભારત। સમીપે સરસસ્તસ્ય તપસ્તેપે મહાદ્યુતિઃ
હે ભારત, મહર્ષિ ભૃગુના પુત્ર ચ્યવન નામના તેજસ્વી ઋષિ એક સરોવર પાસે કઠિન તપ કરતા હતા.
સ્થાણુભૂતો મહાતેજા વીરસ્થાનેન પાણ્ડવ। અતિષ્ઠત ચિરં કાલમેકદેશે વિશાંપતે
પાંડવ, એ મહાન તેજવાળા તપસ્વીએ વીરાસનમાં એક જ જગ્યા પર લાંબા સમય સુધી અડગ ઊભા રહી તપ કર્યું.
સવલ્મીકોઽભવદૃષિર્લતાભિરિવ સંવૃતઃ। કાલેન મહતા રાજન્સમાકીર્ણઃ પિપીલિકૈઃ
રાજા, એ ઋષિ લતાવલ્લીથી ઢંકાઈ ગયા અને લાંબા સમય પછી તેમના આસપાસ ચીંટીયાંએ વાળમીક બનાવી દીધો.
તથા સ સંવૃતો ધીમાન્મૃત્પિણ્ડ ઇવ સર્વશઃ। તપ્યતે સ્મ તપો ઘોરં વલ્મીકેન સમાવૃતઃ
એવી રીતે, એ બુદ્ધિશાળી ઋષિ આખા માટીના ઢગલા જેવાં ઢંકાઈ ગયા, છતાં વાળમીકથી ઘેરાયેલા રહી ભયાનક તપસ્યા કરતા રહ્યા.
અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય શર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ। આજગામ સરો રમ્યં વિહર્તુમિદમુત્તમમ્
પછી લાંબા સમય પછી શર્યાતિ નામના રાજા એ સુંદર સરોવરે આનંદ માણવા આવ્યા.
તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહઃ। એકૈવ ચ સુતા સુભ્રૂઃ સુકન્યા નામ ભારત
હે ભારત, એ રાજાની ચાર હજાર રાણીઓ હતી, પણ એક જ સુંદર ભ્રૂવાળી પુત્રી હતી, જેનું નામ સુકન્યા હતું.
સા સખીભિઃ પરિવૃતા દિવ્યાભરણભૂષિતા। ચઙ્ક્રમ્યમાણા વલ્મીકં ભાર્ગવસ્ય સમાસદત્
સુકન્યા પોતાની સખીઓથી ઘેરાઈને દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ થઈ ફરતી ફરતી ભૃગુકુળના વાળમીક પાસે પહોંચી.
સા વૈ વસુમતીં તત્ર પશ્યન્તી સુમનોરમામ્। વનસ્પતીન્પ્રચિન્વન્તી વિજહાર સખીવૃતા
ત્યાં, સુકન્યા પૃથ્વી પર નજર નાખતી, મનોહર ફૂલો ભેગા કરતી અને પોતાની સખીઓ સાથે આનંદથી ફરી રહી હતી.
રૂપેણ વયસા ચૈવ ભદનેન મદેન ચ। બભઞ્જ વનવૃક્ષાણાં શાખાઃ પરમપુષ્પિતાઃ
સુંદરતા, યુવાની, આનંદ અને ગર્વથી ભરેલી એ સુકન્યાએ ફૂલોથી ભરેલા વનવૃક્ષોની ડાળીઓ તોડી નાખી.
તાં સખીરહિતામેકામેકવસ્ત્રામલંકૃતામ્। દદર્શ ભાર્ગવો ધમાંશ્ચરન્તીમિવ વિદ્યુતમ્
ભૃગુકુળના ઋષિએ સુકન્યાને એકલી, સખીઓથી વિયોગી, એક જ વસ્ત્રમાં અને શોભાયમાન જોઈ, વીજળી જેવી ચપળતાથી ચાલતી જોઈ.
તાં પશ્યમાનો વિજને સ રેમે પરમદ્યુતિઃ। ક્ષામકણ્ઠશ્ચ વિપ્રર્ષિસ્તપોબલસમન્વિતઃ। તામાબભાષેકલ્યાણીં સા ચાસ્ય ન શૃણોતિ વૈ
એ તેજસ્વી, ક્ષીણ ગળાવાળા, તપસ્યાથી શક્તિપ્રાપ્ત ઋષિએ એકાંતમાં એ શુભલક્ષણા કન્યાને જોઈને વાત કરી, પણ સુકન્યાએ સાંભળ્યું નહીં.
તતઃ સુકન્યા વલ્મીકે દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવચક્ષુષી। કૌતૂહલાત્કણ્ટકેન બુદ્ધિમોહબલાત્કૃતા। કિંનુ ખલ્વિદમિત્યુક્ત્વા નિર્બિભેદાસ્ય લોચને
પછી સુકન્યાએ વાળમીકમાં ભૃગુકુળના ઋષિને જોઈ, જિજ્ઞાસા અને મૂર્ખતાથી, 'આ શું છે?' એમ કહી કાંટાથી તેમની આંખો છીધી નાખી.
અક્રુદ્ધ્યત્સ તથા વિદ્ધે નેત્રે પરમમન્યુમાન્। તતઃ શર્યાતિસૈન્યસ્ય શકૃન્મૂત્રે સમાવૃણોત્
એ રીતે આંખમાં ઘાવ થયો છતાં ઋષિએ ક્રોધ ન કર્યો, પણ ગુસ્સાથી શર્યાતિના સૈન્યનું મૂત્ર અને વિસર્જન બંધ કરી દીધું.
તતો રુદ્ધે શકૃન્મૂત્રે સૈન્યમાસીત્સુદુઃખિતમ્। તથાગતમભિપ્રેક્ષ્ય પર્યપૃચ્છત્સ પાર્થિવઃ
મૂત્ર અને વિસર્જન અટવાઈ જતાં આખું સૈન્ય બહુ દુઃખી થયું; આવી સ્થિતિ જોઈને રાજાએ પૂછપરછ શરૂ કરી.
તપોનિત્યસ્ય વૃદ્ધસ્ય રોષણસ્ય વિશેષતઃ। કેનાપકૃતમદ્યેહ ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ। જ્ઞાતં વા યદિ વાઽજ્ઞાતં તદ્દ્રુતં બ્રૂત માચિરમ્
સદા તપમાં લીન અને ખાસ ગુસ્સાવાળા એવા મહાત્મા ભૃગુકુળના ઋષિને અહીં કોણે દુઃખ પહોંચાડ્યું છે? જાણતાં કે અજાણતાં, જે પણ હોય, તરત જ મને કહો.
તમૂચુઃ સૈનિકાઃ સર્વે ન વિદ્મોઽપકૃતં વયમ્। સર્વોપાયૈર્યથાકામં ભવાંસ્તદધિગચ્છતુ
બધા સૈનિકોએ કહ્યું, 'અમે જાણતા નથી કોણે અપમાન કર્યું. મહારાજ, તમે જેમ યોગ્ય સમજો તેમ જાણવાનો પ્રયાસ કરો.'
તતઃ સ પૃથિવીપાલઃ સામ્ના ચોગ્રેણ ચ સ્વયમ્। પર્યપૃચ્છત્સુહૃદ્વર્ગં પર્યજાનન્ન ચૈવ તે
પછી એ પૃથ્વીનાથ રાજાએ પોતે જ સૌ મિત્રોને ક્યારે મીઠા તો ક્યારે કડક શબ્દોમાં પૂછ્યું, પણ કોઈને પણ ખબર પડી નહીં.
આનાહાર્તં તતો દૃષ્ટ્વા તત્સૈન્યમનુખાર્દિતમ્। પિતરં દુઃખિતં દૃષ્ટ્વા સુકન્યેદમથાબ્રવીત્
પછી જ્યારે સૈન્ય દુઃખી અને ખોરાક વગર તડપતું હતું અને પિતા પણ દુઃખી હતા, ત્યારે સુકન્યાએ પિતાને બધું કહ્યું.