તમબ્રવીત્પન્નગેન્દ્રઃ કાશ્યપં ત્વરિતં દ્વિજમ્। ક્વ ભવાંસ્ત્વરિતો યાતિ કિં ચ કાર્યં ચિકીર્ષતિ
પછી પન્નગરાજ તક્ષકે ઝડપથી કાશ્યપ બ્રાહ્મણને પૂછ્યું: 'તમે કયાં જાઓ છો અને શું કામ કરવા ઈચ્છો છો?'
યત્ર રાજા કુરુશ્રેષ્ઠઃ પરિક્ષિન્નામ વૈ દ્વિજ। તક્ષકેણ ભુજંગેન ધક્ષ્યતે કિલ સોઽદ્ય વૈ
'જ્યાં કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પરિક્ષિત રાજાને આજે તક્ષક નામનો સાપ દહન કરવા જાય છે—હું ત્યાં જાઉં છું, હે દ્વિજ.'
ગચ્છામ્યહં તં ત્વરિતઃ સદ્યઃ કર્તુમપજ્વરમ્। મયાઽભિપન્નં તં ચાપિ ન સર્પો ધર્ષયિષ્યતિ
'હું ઝડપથી જઈને તેમને તરત જ આરામ આપવાનો છું; અને જો હું ત્યાં હોઈશ તો સાપ તેમને નુકસાન કરી શકશે નહીં.'
કિમર્થં તં મયા દષ્ટં સંજીવયિતુમિચ્છસિ। અહં ત તક્ષકો બ્રહ્મન્પશ્ય મે વીર્યમદ્ભુતમ્
'તમે મને દંશન કર્યા પછી તેને જીવતો કરવા કેમ ઈચ્છો છો? હું તક્ષક છું, હે બ્રાહ્મણ—મારું અદ્ભુત બળ જોઈ લો!'
ઇત્યુક્ત્વા તક્ષકસ્તત્ર સોઽદશદ્વૈ વનસ્પતિમ્
આ રીતે કહ્યા પછી તક્ષકે ત્યાં એ વૃક્ષને દંશન કર્યું.
સ દષ્ટમાત્રો નાગેન ભસ્મીભૂતોઽભવન્નગઃ। કાશ્યપશ્ચ તતો રાજન્નજીવયત તં નગમ્
જેમજ તક્ષકના દંશનથી એ વૃક્ષને દંશાયું, તરત જ એ બળીને રાખ થઈ ગયું; પછી કાશ્યપે એ વૃક્ષને ફરી જીવંત કર્યું, રાજા.
તતસ્તં લોભયામાસ કામં બ્રૂહીતિ તક્ષકઃ। સ એવમુક્તસ્તં પ્રાહ કાશ્યપસ્તક્ષકં પુનઃ
પછી તક્ષકે તેને લોભાવતાં કહ્યું: 'તમારી ઈચ્છા કહો'; એ રીતે સંબોધાયા પછી કાશ્યપે ફરી તક્ષકને કહ્યું.
ધનલિપ્સુરહં તત્ર યામીત્યુક્તશ્ચ તેન સઃ। તમુવાચ મહાત્માનં તક્ષકઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા
કહ્યું: 'હું ત્યાં ધન મેળવવા જઈ રહ્યો છું'; એ રીતે કહ્યાના પછી તક્ષકે એ મહાન આત્માવાનને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું.
યાવદ્ધનં પ્રાર્થયસે રાજ્ઞસ્તસ્માત્તતોઽધિકમ્। ગૃહાણ મત્ત એવ ત્વં સન્નિવર્તસ્વ ચાનઘ
રાજાથી જેટલું ધન માંગો છો, એ કરતાં પણ વધારે મારા પાસેથી લઈ લો, પાપરહિત, અને પાછા વળી જાવ.
સ એવમુક્તો નાગેન કાશ્યપો દ્વિપદાં વરઃ। લબ્ધ્વા વિત્તં નિવવૃતે તક્ષકાદ્યાવદીપ્સિતમ્
એ રીતે નાગ દ્વારા સંબોધાયેલા કાશ્યપે, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તક્ષક પાસેથી ઇચ્છિત ધન મેળવીને પાછા વળી ગયા.
તસ્મિન્પ્રતિગતે વિપ્રે છદ્મનોપેત્ય તક્ષકઃ। તં નૃપં નૃપતિશ્રેષ્ઠં પિતરં ધાર્મિકં તવ
જ્યારે એ બ્રાહ્મણ પાછા ફર્યા, ત્યારે તક્ષકે છલથી તારા ધર્મનિષ્ઠ પિતા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પાસે પહોંચ્યો.
પ્રાસાદસ્થં યત્તમપિ દગ્ધવાન્વિષવહ્નિના। તતસ્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર વિજયાયાભિષેચિતઃ
પિતાજી મહેલમાં સુરક્ષિત હોવા છતાં, તક્ષકે પોતાના ઝેરની આગથી તેમને બળી નાખ્યા; ત્યારબાદ, પુરુષોમાં વાઘ સમા, તમે વિજય માટે અભિષેક પામ્યા.
એતદ્દૃષ્ટં શ્રુતં ચાપિ યથાવન્નૃપસત્તમ। અસ્માભિર્નિખિલં સર્વં કથિતં તેઽતિદારુણમ્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે કંઈ અમે જોયું અને સાંભળ્યું, એ બધું ભયાનક અને સંપૂર્ણ રીતે તમને કહી દીધું છે.
શ્રુત્વા ચૈતં નરશ્રેષ્ઠ પાર્થિવસ્ય પરાભવમ્। અસ્ય ચર્ષેરુદઙ્કસ્ય વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, આ રાજાના પરાજયની વાત સાંભળી, હવે ઋષિ ઉતંક માટે જે કરવું હોય તે કરો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સ રાજા જનમેજયઃ। ઉવાચ મન્ત્રિણઃ સર્વાનિદં વાક્યમરિદમઃ
એ જ સમયે, દુશ્મનોના વિનાશક રાજા જનમેજયે પોતાના બધા મંત્રીઓને આ શબ્દો કહ્યા.
અથ તત્કથિતં કેન યદ્વૃત્તં તદ્વનસ્પતૌ। આશ્ચર્યભૂતં લોકસ્ય ભસ્મરાશીકૃતં તદા
પછી, એ વૃક્ષ સાથે જે અદ્ભુત ઘટના બની, જે દુનિયાને આશ્ચર્યમાં મૂકતી રાખનો ઢગલો બની ગઈ, એ કોણે કહી હતી?
યદ્વૃક્ષં જીવયામાસ કાશ્યપસ્તક્ષકેણ વૈ। નૂનં મન્ત્રૈર્હતવિષો ન પ્રણશ્યેત કાશ્યપાત્
કયું વૃક્ષ કાશ્યપે તક્ષકે દંશ્યા પછી જીવંત કર્યું—નિશ્ચય જ મંત્રોથી ઝેર નાશ પામે છે, કાશ્યપના હાથેથી કશું નાશ પામતું નથી.
ચિન્તયામાસ પાપાત્મા મનસા પન્નગાધમઃ। દષ્ટં યદિ મયા વિપ્રઃ પાર્થિવં જીવયિષ્યતિ
પાપી અને નીચ નાગે મનમાં વિચાર્યું: 'જો મેં દંશેલા બ્રાહ્મણે રાજાને જીવંત કરી દીધો—'
તક્ષકઃ સંહતવિષો લોકે યાસ્યતિ હાસ્યતામ્। વિચિન્ત્યૈવં કૃતા તેન ધ્રુવં તુષ્ટિર્દ્વિજસ્ય વૈ
'મારું ઝેર મજબૂત હોવા છતાં તક્ષક દુનિયામાં હાસ્યનો વિષય બની જશે.' આવું વિચારીને તે બ્રાહ્મણથી ચોક્કસ સંતોષ પામ્યો.
ભવિષ્યતિ હ્યુપાયેન યસ્ય દાસ્યામિ યાતનામ્। એકં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ તદ્વૃત્તં નિર્જને વને
'કોઈ રીતે હું તેને દુઃખ આપીશ; પણ હું એક વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું—એ એકાંત વનમાં શું બન્યું તે.'
સંવાદં પન્નગેન્દ્રસ્ય કાશ્યપસ્ય ચ કસ્તદા। શ્રુતવાન્દૃષ્ટવાંશ્ચાપિ ભવત્સુ કથમાગતમ્। શ્રુત્વા તસ્ય વિધાસ્યેઽહં પન્નગાન્તકરીં મતિમ્
'ત્યારે હાજર રહેલા કોણે પન્નગરાજ અને કાશ્યપ વચ્ચે માર્ગમાં થયેલી વાતચીત સાંભળી કે જોઈ હતી? એ સાંભળી, હું નાગોના વિનાશ માટે ઉપાય વિચારીશ.'
શૃણુ રાજન્યથાસ્માકં યેન તત્કથિતં પુરા। સમાગતં દ્વિજેન્દ્રસ્ય પન્નગેન્દ્રસ્ય ચાધ્વનિ
રાજા, સાંભળો કે અમે એ વાત કઈ રીતે સાંભળી હતી—કે કેવી રીતે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ અને પન્નગરાજનું માર્ગમાં મળવું થયું હતું.
તસ્મિન્વૃક્ષે નરઃ કશ્ચિદિન્ધનાર્થાય પાર્થિવ। વિચિન્વન્પૂર્વમારૂઢઃ શુષ્કશાખાવનસ્પતૌ
એ વૃક્ષ પર એક માણસ, રાજા, લાકડાં માટે સૂકા ડાળીઓ શોધતો હતો અને પહેલા જ ચઢી ગયો હતો.
ન બુધ્યેતામુભૌ તૌ ચ નગસ્થં પન્નગદ્વિજૌ। સહ તેનૈવ વૃક્ષેણ ભસ્મીભૂતોઽભવન્નૃપ
એ વૃક્ષમાં રહેલા સાપ અને બ્રાહ્મણને એ માણસનું ધ્યાન આવ્યું નહીં, અને એ ત્રણેય સાથે વૃક્ષ પણ બળી ને રાખ થઈ ગયું, રાજા.
દ્વિજપ્રભાવાદ્રાજેન્દ્ર વ્યજીવત્સ વનસ્પતિઃ। તેનાગમ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુંસાઽસ્માસુ નિવેદિતમ્
બ્રાહ્મણની શક્તિથી, રાજા, એ વૃક્ષ બચી ગયું; અને એ પછી ત્યાં આવેલા એક માણસે આ વાત અમને કહી હતી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
યથા વૃત્તં તુ તત્સર્વં તક્ષકસ્ય દ્વિજસ્ય ચ। એતત્તે કથિતં રાજન્યથાદૃષ્ટં શ્રુતં ચ યત્। શ્રુત્વા ચ નૃપશાર્દૂલ વિધત્સ્વ યદનન્તરમ્
તક્ષક અને બ્રાહ્મણ વિશે જે કંઈ બન્યું, તે બધું મેં તમને જોઈને અને સાંભળી ને કહ્યું છે, રાજા; હવે, હે રાજવીર, આ સાંભળીને આગળ જે યોગ્ય હોય તે કરો.
મન્ત્રિણાં તુ વચઃ શ્રુત્વા સ રાજા જનમેજયઃ। પર્યતપ્યત દુઃખાર્તઃ પ્રત્યપિંષત્કરં કરે
મંત્રીઓની વાત સાંભળીને રાજા જનમેજય દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને પોતાના હાથને મોઢા પર દબાવીને બેઠો.
નિઃશ્વાસમુષ્ણમસકૃદ્દીર્ઘં રાજીવલોચનઃ। મુમોચાશ્રૂણિ ચ તદા નેત્રાભ્યાં પ્રરુદન્નૃપઃ
કમળ જેવી આંખો ધરાવતો એ રાજા લાંબા, ગરમ ઉચ્છ્વાસો વારંવાર છોડતો રહ્યો અને પછી રડતો રડતો આંખોમાંથી આંસુ વહાવતો રહ્યો.
ઉવાચ ચ મહીપાલો દુઃખશોકસમન્વિતઃ। દુર્ધરં બાષ્પમુત્સૃજ્ય સ્પૃષ્ટ્વા ચાપો યથાવિધિ
પીડા અને શોકથી ભરાયેલા એ ધરતીના રાજાએ મુશ્કેલીથી આંસુ છોડ્યા, અને પછી નિયમ પ્રમાણે પાણી સ્પર્શ કરીને બોલવા લાગ્યો.
મુહૂર્તમિવ ચ ધ્યાત્વા નિશ્ચિત્ય મનસા નૃપઃ। અમર્ષી મન્ત્રિણઃ સર્વાનિદં વચનમબ્રવીત્
થોડું સમય ધ્યાન કરીને અને મનમાં નક્કી કરીને, રાજા ક્રોધથી ભરાઈને પોતાના બધા મંત્રીઓને કહ્યું: