તસ્મિન્પ્રતિગતે વિપ્રે છદ્મનોપેત્ય તક્ષકઃ। તં નૃપં નૃપતિશ્રેષ્ઠં પિતરં ધાર્મિકં તવ
જ્યારે એ બ્રાહ્મણ પાછા ફર્યા, ત્યારે તક્ષકે છલથી તારા ધર્મનિષ્ઠ પિતા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પાસે પહોંચ્યો.
પ્રાસાદસ્થં યત્તમપિ દગ્ધવાન્વિષવહ્નિના। તતસ્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર વિજયાયાભિષેચિતઃ
પિતાજી મહેલમાં સુરક્ષિત હોવા છતાં, તક્ષકે પોતાના ઝેરની આગથી તેમને બળી નાખ્યા; ત્યારબાદ, પુરુષોમાં વાઘ સમા, તમે વિજય માટે અભિષેક પામ્યા.
એતદ્દૃષ્ટં શ્રુતં ચાપિ યથાવન્નૃપસત્તમ। અસ્માભિર્નિખિલં સર્વં કથિતં તેઽતિદારુણમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે કંઈ અમે જોયું અને સાંભળ્યું, એ બધું ભયાનક અને સંપૂર્ણ રીતે તમને કહી દીધું છે.
શ્રુત્વા ચૈતં નરશ્રેષ્ઠ પાર્થિવસ્ય પરાભવમ્। અસ્ય ચર્ષેરુદઙ્કસ્ય વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, આ રાજાના પરાજયની વાત સાંભળી, હવે ઋષિ ઉતંક માટે જે કરવું હોય તે કરો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ રાજા જનમેજયઃ। ઉવાચ મન્ત્રિણઃ સર્વાનિદં વાક્યમરિદમઃ
એ જ સમયે, દુશ્મનોના વિનાશક રાજા જનમેજયે પોતાના બધા મંત્રીઓને આ શબ્દો કહ્યા.
અથ તત્કથિતં કેન યદ્વૃત્તં તદ્વનસ્પતૌ। આશ્ચર્યભૂતં લોકસ્ય ભસ્મરાશીકૃતં તદા
પછી, એ વૃક્ષ સાથે જે અદ્ભુત ઘટના બની, જે દુનિયાને આશ્ચર્યમાં મૂકતી રાખનો ઢગલો બની ગઈ, એ કોણે કહી હતી?
યદ્વૃક્ષં જીવયામાસ કાશ્યપસ્તક્ષકેણ વૈ। નૂનં મન્ત્રૈર્હતવિષો ન પ્રણશ્યેત કાશ્યપાત્
કયું વૃક્ષ કાશ્યપે તક્ષકે દંશ્યા પછી જીવંત કર્યું—નિશ્ચય જ મંત્રોથી ઝેર નાશ પામે છે, કાશ્યપના હાથેથી કશું નાશ પામતું નથી.
ચિન્તયામાસ પાપાત્મા મનસા પન્નગાધમઃ। દષ્ટં યદિ મયા વિપ્રઃ પાર્થિવં જીવયિષ્યતિ
પાપી અને નીચ નાગે મનમાં વિચાર્યું: 'જો મેં દંશેલા બ્રાહ્મણે રાજાને જીવંત કરી દીધો—'
તક્ષકઃ સંહતવિષો લોકે યાસ્યતિ હાસ્યતામ્। વિચિન્ત્યૈવં કૃતા તેન ધ્રુવં તુષ્ટિર્દ્વિજસ્ય વૈ
'મારું ઝેર મજબૂત હોવા છતાં તક્ષક દુનિયામાં હાસ્યનો વિષય બની જશે.' આવું વિચારીને તે બ્રાહ્મણથી ચોક્કસ સંતોષ પામ્યો.
ભવિષ્યતિ હ્યુપાયેન યસ્ય દાસ્યામિ યાતનામ્। એકં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ તદ્વૃત્તં નિર્જને વને
'કોઈ રીતે હું તેને દુઃખ આપીશ; પણ હું એક વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું—એ એકાંત વનમાં શું બન્યું તે.'
સંવાદં પન્નગેન્દ્રસ્ય કાશ્યપસ્ય ચ કસ્તદા। શ્રુતવાન્દૃષ્ટવાંશ્ચાપિ ભવત્સુ કથમાગતમ્। શ્રુત્વા તસ્ય વિધાસ્યેઽહં પન્નગાન્તકરીં મતિમ્
'ત્યારે હાજર રહેલા કોણે પન્નગરાજ અને કાશ્યપ વચ્ચે માર્ગમાં થયેલી વાતચીત સાંભળી કે જોઈ હતી? એ સાંભળી, હું નાગોના વિનાશ માટે ઉપાય વિચારીશ.'
શૃણુ રાજન્યથાસ્માકં યેન તત્કથિતં પુરા। સમાગતં દ્વિજેન્દ્રસ્ય પન્નગેન્દ્રસ્ય ચાધ્વનિ
રાજા, સાંભળો કે અમે એ વાત કઈ રીતે સાંભળી હતી—કે કેવી રીતે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ અને પન્નગરાજનું માર્ગમાં મળવું થયું હતું.
તસ્મિન્વૃક્ષે નરઃ કશ્ચિદિન્ધનાર્થાય પાર્થિવ। વિચિન્વન્પૂર્વમારૂઢઃ શુષ્કશાખાવનસ્પતૌ
એ વૃક્ષ પર એક માણસ, રાજા, લાકડાં માટે સૂકા ડાળીઓ શોધતો હતો અને પહેલા જ ચઢી ગયો હતો.
ન બુધ્યેતામુભૌ તૌ ચ નગસ્થં પન્નગદ્વિજૌ। સહ તેનૈવ વૃક્ષેણ ભસ્મીભૂતોઽભવન્નૃપ
એ વૃક્ષમાં રહેલા સાપ અને બ્રાહ્મણને એ માણસનું ધ્યાન આવ્યું નહીં, અને એ ત્રણેય સાથે વૃક્ષ પણ બળી ને રાખ થઈ ગયું, રાજા.
દ્વિજપ્રભાવાદ્રાજેન્દ્ર વ્યજીવત્સ વનસ્પતિઃ। તેનાગમ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુંસાઽસ્માસુ નિવેદિતમ્
બ્રાહ્મણની શક્તિથી, રાજા, એ વૃક્ષ બચી ગયું; અને એ પછી ત્યાં આવેલા એક માણસે આ વાત અમને કહી હતી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
યથા વૃત્તં તુ તત્સર્વં તક્ષકસ્ય દ્વિજસ્ય ચ। એતત્તે કથિતં રાજન્યથાદૃષ્ટં શ્રુતં ચ યત્। શ્રુત્વા ચ નૃપશાર્દૂલ વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
તક્ષક અને બ્રાહ્મણ વિશે જે કંઈ બન્યું, તે બધું મેં તમને જોઈને અને સાંભળી ને કહ્યું છે, રાજા; હવે, હે રાજવીર, આ સાંભળીને આગળ જે યોગ્ય હોય તે કરો.
મન્ત્રિણાં તુ વચઃ શ્રુત્વા સ રાજા જનમેજયઃ। પર્યતપ્યત દુઃખાર્તઃ પ્રત્યપિંષત્કરં કરે
મંત્રીઓની વાત સાંભળીને રાજા જનમેજય દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને પોતાના હાથને મોઢા પર દબાવીને બેઠો.
નિઃશ્વાસમુષ્ણમસકૃદ્દીર્ઘં રાજીવલોચનઃ। મુમોચાશ્રૂણિ ચ તદા નેત્રાભ્યાં પ્રરુદન્નૃપઃ
કમળ જેવી આંખો ધરાવતો એ રાજા લાંબા, ગરમ ઉચ્છ્વાસો વારંવાર છોડતો રહ્યો અને પછી રડતો રડતો આંખોમાંથી આંસુ વહાવતો રહ્યો.
ઉવાચ ચ મહીપાલો દુઃખશોકસમન્વિતઃ। દુર્ધરં બાષ્પમુત્સૃજ્ય સ્પૃષ્ટ્વા ચાપો યથાવિધિ
પીડા અને શોકથી ભરાયેલા એ ધરતીના રાજાએ મુશ્કેલીથી આંસુ છોડ્યા, અને પછી નિયમ પ્રમાણે પાણી સ્પર્શ કરીને બોલવા લાગ્યો.
મુહૂર્તમિવ ચ ધ્યાત્વા નિશ્ચિત્ય મનસા નૃપઃ। અમર્ષી મન્ત્રિણઃ સર્વાનિદં વચનમબ્રવીત્
થોડું સમય ધ્યાન કરીને અને મનમાં નક્કી કરીને, રાજા ક્રોધથી ભરાઈને પોતાના બધા મંત્રીઓને કહ્યું:
શ્રુત્વૈતદ્ભવતાં વાક્યં પિતુર્મે સ્વર્ગતિં પ્રતિ। નિશ્ચિતેયં મમ મતિર્યા ચ તાં મે નિબોધત। અનન્તરં ચ મન્યેઽહં તક્ષકાય દુરાત્મને
તમારી પાસેથી પિતાની અવસ્થાની વાત સાંભળીને હવે મારી મનમાં નક્કી થયું છે—મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો; હવે હું માનું છું કે તક્ષક, એ દુષ્ટ, હવે આગળનું ભોગવવું જ જોઈએ.
પ્રતિકર્તવ્યમિત્યેવં યેન મે હિંસિતઃ પિતા। શૃઙ્ગિણં હેતુમાત્રં યઃ કૃત્વા દગ્ધ્વા ચ પાર્થિવમ્
જેને કારણે મારા પિતાનું હાનિ થયું, એનું બદલો લેવો જ જોઈએ—એ જ, જેણે શ્રુંગીને માત્ર બહાનું બનાવી, રાજાને બળી નાખ્યો.
ઇયં દુરાત્મતા તસ્ય કાશ્યપં યો ન્યવર્તયત્। યદ્યાગચ્છેત્સ વૈ વિપ્રો નનુ જીવેત્પિતા મમ
એની દુષ્ટતાથી કાશ્યપને પાછો વાળ્યો; જો એ બ્રાહ્મણ આવી ગયો હોત, તો ચોક્કસ મારા પિતા જીવતા રહેત.
પરિહીયેત કિં તસ્ય યદિ જીવેત્સ પાર્થિવઃ। કાશ્યપસ્ય પ્રસાદેન મન્ત્રિણાં વિનયેન ચ
જો રાજા જીવતો રહેતો, તો તક્ષકને શું નુકસાન થવાનું હતું? કાશ્યપના આશીર્વાદ અને મંત્રીઓની સમજથી તો બધું સારું થઈ જતું.
સ તુ વારિતવાન્મોહાત્કાશ્યપં દ્વિજસત્તમમ્। સંજિજીવયિષું પ્રાપ્તં રાજાનમપરાજિતમ્
પણ મોહવશ, એ દુષ્ટ તક્ષકે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ કાશ્યપને, જે અજેય રાજાને જીવાડવા આવ્યો હતો, પાછો વાળી દીધો.
મહાનતિક્રમો હ્યેષ તક્ષકસ્ય દુરાત્મનઃ। દ્વિજસ્ય યોઽદદદ્દ્રવ્યં મા નૃપં જીવયેદિતિ
આ તો તક્ષકની મોટી ભૂલ છે—એણે બ્રાહ્મણને ધન આપ્યું કે રાજાને જીવાડવો નહીં.
ઉત્તઙ્કસ્ય પ્રિયં કર્તુમાત્મનશ્ચ મહત્પ્રિયમ્। ભવતાં ચૈવ સર્વેષાં ગચ્છામ્યપચિતિં પિતુઃ
ઉત્તંકને પ્રસન્ન કરવા, પોતાને અને તમને બધાને આનંદ આપવા માટે, હવે હું પિતાના શ્રાદ્ધકર્મ કરવાનું નક્કી કરું છું.
એવમુક્ત્વા તતઃ શ્રીમાન્મન્ત્રિભિશ્ચાનુમીદિતઃ। આરુરોહ પ્રતિજ્ઞાં સ સર્પસત્રાય પાર્થિવઃ
આ રીતે બોલીને, તેજસ્વી રાજા પોતાના મંત્રીઓની સહાયથી સાપયજ્ઞ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લઈ બેઠો.
બ્રહ્મન્ભરતશાર્દૂલો રાજા પારિક્ષિતસ્તદા। પુરોહિતમથાહૂય ઋત્વિજો વસુધાધિપઃ
પછી, હે બ્રાહ્મણ, હે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા પરિક્ષિતનો પુત્ર પોતાના પુરોહિત અને યજ્ઞકર્મ કરાવનારા બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા.
અબ્રવીદ્વાક્યસંપન્નઃ કાર્યસંપત્કરં વચઃ। યો મે હિંસિતવાંસ્તાતં તક્ષકઃ સ દુરાત્મવાન્
વાણીમાં નિપુણ એ રાજાએ કાર્ય સિદ્ધિ માટે કહ્યું: 'એ દુષ્ટ તક્ષકે, જેણે મારા પિતાનું હાનિ કર્યું...'