નેદં ચિત્રં માધવ યદ્બ્રવીષિ સત્યં તુ મે રક્ષ્યતમં ન રાજ્યમ્। કૃષ્ણસ્તુ માં વેદ યથાવદેકઃ કૃષ્ણં ચ વેદાહમથો યથાવત્
માધવ, તું જે કહ્યો એમાં કંઈ નવાઈ નથી. મારા માટે તો રાજપદ કરતાં સત્યનું રક્ષણ વધુ મહત્વનું છે. કૃષ્ણ મને સાચે ઓળખે છે, અને હું પણ કૃષ્ણને એ જ રીતે ઓળખું છું.
યદૈવ કાલં પુરુષપ્રવીરો વેત્સ્યત્યયં માધવ વિક્રમસ્ય। તદા રણે ત્વં ચ શિનિપ્રવીર સુયોધનં જેષ્યસિ કેશવશ્ચ
માધવ, જ્યારે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ જાણશે કે પરાક્રમનો સમય આવ્યો છે, ત્યારે શિનીઓમાં શ્રેષ્ઠ તું અને કેશવ, યુદ્ધમાં સુયોધનને હરાવી લેશો.
પ્રતિપ્રયાન્ત્વદ્ય દશાર્હવીરા દૃષ્ટોસ્મિ નાથૈર્નરલોકનાથૈઃ। ધર્મેઽપ્રમાદં કુરુતાપ્રમેયા દ્રષ્ટાઽસ્મિ ભૂયઃ સુખિનઃ સમેતાન્
હવે જ્યારે દશાર્હ વીરો પરત જાય છે, ત્યારે મને માનવજગતના રાજાઓ વિના લાગણી થાય છે. હંમેશા ધર્મમાં ચુસ્ત રહેજો, અપરિમિત વીરો; આશા છે કે ફરીથી તમે બધા આનંદથી ભેગા થશો.
તેઽન્યોન્યમામન્ત્ર્ય તથાઽભિવાદ્ય વૃદ્ધાન્પરિષ્વજ્ય શિશૂંશ્ચ સર્વાન્। યદુપ્રવીરાઃ સ્વગૃહાણિ જગ્મુ- સ્તે ચાપિ તીર્થાન્યમુસંવિચેરુઃ
એમણે એકબીજાને વિદાય આપી, વડીલોના આશીર્વાદ લીધા, બધા બાળકોને ભેટ્યા, પછી યદુઓ પોતાના ઘરો તરફ ગયા અને બીજાઓ તીર્થયાત્રા કરવા નીકળી પડ્યા.
વિસૃજ્ય વૃષ્ણીનનુ ધર્મરાજૌ વિદર્ભરાજોપચિતાં સુતીર્થામ્। જગામ પુણ્યાં સરિતં પયોષ્ણીં સભ્રાતૃભૃત્યઃ સહ લોમશેન
વૃષ્ણિઓને વિદાય આપી, ધર્મરાજા અને વિદર્ભના રાજા પોતાના ભાઈઓ, સેવકો અને લોમશ સાથે પવિત્ર પયોષ્ણી નદી પાસે ગયા.
સુતેન સોમેન વિમિશ્રતોયાં પયઃ પયોષ્ણીં પ્રતિ સોધ્યુવાસ। દ્વિજાતિમુખ્યૈર્મુદિતૈર્મહાત્મા સંસ્તૂયમાનઃ સ્તુતિભિર્વરાભિઃ
પુત્ર સોમ સાથે, પયોષ્ણી નદીના દુધ જેવા પાણી પાસે તેઓ રોકાયા. મહાન આત્માવાળા રાજાને આનંદિત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ ઉત્તમ સ્તુતિઓથી વખાણ્યો.
ગયેન યજમાનેન સોમેનેહ પુરંદરઃ। તર્પિત શ્રૂયતે રાજન્સ તૃપ્તો મુદમભ્યગાત્
હે રાજા, અહીં ગયાએ યજ્ઞ કરીને સોમરસથી ઇન્દ્રને તૃપ્ત કર્યો હતો, અને ઇન્દ્ર પ્રસન્ન થઈ આનંદમાં આવ્યો હતો.
ઇહ દેવૈઃ સહેન્દ્રૈશ્ચ પ્રજાપતિભિરેવ ચ। ઇષ્ટં બહુવિધૈર્યજ્ઞૈર્મહદ્ભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
અહીં દેવો, ઇન્દ્ર અને પ્રજાપતિઓએ અનેક પ્રકારના મહાન યજ્ઞો કર્યા હતા, જેમાં ઘણું દાન આપવામાં આવ્યું હતું.
આધૂર્તરજસશ્ચેહ રાજા વજ્રધરં પ્રભુઃ। તર્પયામાસ સોમેન હયમેધેષુ સપ્તસુ
અહીં ધૂળ શાંત થયેલા રાજાએ સાત અશ્વમેધ યજ્ઞોમાં વજ્રધારી ભગવાનને સોમરસથી તૃપ્ત કર્યા હતા.
તસ્ય સપ્તસુ યજ્ઞેષુ સર્વમાસીદ્ધિરણ્યયમ્। વાનપ્રસ્થં ચ ભૌમં ચ યદ્દ્રવ્યં નિયતં મખે
એ સાત યજ્ઞોમાં બધું જ સોનાનું હતું—યજ્ઞ માટે જે કંઈ વસ્તુઓ જરૂરી હતી, વનવાસી માટે હોય કે ધરતી માટે, બધું સોનાનું હતું.
ચષાલયૂપચમસાઃ સ્થાલ્યઃ પાત્ર્યઃ સ્રુચઃ સ્રુવાઃ। તેષ્વેવ ચાસ્ય યજ્ઞેષુ પ્રયોગાઃ સપ્ત વિશ્રુતાઃ
યજ્ઞશાળાઓ, યૂપ, ચમચી, વાસણ, હવનકુંડની ચમચીઓ, પાત્રો—આ બધું અને સાતેય યજ્ઞોની વ્યવસ્થા પ્રસિદ્ધ હતી.
સપ્તૈકૈકસ્યયૂપસ્ય ચષાલાશ્ચોપરિશ્થિતાઃ। તસ્ય સ્મ યૂપાન્યજ્ઞેષુ ભ્રાજમાનાન્હિરણ્મયાન્। સ્વયમુત્થાપયામાસુર્દેવાઃ સેન્દ્રા યુધિષ્ઠિર
દરેક સાત યૂપ પર યજ્ઞશાળાઓ ઊંચે બાંધવામાં આવી હતી. એ યજ્ઞોમાં ચમકતા સોનાના યૂપ દેવો અને ઇન્દ્રે પોતે ઊભા કર્યા હતા, હે યુધિષ્ઠિર.
તેષુ તસ્ય મખાગ્ર્યેષુ ગયસ્ય પૃથિવીપતેઃ। અમાદ્યદિન્દ્રઃ સોમેન દક્ષિણાભિર્દ્વિજાતયઃ
ગયા રાજાના એ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞોમાં ઇન્દ્ર સોમરસથી આનંદિત થયો અને બ્રાહ્મણો દાનથી ખુશ થયા.
પ્રસઙ્ખ્યાનાનસઙ્ખ્યેયાન્પ્રત્યગૃહ્ણન્દ્વિજાતયઃ
એ યજ્ઞોમાં બ્રાહ્મણોએ ગણતરીથી અને અગણિત દાન સ્વીકાર્યા.
સિકતા વા યથા લોકે યથાવા દિવિ તારકાઃ। યથા વા વર્ષતો ધારા અસઙ્ખ્યેયાઃ સ્મ કેનચિત્
જેમ પૃથ્વી પરની રેતી, આકાશમાંના તારાઓ કે વરસતી વરસાદની બૂંદો કોઈને ગણાવી શકે તેમ નથી,
તથૈવ તદસઙ્ખ્યેયં ધનં યત્પ્રદદૌ ગયઃ। સદસ્યેભ્યો મહારાજ તેષુ યજ્ઞેષુ સપ્તસુ
એ જ રીતે, મહારાજા, ગયાએ એ સાત યજ્ઞોમાં યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને આપેલું ધન પણ અણગણ્ય હતું.
ભવેત્સઙ્ખ્યેયમેતદ્ધિ યદેતત્પરિકીર્તિતમ્। ન તસ્ય શક્યાઃ સઙ્ખ્યાતું દક્ષિણાદક્ષિણાવતઃ
અહીં જે વર્ણવાયું છે એ તો ગણાઈ શકે, પણ દાન આપનાર ગયાના દાનની સંખ્યા કોઈ કરી શકે તેમ નથી.
હિરણ્મયીભિર્ગોભિશ્ચ કૃતાભિર્વિશ્વકર્મણા। બ્રાહ્મણાંસ્તર્પયામાસ નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાન્
વિશ્વકર્માએ બનાવેલી સોનાની ગાયોથી ગયાએ ચારે દિશાથી આવેલા બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા.
અલ્પાવશેષા પૃથિવી ચૈત્યૈરાસીત્સમાચિતા। ગયસ્ય યજમાનસ્ય તત્રતત્ર વિશાંપતે
ગયા યજમાન દ્વારા દરેક જગ્યાએ ચૈત્યો ઊભા કરાતા પૃથ્વી પર બહુ ઓછી જગ્યા ખાલી રહી હતી, હે રાજાધિરાજ.
સ લોકાન્પ્રાપ્તવૈનૈન્દ્રાન્કર્મણા તેન ભરત। સલોકતાં તસ્ય ગચ્છેત્પયોષ્ણ્યાં ય ઉપસ્પૃશેત્
એ કર્મથી, હે ભરત, ગયા ઇન્દ્રલોકને પામ્યો; અને જે કોઈ પયોષ્ણી નદીમાં સ્નાન કરે છે, તે પણ એ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
તરસ્માત્ત્વમત્ર રાજેનદ્ર ભ્રાતૃભિઃ સહિતોચ્યુત। ઉપસ્પૃશ્ય મહીપાલ ધૂતપાપ્મા ભવિષ્યસિ
અત્યારે, હે રાજા, તું પણ ભાઈઓ સાથે ત્યાં સ્નાન કરજે, તો તારા બધા પાપ ધૂઈ જશે.
સ પયોષ્ણ્યાં નરશ્રેષ્ઠઃ સ્નાત્વા વૈ ભ્રાતૃભિઃ સહ। વૈદૂર્યપર્વતં ચૈવ નર્મદાં ચ મહાનદીમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પયોષ્ણી નદીમાં ભાઈઓ સાથે સ્નાન કરીને, તે વૈદૂર્ય પર્વત અને મહાનર્મદા નદી તરફ ગયો.
ઉદ્દિશ્ય પાણ્ડવશ્રેષ્ઠઃ સ પ્રતસ્થે મહીપતિઃ'। સમાગમત તેજસ્વી ભ્રાતૃભિઃ સહિતો નઘ
એમ નિર્ધારીને, હે પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા ભાઈઓ સાથે તેજસ્વી બનીને એ તરફ ચાલ્યો.
તત્રાસ્ય સર્વાણ્યાચખ્યૌ લોમશો ભગવાનૃષિઃ। તીર્થાનિ રમણીયાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ
ત્યાં પૂજ્ય લોમશ ઋષિએ તેને બધા પવિત્ર અને સુંદર તીર્થો તથા યાત્રાધામોની માહિતી આપી.
યથાયોગં યથાપ્રીતિ પ્રયયૌ ભ્રાતૃભિઃ સહ। તત્રતત્રાદદદ્વિત્તં બ્રાહ્મણેભ્યઃ સહસ્રશઃ
જ્યાં યોગ્ય લાગ્યું અને મનને ભાયું, ત્યાં ભાઈઓ સાથે જઈને તેણે દરેક સ્થળે હજારો બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું.
દેવાનામેતિ કૌન્તેય તથા રાજ્ઞાં સલોકતામ્। વેદૂર્યપર્વતં દૃષ્ટ્વા નર્મદામવતીર્ય ચ
હે કુંતીપુત્ર, વૈદૂર્ય પર્વતને જોઈ અને નર્મદા નદીમાં ઉતરીને દેવો અને રાજાઓના લોકમાં સ્થાન મળે છે.
સન્ધિરેષ નરશ્રેષ્ઠ ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ। એનમાસાદ્ય કૌન્તેય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આ ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગનો સંગમ છે; હે કુંતીપુત્ર, અહીં આવી પહોંચવાથી બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે.
એષ શર્યાતિયજ્ઞસ્ય દેશસ્તાત પ્રકાશતે। સાક્ષાદ્યત્રાપિબત્સોમમશ્વિભ્યાં સહ વાસવઃ
હે તાત, આ એ સ્થળ છે જ્યાં શર્યાતિનું યજ્ઞ પ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં ઇન્દ્રે અશ્વિદ્વય સાથે સોમપાન કર્યું હતું.
ચુકોપ ભાર્ગવશ્ચાપિ મહેન્દ્રસ્ મહાતપાઃ। સંસ્તમ્ભયામાસ ચ તં વાસવં ચ્યવનઃ પ્રભુઃ
ત્યાં મહાતપસ્વી ભારગવ ગુસ્સે થયા અને મહાશક્તિશાળી ચ્યવન ઋષિએ ઇન્દ્રને રોકી દીધા.
સુકન્યાં ચાપિ ભાર્યાં સ રાજપુત્રીમવાપ્તવાન્। `નાસત્યૌ ચ મહાભાગ કૃતવાન્સોમપીથિવૌ
એ ચ્યવન ઋષિએ સુકન્યાને પત્ની તરીકે મેળવ્યા અને પુણ્યશાળી અશ્વિદ્વયને સોમપાનનો ભાગ અપાયો.