ચષાલયૂપચમસાઃ સ્થાલ્યઃ પાત્ર્યઃ સ્રુચઃ સ્રુવાઃ। તેષ્વેવ ચાસ્ય યજ્ઞેષુ પ્રયોગાઃ સપ્ત વિશ્રુતાઃ
યજ્ઞશાળાઓ, યૂપ, ચમચી, વાસણ, હવનકુંડની ચમચીઓ, પાત્રો—આ બધું અને સાતેય યજ્ઞોની વ્યવસ્થા પ્રસિદ્ધ હતી.
સપ્તૈકૈકસ્યયૂપસ્ય ચષાલાશ્ચોપરિશ્થિતાઃ। તસ્ય સ્મ યૂપાન્યજ્ઞેષુ ભ્રાજમાનાન્હિરણ્મયાન્। સ્વયમુત્થાપયામાસુર્દેવાઃ સેન્દ્રા યુધિષ્ઠિર
દરેક સાત યૂપ પર યજ્ઞશાળાઓ ઊંચે બાંધવામાં આવી હતી. એ યજ્ઞોમાં ચમકતા સોનાના યૂપ દેવો અને ઇન્દ્રે પોતે ઊભા કર્યા હતા, હે યુધિષ્ઠિર.
તેષુ તસ્ય મખાગ્ર્યેષુ ગયસ્ય પૃથિવીપતેઃ। અમાદ્યદિન્દ્રઃ સોમેન દક્ષિણાભિર્દ્વિજાતયઃ
ગયા રાજાના એ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞોમાં ઇન્દ્ર સોમરસથી આનંદિત થયો અને બ્રાહ્મણો દાનથી ખુશ થયા.
પ્રસઙ્ખ્યાનાનસઙ્ખ્યેયાન્પ્રત્યગૃહ્ણન્દ્વિજાતયઃ
એ યજ્ઞોમાં બ્રાહ્મણોએ ગણતરીથી અને અગણિત દાન સ્વીકાર્યા.
સિકતા વા યથા લોકે યથાવા દિવિ તારકાઃ। યથા વા વર્ષતો ધારા અસઙ્ખ્યેયાઃ સ્મ કેનચિત્
જેમ પૃથ્વી પરની રેતી, આકાશમાંના તારાઓ કે વરસતી વરસાદની બૂંદો કોઈને ગણાવી શકે તેમ નથી,
તથૈવ તદસઙ્ખ્યેયં ધનં યત્પ્રદદૌ ગયઃ। સદસ્યેભ્યો મહારાજ તેષુ યજ્ઞેષુ સપ્તસુ
એ જ રીતે, મહારાજા, ગયાએ એ સાત યજ્ઞોમાં યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને આપેલું ધન પણ અણગણ્ય હતું.
ભવેત્સઙ્ખ્યેયમેતદ્ધિ યદેતત્પરિકીર્તિતમ્। ન તસ્ય શક્યાઃ સઙ્ખ્યાતું દક્ષિણાદક્ષિણાવતઃ
અહીં જે વર્ણવાયું છે એ તો ગણાઈ શકે, પણ દાન આપનાર ગયાના દાનની સંખ્યા કોઈ કરી શકે તેમ નથી.
હિરણ્મયીભિર્ગોભિશ્ચ કૃતાભિર્વિશ્વકર્મણા। બ્રાહ્મણાંસ્તર્પયામાસ નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાન્
વિશ્વકર્માએ બનાવેલી સોનાની ગાયોથી ગયાએ ચારે દિશાથી આવેલા બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા.
અલ્પાવશેષા પૃથિવી ચૈત્યૈરાસીત્સમાચિતા। ગયસ્ય યજમાનસ્ય તત્રતત્ર વિશાંપતે
ગયા યજમાન દ્વારા દરેક જગ્યાએ ચૈત્યો ઊભા કરાતા પૃથ્વી પર બહુ ઓછી જગ્યા ખાલી રહી હતી, હે રાજાધિરાજ.
સ લોકાન્પ્રાપ્તવૈનૈન્દ્રાન્કર્મણા તેન ભરત। સલોકતાં તસ્ય ગચ્છેત્પયોષ્ણ્યાં ય ઉપસ્પૃશેત્
એ કર્મથી, હે ભરત, ગયા ઇન્દ્રલોકને પામ્યો; અને જે કોઈ પયોષ્ણી નદીમાં સ્નાન કરે છે, તે પણ એ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
તરસ્માત્ત્વમત્ર રાજેનદ્ર ભ્રાતૃભિઃ સહિતોચ્યુત। ઉપસ્પૃશ્ય મહીપાલ ધૂતપાપ્મા ભવિષ્યસિ
અત્યારે, હે રાજા, તું પણ ભાઈઓ સાથે ત્યાં સ્નાન કરજે, તો તારા બધા પાપ ધૂઈ જશે.
સ પયોષ્ણ્યાં નરશ્રેષ્ઠઃ સ્નાત્વા વૈ ભ્રાતૃભિઃ સહ। વૈદૂર્યપર્વતં ચૈવ નર્મદાં ચ મહાનદીમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પયોષ્ણી નદીમાં ભાઈઓ સાથે સ્નાન કરીને, તે વૈદૂર્ય પર્વત અને મહાનર્મદા નદી તરફ ગયો.
ઉદ્દિશ્ય પાણ્ડવશ્રેષ્ઠઃ સ પ્રતસ્થે મહીપતિઃ'। સમાગમત તેજસ્વી ભ્રાતૃભિઃ સહિતો નઘ
એમ નિર્ધારીને, હે પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા ભાઈઓ સાથે તેજસ્વી બનીને એ તરફ ચાલ્યો.
તત્રાસ્ય સર્વાણ્યાચખ્યૌ લોમશો ભગવાનૃષિઃ। તીર્થાનિ રમણીયાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ
ત્યાં પૂજ્ય લોમશ ઋષિએ તેને બધા પવિત્ર અને સુંદર તીર્થો તથા યાત્રાધામોની માહિતી આપી.
યથાયોગં યથાપ્રીતિ પ્રયયૌ ભ્રાતૃભિઃ સહ। તત્રતત્રાદદદ્વિત્તં બ્રાહ્મણેભ્યઃ સહસ્રશઃ
જ્યાં યોગ્ય લાગ્યું અને મનને ભાયું, ત્યાં ભાઈઓ સાથે જઈને તેણે દરેક સ્થળે હજારો બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું.
દેવાનામેતિ કૌન્તેય તથા રાજ્ઞાં સલોકતામ્। વેદૂર્યપર્વતં દૃષ્ટ્વા નર્મદામવતીર્ય ચ
હે કુંતીપુત્ર, વૈદૂર્ય પર્વતને જોઈ અને નર્મદા નદીમાં ઉતરીને દેવો અને રાજાઓના લોકમાં સ્થાન મળે છે.
સન્ધિરેષ નરશ્રેષ્ઠ ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ। એનમાસાદ્ય કૌન્તેય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આ ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગનો સંગમ છે; હે કુંતીપુત્ર, અહીં આવી પહોંચવાથી બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે.
એષ શર્યાતિયજ્ઞસ્ય દેશસ્તાત પ્રકાશતે। સાક્ષાદ્યત્રાપિબત્સોમમશ્વિભ્યાં સહ વાસવઃ
હે તાત, આ એ સ્થળ છે જ્યાં શર્યાતિનું યજ્ઞ પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં ઇન્દ્રે અશ્વિદ્વય સાથે સોમપાન કર્યું હતું.
ચુકોપ ભાર્ગવશ્ચાપિ મહેન્દ્રસ્ મહાતપાઃ। સંસ્તમ્ભયામાસ ચ તં વાસવં ચ્યવનઃ પ્રભુઃ
ત્યાં મહાતપસ્વી ભારગવ ગુસ્સે થયા અને મહાશક્તિશાળી ચ્યવન ઋષિએ ઇન્દ્રને રોકી દીધા.
સુકન્યાં ચાપિ ભાર્યાં સ રાજપુત્રીમવાપ્તવાન્। `નાસત્યૌ ચ મહાભાગ કૃતવાન્સોમપીથિવૌ
એ ચ્યવન ઋષિએ સુકન્યાને પત્ની તરીકે મેળવ્યા અને પુણ્યશાળી અશ્વિદ્વયને સોમપાનનો ભાગ અપાયો.
કથં વિષ્ટમ્ભિતસ્તેન ભગવાન્પાકશાસનઃ। કિમર્થં ભાર્ગવશ્ચાપિ કોપં ચક્રે મહાતપાઃ
તે મહાત્માએ ઇન્દ્રને કેવી રીતે રોક્યા? અને ભારગવ મહાતપસ્વી ગુસ્સે કેમ થયા?
નાસત્યૌ ચ કથં બ્રહ્મન્કૃતવાન્સોમપીથિનૌ। એતત્સર્વં યથાવૃત્તમાખ્યાતુ ભગવાન્મમ
અને, હે બ્રાહ્મણ, અશ્વિદ્વયને સોમપાનનો ભાગ કેવી રીતે મળ્યો? હે પૂજ્ય, આ બધું જેવું બન્યું તેમ મને કહો.
ભૃગોર્મહર્ષેઃ પુત્રોઽભૂચ્ચયવનો નામ ભારત। સમીપે સરસસ્તસ્ય તપસ્તેપે મહાદ્યુતિઃ
હે ભારત, મહર્ષિ ભૃગુના પુત્ર ચ્યવન નામના તેજસ્વી ઋષિ એક સરોવર પાસે કઠિન તપ કરતા હતા.
સ્થાણુભૂતો મહાતેજા વીરસ્થાનેન પાણ્ડવ। અતિષ્ઠત ચિરં કાલમેકદેશે વિશાંપતે
પાંડવ, એ મહાન તેજવાળા તપસ્વીએ વીરાસનમાં એક જ જગ્યા પર લાંબા સમય સુધી અડગ ઊભા રહી તપ કર્યું.
સવલ્મીકોઽભવદૃષિર્લતાભિરિવ સંવૃતઃ। કાલેન મહતા રાજન્સમાકીર્ણઃ પિપીલિકૈઃ
રાજા, એ ઋષિ લતાવલ્લીથી ઢંકાઈ ગયા અને લાંબા સમય પછી તેમના આસપાસ ચીંટીયાંએ વાળમીક બનાવી દીધો.
તથા સ સંવૃતો ધીમાન્મૃત્પિણ્ડ ઇવ સર્વશઃ। તપ્યતે સ્મ તપો ઘોરં વલ્મીકેન સમાવૃતઃ
એવી રીતે, એ બુદ્ધિશાળી ઋષિ આખા માટીના ઢગલા જેવાં ઢંકાઈ ગયા, છતાં વાળમીકથી ઘેરાયેલા રહી ભયાનક તપસ્યા કરતા રહ્યા.
અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય શર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ। આજગામ સરો રમ્યં વિહર્તુમિદમુત્તમમ્
પછી લાંબા સમય પછી શર્યાતિ નામના રાજા એ સુંદર સરોવરે આનંદ માણવા આવ્યા.
તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહઃ। એકૈવ ચ સુતા સુભ્રૂઃ સુકન્યા નામ ભારત
હે ભારત, એ રાજાની ચાર હજાર રાણીઓ હતી, પણ એક જ સુંદર ભ્રૂવાળી પુત્રી હતી, જેનું નામ સુકન્યા હતું.
સા સખીભિઃ પરિવૃતા દિવ્યાભરણભૂષિતા। ચઙ્ક્રમ્યમાણા વલ્મીકં ભાર્ગવસ્ય સમાસદત્
સુકન્યા પોતાની સખીઓથી ઘેરાઈને દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ થઈ ફરતી ફરતી ભૃગુકુળના વાળમીક પાસે પહોંચી.
સા વૈ વસુમતીં તત્ર પશ્યન્તી સુમનોરમામ્। વનસ્પતીન્પ્રચિન્વન્તી વિજહાર સખીવૃતા
ત્યાં, સુકન્યા પૃથ્વી પર નજર નાખતી, મનોહર ફૂલો ભેગા કરતી અને પોતાની સખીઓ સાથે આનંદથી ફરી રહી હતી.