[યદર્થમૈચ્છન્મનુજાઃ સુપુત્રં શિષ્યં ગુરું ચાપ્રતિકૂલવાદમ્। યદર્થમભ્યુદ્યતમુત્તમં ત- ત્કરોતિ કર્માગ્ર્યમપારણીયમ્ ।।]
જેના માટે લોકો સારા પુત્ર, શિષ્ય અને વિરુદ્ધ ન બોલતો ગુરુ ઈચ્છે છે, અને જેના માટે શ્રેષ્ઠ માણસો ઊભા રહીને શ્રેષ્ઠ અને અડગ કર્મ કરે છે.
તસ્યાસ્ત્રવર્ષાણ્યહમુત્તમાસ્ત્રૈ- ર્વિહત્ય સર્વાણઇ રણેઽભિભૂય। કાયાચ્છિરઃ સર્પવિષાગ્નિકલ્પૈઃ શરોત્તમૈરુન્મથિતાઽસ્મિ રામ
એના સામે મેં યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રોથી અસ્ત્રવર્ષા રોકી છે, બધાને હરાવી છે; મારા શરીર પર સર્પના ઝેર અને અગ્નિ જેવાં તીક્ષ્ણ બાણો વાગ્યા છે, હે રામા.
ખઙ્ગેન ચાહં નિશિતેન સઙ્ખ્યે કાયાચ્છિરસ્તસ્ય બલાત્પ્રમત્ય। તતોઽસ્ સર્વાનનુગાન્હનિષ્યે દુર્યોધનં ચાપિ કુરૂશ્ચ સર્વાન્
યુદ્ધમાં હું તીક્ષ્ણ તલવારથી તેની તાકાતથી શરીર પરથી માથું અલગ કરી દઈશ; પછી એના બધા સાથીઓ, દુર્યોધન અને બધા કુરુઓને પણ મારી નાખીશ.
આત્તાયુધં મામિહ રૌહિણએય પશ્યન્તુ ભૈમા યુધિ જાતહર્ષાઃ। નિઘ્નન્તમેકં કુરુયોધમુખ્યા- નગ્નિં મહાકક્ષમિવાન્તકાલે
હે રૌહિણેય, યુદ્ધમાં આનંદિત ભીમપુત્રો મને શસ્ત્રધારી જોઈ શકે, જ્યારે હું એકલો જ મુખ્ય કુરુ યોદ્ધાઓને મારું છું, જેમ અંતકાળે મહાન અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી નાખે છે.
પ્રદ્યુમ્નમુક્તાન્નિશિતાન્ન શક્તાઃ। સોઢું કૃપદ્રોણવિકર્ણકર્ણાઃ। જાનાસિ પીર્યં ચ તવાત્મજસ્ય કાર્ષ્ણિર્ભવત્યેવ યથા રણસ્થઃ
પ્રદ્યુમ્નના છોડેલા તીક્ષ્ણ અસ્ત્રો કૃપ, દ્રોણ, વિકર્ણ કે કર્ણ સહન કરી શકે નહીં; તને તારા પુત્રનું પરાક્રમ ખબર છે અને યુદ્ધમાં કૃષ્ણપુત્ર કેવી રીતે આગળ છે એ પણ જાણે છે.
સામ્બઃ સસૂતં સરથં ભુજાભ્યાં દુઃશાસનં શાસ્તુ બલાત્પ્રમથ્ય। ન વિદ્યતેજામ્બવતીસુતસ્ય રણેઽવિષહ્યં હિ રણોત્કટસ્ય
સાંબ પોતાના હાથોથી દુશાસનને, એના રથ અને સારથીને જોરથી દબાવીને વશ કરી લે છે; યુદ્ધમાં જાંબવતીપુત્રને કોઈ પણ હારી શકતો નથી.
એતેન બાલેન હિ શમ્બરસ્ય દૈત્યસ્ય સૈન્યં સહસા પ્રણુન્નમ્। `હતઃ સ પાપો યુધિ કેવલેન યુદ્ધેઽદ્વિતીયો હરિતુલ્યવીર્યઃ
આ યુવાને શમ્બર નામના દૈત્યની સૈન્યને એકાએक તોડી નાખ્યું; એ પાપી યુદ્ધમાં એકલાએ જ માર્યો, યુદ્ધમાં જે હરિ જેટલો પરાક્રમી હતો.
વૃત્તોરુરત્યાયતપીનબાહુ- રેતેન સઙ્ખ્યે નિહતોઽશ્વચક્રઃ। કો નામ સામ્બસ્ય મહારથસ્ય રણે સમક્ષં રથમભ્યુદીયાત્
વિશાળ, લાંબા અને મજબૂત હાથોવાળા સાંબે યુદ્ધમાં ઘોડેસવાર રથને મારી નાખ્યો; યુદ્ધમાં કોણ છે જે મહારથી સાંબના રથ સામે સીધો આવી શકે?
યથા પ્રવિશ્યાન્તરમન્તકસ્ય કાલે મનુષ્યો ન વિનિષ્ક્રમેત। તથા પ્રવિશ્યાન્તરમસ્ય સઙ્ખ્યે કો નામ જીવન્પુનરાવ્રજેચ્ચ
જેમ મનુષ્ય સમય આવ્યે યમરાજના રાજ્યમાં જાય પછી પાછો આવતો નથી, તેમ યુદ્ધમાં સાંબ સામે જઈને કોણ જીવતો પાછો આવી શકે?
દ્રોણં કચ ભીષ્મં ચ મહારથૌ તૌ સુતૈર્વૃતં ચાપ્યથ સોમદત્તમ્। સર્વાણઇ સૈન્યાનિ ચ વાસુદેવઃ પ્રધક્ષ્યતે સાયકવહ્નિજાલૈઃ
દ્રોણ અને ભીષ્મ જેવા મહારથીઓ, તેમના પુત્રો અને સોમદત્તથી ઘેરાયેલા, અને બધી સૈન્યને વાસુદેવ તીક્ષ્ણ બાણોની અગ્નિથી ભસ્મ કરી દેશે.
કિંનામ લોકેષુ વિષહ્મમસ્તિ- કૃષ્ણસ્ય સર્વેષુ સદેવકેષુ। આત્તાયુધસ્યોત્તમબાણપાણે- શ્ચક્રાયુધસ્યાપ્રતિમસ્ય યુદ્ધે
દેવો અને મનુષ્યોમાં, યુદ્ધમાં શસ્ત્ર અને સુપ્રસિદ્ધ ચક્રધારી, અપ્રતિમ કૃષ્ણને કોણ રોકી શકે છે? દુનિયામાં એવું શું છે જે કૃષ્ણને સહન કરી શકે?
તતો નિરુદ્ધોઽપ્યસિચર્મપાણિ- ર્મહીમિમાં ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્વિસંજ્ઞૈઃ। હૃતોત્તમાઙ્ગૈર્નિહતૈઃ કરોતુ કીર્ણાઙ્કુશૈર્વેદિમિવાધ્વરેષુ
પછી જો હું ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો દ્વારા તલવાર અને ઢાળ લઈને રોકાઈ પણ જાઉં, તો પણ તેમના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓના મૃત્યુ પછી, ધરતી તેમના મૃતદેહોથી યજ્ઞવેદી જેવી છવાઈ જાય.
ગદોલ્મુકૌ બાહુકભાનુનીથાઃ શૂરશ્ર સઙ્ખ્યે નિશઠઃ કુમારઃ। રણોત્કટૌ સારણચારુદેષ્ણૌ કુલોચિતં વિપ્રથયન્તુ કર્મ
ગદ, ઉલ્મુક, બાહુક, ભાનુ, નીથ, શૂરશ્રવ, નિશઠ, કુમાર, રણોત્કટ, સારણ અને ચારુદેષ્ણ જેવા યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પોતાના કુળને યોગ્ય એવા પરાક્રમ બતાવે.
સવૃષ્ણિભોજાન્ધકયોધમુખ્યા સમાગતા સાત્વતશૂરસેના। હત્વા રણે તાન્ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રા- ન્લોકે યશઃ સ્ફીતમુપાકરોતુ
વૃષ્ણિ, ભોજ અને અંધક કુળના મુખ્ય યોદ્ધાઓ, સાત્વત અને શૂરસેનાઓ સાથે ભેગા થઈ, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને મારીને દુનિયામાં વિશાળ યશ મેળવે.
તતોઽભિમન્યુઃ પૃથિવીં પ્રશાસ્તુ યાવદ્વ્રતં ધર્મભૃતાંવરિષ્ઠઃ। યુધિષ્ઠિરઃ પારયતે મહાત્મા દ્યૂતે યથોક્તં કુરુસત્તમેન
પછી અભિમન્યુ પૃથ્વી પર પોતાનો સંકલ્પ પુરો થાય ત્યાં સુધી રાજ કરે અને મહાત્મા યુધિષ્ઠિર, કુરુઓના શ્રેષ્ઠે જેમ dicesparde કહ્યું તેમ, એ વચન પૂરું કરે.
અસ્મત્પ્રમુક્તૈર્વિશિખૈર્જિતારિ- સ્તતો મહીં ભોક્ષ્યતિ ધર્મરાજઃ। નિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાં હતસૂતપુત્રા- મેતદ્ધિ નઃ કૃત્યતમં યશસ્યમ્
પછી અમારા છોડેલા બાણોથી શત્રુઓને હરાવી, ધર્મરાજ પૃથ્વીનો આનંદ માણશે, જ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને સૂતપુત્રો મરી ગયા હશે; આ જ અમારો સૌથી યશસ્વી અને યોગ્ય કર્મ છે.
અસંશયં માધવ સત્યમેત- દ્ગૃહ્ણીમ તે વાક્યમદીનસત્વ। સ્વાભ્યાં ભુજાભ્યામજિતાં તુ ભૂમિં નેચ્છેત્કુરૂણામૃષભઃ કથંચિત્
હા માધવ, તું જે કહ્યો તે નિઃસંદેહ સાચું છે—મારે એમાં કોઈ શંકા નથી. તારી નિર્ભયતા મને ગમી. પણ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ પાંડવ કદી પણ એકલા પોતાના બળે આખી અજય ધરતી જીતવાની ઈચ્છા રાખતો નથી.
ન હ્યેષ કામાન્ન ભયાન્ન લોભા- દ્યુધિષ્ઠિરો જાતુ જહ્યાત્સ્વધર્મમ્। ભીમાર્જુનૌ ચાતિરથૌ યમૌ ચ તથૈવ કૃષ્ણા દ્રુપદાત્મજેયમ્
યુધિષ્ઠિર કદી પણ પોતાના ધર્મને કામ, ભય કે લોભ માટે છોડતો નથી. ભીમ અને અર્જુન મહાન રથીઓ છે, માદ્રીના બંને પુત્રો પણ એવા જ પરાક્રમી છે, અને દ્રુપદપુત્રી કૃષ્ણા પણ એમની સાથે છે.
ઉભૌ હિ યુદ્ધેઽપ્રતિમૌ પૃથિવ્યાં વૃકોદરશ્ચૈવ ધનંજયશ્ચ। કસ્માન્ન કૃત્સ્નાં પૃથિવીં પ્રશાસે- ન્માદ્રીસુતાભ્યાં ચ પુરસ્કૃતોઽયમ્
ભીમ અને અર્જુન તો ધરતી પર યુદ્ધમાં અપ્રતિમ છે. પછી માદ્રીના પુત્રો સાથે મળીને આ પાંડવ આખી ધરતી પર શાસન કેમ ન કરે?
યદા તુ પાઞ્ચાલપતિર્મહાત્મા સકેકયશ્ચેદિપતિર્વયં ચ। યુધ્યેમ વિક્રમ્ય રણે સમેતા- સ્તદૈવ સર્વે રિપવો હિ ન સ્યુઃ
જ્યારે પાંચાલોના મહાન આત્માવાળા રાજા, કૈકયોના રાજા અને અમે બધા એક થઈને યુદ્ધમાં ઉતરીશું, ત્યારે કોઈ પણ દુશ્મન બચશે નહીં.
નેદં ચિત્રં માધવ યદ્બ્રવીષિ સત્યં તુ મે રક્ષ્યતમં ન રાજ્યમ્। કૃષ્ણસ્તુ માં વેદ યથાવદેકઃ કૃષ્ણં ચ વેદાહમથો યથાવત્
માધવ, તું જે કહ્યો એમાં કંઈ નવાઈ નથી. મારા માટે તો રાજપદ કરતાં સત્યનું રક્ષણ વધુ મહત્વનું છે. કૃષ્ણ મને સાચે ઓળખે છે, અને હું પણ કૃષ્ણને એ જ રીતે ઓળખું છું.
યદૈવ કાલં પુરુષપ્રવીરો વેત્સ્યત્યયં માધવ વિક્રમસ્ય। તદા રણે ત્વં ચ શિનિપ્રવીર સુયોધનં જેષ્યસિ કેશવશ્ચ
માધવ, જ્યારે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ જાણશે કે પરાક્રમનો સમય આવ્યો છે, ત્યારે શિનીઓમાં શ્રેષ્ઠ તું અને કેશવ, યુદ્ધમાં સુયોધનને હરાવી લેશો.
પ્રતિપ્રયાન્ત્વદ્ય દશાર્હવીરા દૃષ્ટોસ્મિ નાથૈર્નરલોકનાથૈઃ। ધર્મેઽપ્રમાદં કુરુતાપ્રમેયા દ્રષ્ટાઽસ્મિ ભૂયઃ સુખિનઃ સમેતાન્
હવે જ્યારે દશાર્હ વીરો પરત જાય છે, ત્યારે મને માનવજગતના રાજાઓ વિના લાગણી થાય છે. હંમેશા ધર્મમાં ચુસ્ત રહેજો, અપરિમિત વીરો; આશા છે કે ફરીથી તમે બધા આનંદથી ભેગા થશો.
તેઽન્યોન્યમામન્ત્ર્ય તથાઽભિવાદ્ય વૃદ્ધાન્પરિષ્વજ્ય શિશૂંશ્ચ સર્વાન્। યદુપ્રવીરાઃ સ્વગૃહાણિ જગ્મુ- સ્તે ચાપિ તીર્થાન્યમુસંવિચેરુઃ
એમણે એકબીજાને વિદાય આપી, વડીલોના આશીર્વાદ લીધા, બધા બાળકોને ભેટ્યા, પછી યદુઓ પોતાના ઘરો તરફ ગયા અને બીજાઓ તીર્થયાત્રા કરવા નીકળી પડ્યા.
વિસૃજ્ય વૃષ્ણીનનુ ધર્મરાજૌ વિદર્ભરાજોપચિતાં સુતીર્થામ્। જગામ પુણ્યાં સરિતં પયોષ્ણીં સભ્રાતૃભૃત્યઃ સહ લોમશેન
વૃષ્ણિઓને વિદાય આપી, ધર્મરાજા અને વિદર્ભના રાજા પોતાના ભાઈઓ, સેવકો અને લોમશ સાથે પવિત્ર પયોષ્ણી નદી પાસે ગયા.
સુતેન સોમેન વિમિશ્રતોયાં પયઃ પયોષ્ણીં પ્રતિ સોધ્યુવાસ। દ્વિજાતિમુખ્યૈર્મુદિતૈર્મહાત્મા સંસ્તૂયમાનઃ સ્તુતિભિર્વરાભિઃ
પુત્ર સોમ સાથે, પયોષ્ણી નદીના દુધ જેવા પાણી પાસે તેઓ રોકાયા. મહાન આત્માવાળા રાજાને આનંદિત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ ઉત્તમ સ્તુતિઓથી વખાણ્યો.
ગયેન યજમાનેન સોમેનેહ પુરંદરઃ। તર્પિત શ્રૂયતે રાજન્સ તૃપ્તો મુદમભ્યગાત્
હે રાજા, અહીં ગયાએ યજ્ઞ કરીને સોમરસથી ઇન્દ્રને તૃપ્ત કર્યો હતો, અને ઇન્દ્ર પ્રસન્ન થઈ આનંદમાં આવ્યો હતો.
ઇહ દેવૈઃ સહેન્દ્રૈશ્ચ પ્રજાપતિભિરેવ ચ। ઇષ્ટં બહુવિધૈર્યજ્ઞૈર્મહદ્ભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
અહીં દેવો, ઇન્દ્ર અને પ્રજાપતિઓએ અનેક પ્રકારના મહાન યજ્ઞો કર્યા હતા, જેમાં ઘણું દાન આપવામાં આવ્યું હતું.
આધૂર્તરજસશ્ચેહ રાજા વજ્રધરં પ્રભુઃ। તર્પયામાસ સોમેન હયમેધેષુ સપ્તસુ
અહીં ધૂળ શાંત થયેલા રાજાએ સાત અશ્વમેધ યજ્ઞોમાં વજ્રધારી ભગવાનને સોમરસથી તૃપ્ત કર્યા હતા.
તસ્ય સપ્તસુ યજ્ઞેષુ સર્વમાસીદ્ધિરણ્યયમ્। વાનપ્રસ્થં ચ ભૌમં ચ યદ્દ્રવ્યં નિયતં મખે
એ સાત યજ્ઞોમાં બધું જ સોનાનું હતું—યજ્ઞ માટે જે કંઈ વસ્તુઓ જરૂરી હતી, વનવાસી માટે હોય કે ધરતી માટે, બધું સોનાનું હતું.